Washington những ngày này không ngủ. Trong các hành lang bằng đá cẩm thạch của Đồi Capitol, bầu không khí đặc quánh sự căng thẳng mà người ta chỉ thấy ở những thời khắc tiền chiến. Thomas Dano, Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách Kiểm soát Vũ khí và An ninh Quốc tế – người nắm giữ chiếc chìa khóa ngăn chặn thảm họa toàn cầu của chính quyền Donald Trump – vừa trải qua một cuộc điều trần mà ở đó, sự im lặng của ông ta còn đáng sợ hơn cả những lời tuyên bố hùng hồn nhất.
Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà các quy tắc cũ đã bị xé nát. Donald Trump, trong nhiệm kỳ hiện tại, đã đưa nước Mỹ vào một lộ trình địa chính trị đầy rẫy những rủi ro chưa từng có. Cuộc chiến với Iran không còn là một bóng ma xa xôi; nó là thực tại đang rực cháy. Và khi Dano đứng trước Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, thế giới đã chứng kiến sự sụp đổ của một hệ thống phòng vệ ngoại giao vốn đã mỏng manh.
Bức màn bí mật về Israel và cơn ác mộng Iran
Điểm gãy đầu tiên xuất hiện khi Dân biểu Joaquin Castro đặt một câu hỏi mà về lý thuyết là cơ bản, nhưng về thực tế lại là một "trái lựu đạn" chính trị: Khả năng hạt nhân của Israel là gì? Trong bối cảnh Washington và Tel Aviv đang sát cánh trong một cuộc chiến leo thang chống lại Tehran, nơi các cơ sở hạt nhân của cả hai bên đều nằm trong tầm ngắm, câu trả lời của Dano là một sự thoái thác kinh điển đến mức nực cười: "Hãy đi hỏi người Israel".
Sự từ chối xác nhận hoặc phủ nhận về kho vũ khí hạt nhân của đồng minh thân cận nhất trong khi đang đứng bên bờ vực của một cuộc chiến hạt nhân khu vực không chỉ là một thủ thuật ngoại giao. Đó là một sự xao nhãng trách nhiệm (dereliction of duty). Nếu người phụ trách kiểm soát vũ khí của siêu cường hàng đầu thế giới không thể — hoặc không dám — thảo luận về năng lực của đồng minh trong một cuộc chiến mà Mỹ đang trực tiếp tham gia, thì ai đang thực sự cầm lái?
Sự mập mờ này tạo ra một tiền đề nguy hiểm. Khi Israel và Iran tấn công vào các cơ sở hạt nhân của nhau, rủi ro không chỉ là bụi phóng xạ cục bộ; đó là sự sụp đổ của mọi nỗ lực không phổ biến vũ khí hạt nhân mà thế giới đã dày công xây dựng suốt 70 năm qua.
Sự hồi sinh của "Bóng ma Nevada"
Nhưng điều thực sự khiến người Mỹ phải rùng mình không phải là những gì đang xảy ra ở Trung Đông, mà là những gì Trump đang lên kế hoạch ngay tại quê nhà. Thượng nghị sĩ Jacky Rosen đã khơi lại một nỗi đau chưa nguôi của người dân Nevada và Utah: Ý định nối lại các vụ thử hạt nhân nổ (explosive nuclear testing) của Tổng thống Trump.
Từ năm 1992, Mỹ đã tuân thủ lệnh ngừng thử nghiệm hạt nhân, thay thế bằng các mô phỏng máy tính siêu đẳng để duy trì kho vũ khí. Tuy nhiên, dưới triết lý "Nước Mỹ trên hết" phiên bản 2025, logic đã thay đổi. Dano biện minh rằng Nga và Trung Quốc đang thử nghiệm "tại ngưỡng" (at yield), và việc Mỹ không thử nghiệm tạo ra một "bất lợi không thể chấp nhận được".
Đây là một tư duy quân sự lạnh lùng và lạc hậu. Việc ném những quả bom hạt nhân xuống các đường hầm ở Nevada không chỉ đe dọa nguồn nước ngầm và sức khỏe của hàng triệu người dân hạ lưu, mà còn là phát súng lệnh cho một cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu mới. Dano không phủ nhận kế hoạch này; ông ta chỉ gọi đó là "chưa đưa ra quyết định cuối cùng" (pre-decisional). Trong ngôn ngữ của Washington, điều đó có nghĩa là các máy xúc đã sẵn sàng nổ máy.
