Israel vừa biến đống đổ nát ở Qom thành biểu tượng cuối cùng của một chế độ đang hấp hối. Vào sáng thứ Ba, ngày 3 tháng 3 năm 2026, khi các thành viên Hội đồng Chuyên gia – cơ quan gồm 88 giáo sĩ cao cấp chịu trách nhiệm bầu chọn Lãnh tụ Tối cao mới – đang đếm phiếu để thay thế Ayatollah Ali Khamenei bị tiêu diệt chỉ vài ngày trước, máy bay chiến đấu Israel đã thả hàng chục quả bom dẫn đường chính xác xuống tòa nhà. Khói bụi mù mịt bao trùm thánh địa Qom, nơi từng là biểu tượng thiêng liêng của quyền lực thần quyền Iran. IDF xác nhận cuộc tấn công, một quan chức quốc phòng Israel thẳng thừng tuyên bố: “Chúng tôi muốn ngăn chặn họ chọn lãnh tụ mới.” Không rõ bao nhiêu giáo sĩ thiệt mạng – một số nguồn Iran khẳng định tòa nhà bị san phẳng hoàn toàn, trong khi các báo cáo chưa xác minh cho rằng không ai sống sót – nhưng thông điệp đã rõ ràng: Israel không chỉ săn lùng cá nhân, mà đang triệt phá chính cơ chế kế thừa của chế độ Hồi giáo.
Cuộc tấn công này không phải hành động ngẫu hứng. Nó nằm trong chuỗi chiến dịch có hệ thống mà Tel Aviv – với sự hậu thuẫn công khai từ Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Donald Trump – đang triển khai nhằm nghiền nát cấu trúc lãnh đạo Iran. Khamenei bị hạ sát ngày 28 tháng 2 trong đợt không kích mở màn, cùng với hàng loạt tướng lĩnh hàng đầu: Tư lệnh Lực lượng Vũ trang, Tư lệnh IRGC, chỉ huy Không quân IRGC, chỉ huy Lực lượng Quds, thậm chí cả lãnh đạo Hezbollah và Hamas. Israel công khai danh sách “trục khủng bố” đã bị loại bỏ, như một lời thách thức trắng trợn. Giờ đây, khi Hội đồng Chuyên gia – cơ quan duy nhất theo hiến pháp có quyền bầu lãnh tụ – bị đánh sập ngay lúc đang thực thi nhiệm vụ thiêng liêng nhất, Tehran rơi vào khoảng trống quyền lực chưa từng có kể từ năm 1979.
Hội đồng Chuyên gia không phải là một hội đồng dân chủ. Các thành viên được bầu cử tám năm một lần, nhưng chỉ những ai được Lãnh tụ Tối cao phê chuẩn mới được tranh cử. Khamenei đã tự tay chọn lọc toàn bộ 88 người hiện tại. Quy trình kế thừa chỉ được thử nghiệm một lần, năm 1989, khi Ruhollah Khomeini qua đời tự nhiên và Hội đồng nhanh chóng bầu Khamenei trong 48 giờ. Lần này khác hẳn: chiến tranh, hỗn loạn, IRGC đang lũng đoạn, đẩy ứng viên thân quân đội lên vị trí lãnh tụ. Israel, với trí tuệ Mossad và sự hỗ trợ tình báo từ CIA, rõ ràng đã nắm được dòng chảy nội bộ. Họ không chờ đợi kết quả phiếu bầu – có tin đồn Mojtaba Khamenei, con trai cố lãnh tụ, đang dẫn đầu – mà chọn cách đập tan toàn bộ quá trình. Nếu đủ thành viên thiệt mạng, Hội đồng mất quorum (ít nhất 59 người để họp), và Iran rơi vào khủng hoảng hiến pháp: không lãnh tụ để phê chuẩn ứng viên mới cho cuộc bầu cử Hội đồng tiếp theo. Một vòng luẩn quẩn chết chóc mà chỉ có thể giải quyết bằng bạo lực nội bộ hoặc can thiệp quân sự.
