Chế độ Tehran, bị dồn vào chân tường bởi những đợt không kích không khoan nhượng từ Mỹ và Israel dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, đã vượt qua lằn ranh đỏ cuối cùng: cố tình biến Eo biển Hormuz thành nghĩa địa của tàu chở hàng thương mại. Trong cơn tuyệt vọng nhằm gây tổn thương kinh tế cho phương Tây và ép buộc ngừng bắn, lực lượng Iran đã tấn công tàu chở dầu, rải mìn trên các tuyến đường tiếp cận, và nhắm vào cảng trung lập—chỉ để chứng kiến chiến lược của mình sụp đổ thảm hại. Những đồng minh mà Tehran từng tin cậy để che chắn ngoại giao—đầu tiên là Trung Quốc—đã co rúm lại trong kinh hoàng, công khai lên án chế độ và bỏ rơi nó trên sân khấu toàn cầu. Những gì bắt đầu như chiến tranh bất đối xứng đã biến thành sự cô lập tự gây ra, đoàn kết các vương quốc vùng Vịnh, các nước nhập khẩu châu Á, và thậm chí cả những thành viên thường trực Hội đồng Bảo an vốn hay phủ quyết, trong sự đồng thuận hiếm có chống lại Cộng hòa Hồi giáo.
Cú kích hoạt rõ ràng không thể nhầm lẫn. Khi các cuộc tấn công chính xác của Mỹ làm suy yếu hệ thống phòng không, kho tên lửa và tài sản hải quân Iran—bao gồm những đòn chí mạng vào cơ sở quân sự đảo Kharg—Tehran leo thang bằng cách siết chặt động mạch dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Hàng trăm tàu chở dầu chở đầy dầu thô vùng Vịnh, chủ yếu hướng tới châu Á, trở thành mục tiêu. Nhiều chiếc đang cháy rực từ tên lửa hoặc drone Iran, khiến lưu lượng qua eo biển giảm xuống mức nhỏ giọt. Giá Brent từng vọt qua mốc 100 USD/thùng ở đỉnh điểm, phản ánh nỗi hoảng loạn hiện sinh trên thị trường năng lượng. Thế nhưng tống tiền kinh tế này đã phản đòn với hiệu quả tàn bạo. Gần 20% dầu mỏ toàn cầu chảy qua Hormuz, nhưng phần lớn đổ về Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc—chứ không phải Mỹ hay châu Âu, vốn đã đa dạng hóa nguồn cung. Bắc Kinh, đối mặt với hàng dài xe xếp hàng tại trạm xăng và mối đe dọa với cỗ máy công nghiệp, đã đưa ra lời chỉ trích công khai hiếm hoi: các cuộc tấn công vào mục tiêu dân sự và phi quân sự là “không thể chấp nhận được”, đòi hỏi ngừng ngay lập tức các hoạt động quân sự và quay về đối thoại theo luật pháp quốc tế.
Lời lên án của Trung Quốc mang sức nặng địa chấn. Là khách hàng dầu mỏ lớn nhất của Iran và thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, Bắc Kinh từng che chắn Tehran khỏi các lệnh trừng phạt khắc nghiệt hơn. Việc Trung Quốc kiêng phiếu—cùng với Nga—trong nghị quyết mang tính bước ngoặt của Liên Hợp Quốc lên án các cuộc tấn công Iran vào các nước vùng Vịnh đánh dấu sự phản bội sâu sắc. Nghị quyết do Bahrain đại diện GCC đề xuất, được 135 quốc gia đồng bảo trợ, thông qua với tỷ lệ 13-0, chỉ có hai phiếu kiêng. Không có quyền phủ quyết nào được sử dụng. Văn bản yêu cầu Iran ngừng ngay “các cuộc tấn công nghiêm trọng” vào Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia, UAE và Jordan, tái khẳng định chủ quyền của họ đồng thời lên án can thiệp vào tự do hàng hải quốc tế. Lần đầu tiên trong xung đột này, liên minh Abraham Accords—từng rạn nứt—đứng thống nhất, công khai tố cáo Tehran mà không do dự.
Thảm kịch của Oman phơi bày rõ nhất sự tuyệt vọng của chế độ. Oman trung lập đến tận cùng, từng làm trung gian giữa Washington và Tehran, từ chối cho Mỹ sử dụng không phận hoặc lãnh thổ để tấn công Iran, và đáp ứng mọi yêu cầu kiềm chế. Thế nhưng drone và tên lửa Iran vẫn lao vào cảng Duqm, Salalah, nhà máy lọc dầu và tàu chở dầu ngoài khơi—giết chết công nhân, đốt cháy cơ sở hạ tầng, ngừng hoạt động. Không có sự hiện diện quân sự Mỹ nào biện minh cho cuộc tấn công; đây là khủng bố thuần túy, nhằm gieo rắc hỗn loạn và đẩy giá dầu lên cao để buộc đầu hàng. Thế giới nhìn thấu lớp vỏ ngụy biện. Khi Iran viện dẫn “trả đũa đồng minh Mỹ”, lời nói dối tan vỡ: Oman chẳng làm gì để mời gọi xâm lược. Các cuộc tấn công tương tự giáng xuống cảng Fujairah của UAE, cơ sở Saudi, mỏ dầu Iraq, thậm chí Kuwait và Bahrain xa xôi, biến đòn bẩy kinh tế thành trừng phạt bừa bãi.