Khi các hiệp ước chỉ còn là tro bụi
Cần phải nhắc lại một cột mốc đen tối: Ngày 5 tháng 2 năm 2026. Đó là ngày Hiệp ước New START – sợi dây bảo hiểm cuối cùng ràng buộc kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga – chính thức hết hạn mà không có sự thay thế. Donald Trump đã chọn cách để nó chết đi.
Hệ quả là gì? Không còn các cuộc thanh sát tại chỗ. Không còn trao đổi dữ liệu định kỳ. Mỹ và Nga hiện nay đang nhìn nhau qua một bức màn sương mù của sự nghi kỵ. Sự thiếu minh bạch này buộc các nhà hoạch định quân sự phải giả định những kịch bản tồi tệ nhất, dẫn đến việc tăng cường số lượng đầu đạn và tên lửa đánh chặn. Chúng ta đang quay trở lại thời kỳ "Hủy diệt chắc chắn lẫn nhau" (Mutual Assured Destruction - MAD) của những năm 1960, nhưng với những công nghệ giết chóc tinh vi hơn gấp bội.
Thậm chí, những cảnh báo về vũ khí hạt nhân ngoài không gian của Nga cũng được đưa ra trong cuộc điều trần. Nga đang phát triển các hệ thống chống vệ tinh có khả năng làm tê liệt toàn bộ hạ tầng liên lạc toàn cầu. Câu trả lời của chính quyền Trump? Áp lực ngoại giao. Nhưng làm thế nào bạn có thể gây áp lực ngoại giao khi chính bạn đã xé bỏ mọi hiệp ước kiểm soát vũ khí và đang đe dọa thử bom hạt nhân trong lòng đất mình?
Sự rạn nứt của liên minh xuyên Đại Tây Dương
Trong khi Washington mải mê với những toan tính hạt nhân, các đồng minh Châu Âu đang cảm thấy bị bỏ rơi hơn bao giờ hết. Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen đã chỉ ra một thực tế trớ trêu: Các nước Châu Âu đang chi nhiều tiền hơn Mỹ để hỗ trợ Ukraine, và họ dùng số tiền đó để mua vũ khí Mỹ. Thế nhưng, Washington lại đang chậm trễ trong việc bàn giao.
Dano lấp liếm bằng các thuật ngữ về "hiệu quả hành chính" và "chiến lược chuyển giao vũ khí Nước Mỹ trên hết". Nhưng sự thật đơn giản hơn nhiều: Châu Âu không còn tin cậy Mỹ. Họ nhìn thấy một nước Mỹ dưới thời Trump đang ưu tiên cho các cuộc phiêu lưu quân sự ở Iran và các vụ thử hạt nhân tại Nevada hơn là bảo vệ an ninh tập thể của NATO. Khi một quan chức Mỹ không thể trả lời liệu Putin có phải là tội phạm chiến tranh hay không — như cách Dano né tránh câu hỏi của Dân biểu Keating — thì các giá trị đạo đức vốn là chất kết dính của liên minh phương Tây đã tan vỡ.
Lời kết cho một trật tự thế giới đang tan rã
Cuộc điều trần của Thomas Dano không chỉ là một màn trình diễn kém cỏi của một quan chức cấp cao; nó là một tấm gương phản chiếu sự hỗn loạn của chính sách đối ngoại Mỹ hiện tại. Chúng ta đang thấy một chính quyền sẵn sàng đánh cược tương lai của hành tinh bằng cách phá bỏ các rào cản hạt nhân, xa lánh đồng minh và mập mờ về kẻ thù.
Nước Mỹ dưới thời Trump 2.0 đang đi trên một dây thép mỏng giữa hai vực thẳm: Một cuộc chiến tranh hạt nhân ngoài ý muốn do thiếu kiểm soát, và một sự cô lập hoàn toàn về địa chính trị. Khi những tiếng nổ thử nghiệm đầu tiên có thể sớm vang lên tại Nevada, thế giới sẽ hiểu rằng kỷ nguyên của sự kiềm chế đã kết thúc. Thay vào đó là một thời đại của sự liều lĩnh, nơi mà sức mạnh được đo bằng số lượng đầu đạn, và an ninh chỉ là một khái niệm xa xỉ trong các phòng hầm trú ẩn.
Washington đang chơi một ván bài hạt nhân. Và vấn đề là, trong trò chơi này, ngay cả khi thắng, chúng ta cũng có thể mất đi tất cả.