Chiến dịch của Israel thể hiện độ sâu đáng sợ của tình báo xuyên thấu. Theo các chi tiết rò rỉ từ Financial Times và các nguồn tình báo, Mossad đã tiếp cận hệ thống camera giao thông Tehran hơn một năm trước cuộc chiến 12 ngày năm 2025, và quyền truy cập không hề bị cắt đứt. Một camera đặc biệt theo dõi bãi đỗ xe của vệ sĩ các quan chức cấp cao gần dinh thự Khamenei. Mỗi lần xe xuất hiện, Israel biết ai đang gặp lãnh tụ. Từ đó xây dựng “pattern of life” – thói quen sinh hoạt – của từng mục tiêu. Khi chiến tranh nổ ra, Khamenei thường biến mất vào hầm ngầm bất khả xâm phạm. Do đó, thời điểm là tất cả. Israel cần xác nhận kép: một nguồn Mossad, và một nguồn CIA có gián điệp tại chỗ. CIA cung cấp xác nhận cuối cùng về vị trí Khamenei sáng thứ Sáu. Hai giờ trước cuộc họp, máy bay cất cánh từ Israel. Họ gây nhiễu toàn bộ điện thoại trong khu phức hợp, ngăn vệ sĩ nhận cảnh báo khi phi cơ xâm nhập không phận. Rồi 30 quả bom chính xác rơi xuống, kết liễu Khamenei, con trai ông, và hàng chục quan chức cấp cao.
Trump, từ Oval Office, công khai ủng hộ. Ông tuyên bố chiến dịch có thể kéo dài hàng tuần, thậm chí “mãi mãi” nếu cần, với kho vũ khí Mỹ đủ để duy trì. Washington không chỉ hỗ trợ tình báo mà còn tham gia không kích trực tiếp, nhắm vào lãnh đạo Iran để ngăn chặn bất kỳ sự kế thừa ổn định nào. Mục tiêu không còn là ngăn chặn hạt nhân – dù đó là lý do ban đầu – mà là thay đổi chế độ. Trump thừa nhận: những người Washington từng nhắm làm lãnh đạo mới cũng đã bị giết, và kịch bản tồi tệ nhất là kẻ thay thế còn xấu hơn. Lời thú nhận lạnh lùng ấy phơi bày bản chất: đây không phải chiến tranh giới hạn, mà là cuộc tấn công toàn diện nhằm phá hủy cốt lõi thần quyền Iran.
Tehran đáp trả bằng sự tuyệt vọng. IRGC và lực lượng an ninh bỏ trụ sở quen thuộc, chuyển sang trường học, nhà thờ Hồi giáo, bệnh viện. Bộ trưởng Ngoại giao Iran tổ chức họp báo từ lớp học tiểu học – hình ảnh được phát sóng công khai như lời thừa nhận thất bại. Các tòa nhà chính phủ, quốc hội, Bộ Quốc phòng, sân bay Mehrabad bị đánh liên tục. Tài liệu mật bay tứ tung trên đường phố Tehran sau một vụ nổ. Chế độ 46 năm tuổi đang co cụm sau lá chắn dân sự, chấp nhận rủi ro cáo buộc tội ác chiến tranh để sống sót thêm vài ngày.
Tác động địa chính trị lan tỏa kinh hoàng. Nga và Trung Quốc lên án, nhưng chưa can thiệp trực tiếp – Moscow bận rộn Ukraine, Bắc Kinh tính toán dầu mỏ. Các nước vùng Vịnh im lặng ủng hộ, sợ bóng ma Iran hơn bom Israel. Lebanon hỗn loạn với Hezbollah tan rã sau cái chết của lãnh đạo. Gaza và Yemen tiếp tục là chiến trường phụ. Trump, với khẩu hiệu “America First”, giờ mở cuộc chiến lớn nhất kể từ Iraq 2003, bất chấp phe MAGA từng phản đối “chiến tranh vô tận”. Quốc hội Mỹ sôi sục: Dân chủ đòi bỏ phiếu War Powers, Cộng hòa bảo vệ Tổng thống. Nhưng đà đã quá muộn – máy bay vẫn cất cánh, bom vẫn rơi.
Israel đang chơi ván bài tất tay: không chỉ tiêu diệt lãnh đạo, mà triệt tiêu khả năng tái sinh của chế độ. Nếu thành công, Iran có thể vỡ tan thành các mảnh ly khai, dân tộc chủ nghĩa trỗi dậy. Nếu thất bại, Tehran sẽ tái tổ chức dưới bàn tay sắt IRGC, biến thành một nhà nước du kích hạt nhân. Trump, với bản năng kinh doanh, muốn thắng nhanh – nhưng chiến tranh Trung Đông chưa bao giờ cho phép điều đó. Qom hôm nay chỉ là khởi đầu. Đằng sau đống đổ nát là một câu hỏi lạnh giá: ai sẽ đứng lên từ tro tàn, và liệu Mỹ-Israel có sẵn sàng trả giá cho những gì họ đã phá hủy?