Các quốc gia vùng Vịnh, vốn luôn e ngại sa lầy, giờ đối mặt lằn ranh đỏ bị vượt qua. Thương vong dân sự tăng vọt, trung tâm du lịch như Dubai và Abu Dhabi đối diện mối đe dọa tên lửa, kinh tế chảy máu vì xuất khẩu gián đoạn. Sau cánh cửa đóng kín, thảo luận xoay quanh việc chuyển từ phòng thủ sang tấn công—có lẽ tham gia không kích hoặc hình thành liên minh. Một sứ mệnh hộ tống quốc tế cho tàu chở dầu, gợi nhớ chiến dịch tái cờ của thời Reagan, đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Pháp đã bày tỏ sẵn sàng tham gia, viện dẫn thành công chống Houthi ở Biển Đỏ. Kho dự trữ chiến lược châu Âu có thể đệm giá tăng vọt, trong khi G7 nhắm vào đầu cơ lũng đoạn. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent vạch rõ lộ trình: khi bầu trời được kiểm soát, không quân Iran bị vô hiệu hóa, hải quân tê liệt, và sản xuất tên lửa suy giảm, hải quân Mỹ dẫn đầu—có thể đa quốc gia—sẽ ép mở đường đi. Trump thúc ép đồng minh—Anh, Pháp, Nhật, Hàn Quốc, thậm chí Trung Quốc—góp tàu chiến, dù cam kết vẫn mơ hồ giữa nỗi sợ leo thang.
Việc xây dựng liên minh này phơi bày thế kẹt chiến lược của Trump. Chính quyền ông khởi động “áp lực tối đa” phiên bản nâng cấp, kỳ vọng sụp đổ chế độ nhanh chóng sau các đòn đánh đầu người. Thay vào đó, Iran vẫn chiến đấu dưới lãnh đạo mới, trả đũa bất đối xứng trong khi eo biển vẫn tranh chấp. Lưu lượng tàu chở dầu lê thê chậm chạp—một số tàu Iran được phép qua giữa giá vọt—nhưng bảo hiểm chiến tranh đòi phí cắt cổ. Trump khăng khăng các nước phụ thuộc dầu Hormuz phải gánh vác, song các nhà lãnh đạo vùng Vịnh ưu tiên giảm leo thang hơn sa lầy sâu hơn. Họ chịu hỏa lực Iran mà không thấy Mỹ kiềm chế mục tiêu rộng lớn. Ngoại giao chập chờn—Oman và Ai Cập làm trung gian—nhưng Tehran từ chối đàm phán khi đang bị ném bom, còn Washington đòi đầu hàng vô điều kiện.
Giữa hỗn loạn, một tín hiệu ma quái ám ảnh dải tần ngắn: giọng nói tiếng Ba Tư đọc chuỗi số ngẫu nhiên từ ngày 28/2, ngày chiến tranh bùng nổ. “Tavajjoh! Tavajjoh!”—Chú ý!—rồi dãy số, bị nhiễu định kỳ nhưng dai dẳng. Những người đam mê radio gọi đây là “number station” cổ điển thời Chiến tranh Lạnh, dùng để gửi chỉ thị mã hóa cho điệp viên. Nguồn gốc mơ hồ ở Tây Âu; nhiễu gợi ý can thiệp nhà nước, khó có khả năng từ Tehran tự nhiễu tín hiệu của mình. Suy đoán dấy lên: CIA kích hoạt tế bào ngủ? Mossad phối hợp phá hoại? Tình báo Thổ Nhĩ Kỳ lợi dụng chống Iran? Một cảnh báo ABC ám chỉ truyền dẫn bị chặn có thể kích hoạt “tài sản ngủ tiền đặt” bên ngoài. Bí ẩn này nhấn mạnh cuộc chiến bóng tối bên dưới xung đột lộ thiên—xâm nhập mạng, phá hoại ủy nhiệm, hoạt động bí mật—nơi chiến thắng có thể phụ thuộc ít vào bom đạn hơn vào việc phá vỡ chế độ từ bên trong.
Chiến lược Iran—khủng bố cho đến khi thế giới khuất phục—thay vì vậy đã rèn nên sự chống đối chưa từng có. Trung Quốc và Nga, bằng cách kiêng phiếu thay vì phủ quyết, báo hiệu giới hạn bảo trợ. Sự đoàn kết vùng Vịnh cứng rắn dưới lửa đạn. Các nước nhập khẩu châu Á, kiệt quệ vì giá cả, đòi giải quyết. Dù lực lượng Mỹ làm suy yếu năng lực Iran—đánh chìm tàu, ném bom đường băng, nghiền nát nhà máy đạn dược—chế độ vẫn bám víu, cược rằng nỗi đau toàn cầu sẽ làm tan rã quyết tâm. Thế nhưng phép tính thay đổi từng ngày. Hàng dài xăng ở Trung Quốc, cảng cháy ở Oman, thủy thủ mắc kẹt ở Vịnh: đây không phải chi phí trừu tượng mà thực tế nhức nhối xói mòn canh bạc Tehran. Cộng hòa Hồi giáo, kiến trúc sư của chính vòng vây mình, giờ đối diện thế giới không còn chịu đựng thêm những khiêu khích. Câu hỏi treo lơ lửng: chế độ phải chìm sâu đến mức nào trước khi chết đuối trong eo biển nó từng cố vũ khí hóa?