Khi Tổng thống Donald Trump công khai yêu cầu hoãn chuyến thăm Bắc Kinh dự kiến từ cuối tháng Ba đến đầu tháng Tư 2026 – chỉ vài ngày trước ngày khởi hành – thế giới đột ngột nhận ra rằng cuộc gặp Trump – Tập Cận Bình không còn là một nghi thức ngoại giao thông thường nữa. Nó đã trở thành một bàn cờ địa chính trị khốc liệt, nơi Washington liên tục tung ra những đòn đánh sắc bén để buộc Bắc Kinh phải bước vào đàm phán với tư thế phòng thủ thấp nhất có thể. Bốn động thái lớn mà Nhà Trắng triển khai ngay trước thềm hội nghị – từ thương mại, quân sự Đài Loan, phơi bày hạt nhân, đến gây áp lực lên các đồng minh của Trung Quốc – không phải ngẫu nhiên. Chúng là một chiến lược tổng thể, được tính toán lạnh lùng, nhằm tái định hình cán cân quyền lực giữa hai siêu cường, trong bối cảnh Trump đang là Tổng thống đương nhiệm với phong cách “America First” không khoan nhượng.
Bắt đầu từ mặt trận kinh tế, nơi được xem là đòn mở màn đầy tính toán. Các cuộc đàm phán thương mại tại Paris giữa phái đoàn Mỹ do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent dẫn đầu và Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong (He Lifeng) bề ngoài diễn ra trong không khí “tích cực”, với những tín hiệu về khả năng tăng mua hàng nông sản Mỹ. Nhưng đằng sau lớp vỏ ngoại giao ấy là một cuộc tấn công âm thầm và quyết liệt. Ngay khi phái đoàn Trung Quốc đặt chân đến Pháp, USTR (Đại diện Thương mại Mỹ) khởi động hàng loạt cuộc điều tra theo Điều 301 Luật Thương mại 1974 – công cụ pháp lý cứng rắn nhất cho phép Washington đơn phương áp thuế mà không cần thông qua WTO hay Quốc hội. Không chỉ nhắm vào Trung Quốc, các cuộc điều tra này bao phủ hơn 60 nền kinh tế về “lao động cưỡng bức” và 16 nền kinh tế khác về “dư thừa công suất”, nhưng trọng tâm rõ ràng là các ngành chiến lược của Bắc Kinh: bán dẫn, xe điện, pin năng lượng mặt trời, thiết bị điện tử – những trụ cột trong kế hoạch “Made in China 2025” và tham vọng công nghệ tương lai.
Thông điệp từ Washington vang lên lạnh lùng: những lời lẽ mềm mỏng trên bàn đàm phán chỉ là hình thức. Trong tay Trump luôn có “cây gậy thuế quan” sẵn sàng giáng xuống. Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ từng hạn chế quyền áp thuế khẩn cấp toàn cầu không làm lung lay chiến lược này; đội ngũ của Trump, với cựu Đại diện Thương mại Robert Lighthizer làm cố vấn, đã chuẩn bị sẵn phương án thay thế. Kết quả là chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc sâu sắc: báo cáo DHL-NYU Stern 2026 cho thấy tỷ trọng thương mại Mỹ-Trung trong tổng thương mại thế giới giảm từ 3,6% năm 2015 xuống còn khoảng 2%, phản ánh quá trình “phi Trung Quốc hóa” (de-Sinicization) trong toàn cầu hóa phiên bản mới. Dòng vốn, đơn hàng dịch chuyển sang Ấn Độ, Mexico, Việt Nam – những thị trường mới nổi. Bắc Kinh từng tự tin rằng quy mô thị trường khổng lồ của mình là không thể thay thế; giờ đây, thực tế phũ phàng cho thấy kinh tế toàn cầu có thể vận hành mà không cần “công xưởng Trung Quốc” ở vị trí trung tâm.
Chuyển sang mặt trận quân sự, đòn thứ hai giáng thẳng vào “danh đỏ” của Bắc Kinh: eo biển Đài Loan. Quốc hội Đài Loan khẩn cấp phê chuẩn bốn gói vũ khí Mỹ trị giá khoảng 9 tỷ USD, bao gồm tên lửa chống tăng Javelin, hệ thống pháo phản lực HIMARS, pháo tự hành M109A7 – phần của gói 11 tỷ USD được Washington công bố từ cuối 2025. Tốc độ triển khai chóng mặt: hạn chót ký kết Javelin trước 15/3, HIMARS trước 26/3, nếu trễ sẽ bị đẩy xuống cuối hàng sản xuất. Đây không chỉ là thương vụ; đây là lời cảnh báo trực tiếp: vũ trang Đài Loan sẽ tiếp tục, bất chấp bất kỳ cuộc gặp nào sắp tới. Chiến lược “nhím” (porcupine strategy) được đẩy mạnh: biến Đài Loan thành pháo đài phòng thủ với vô số “gai nhọn” – vũ khí cơ động, chính xác cao, khiến bất kỳ cuộc đổ bộ nào cũng phải trả giá đắt đỏ. Reuters tiết lộ gói tiếp theo có thể lên tới 14 tỷ USD ngay sau chuyến thăm Bắc Kinh – một lời nhắc nhở rằng ngoại giao kết thúc, quân sự vẫn tiếp diễn.
Đòn thứ ba, mang tính chiến tranh thông tin sắc bén nhất: báo cáo từ China Aerospace Studies Institute (Air University Mỹ) công bố ngày 9/3, phơi bày chi tiết kho hạt nhân trung tâm của Trung Quốc tại dãy Tần Lĩnh (Qinling Mountains), tỉnh Thiểm Tây – căn cứ Hongchuan thuộc Base 67. Toàn bộ kho ngầm chỉ có một con đường núi hẹp làm tuyến ra vào chính, tạo “điểm nghẽn tập trung rủi ro cao” (highly concentrated risk). Báo cáo còn chỉ ra vấn đề môi trường: bụi phóng xạ, giảm bạch cầu ở binh sĩ, huấn luyện lái xe lùi trong đường hầm chỉ rộng hơn thân xe 20 cm. Việc công khai những chi tiết nhạy cảm như vậy ngay trước thềm hội nghị không phải vô tình; nó phá vỡ lớp vỏ bí mật mà Bắc Kinh xây dựng hàng thập kỷ, làm suy giảm hiệu quả răn đe tâm lý. Hệ thống hạt nhân bị đối thủ nghiên cứu đến từng tuyến vận chuyển, từng điểm yếu – đó là cú đánh trực tiếp vào ảo tưởng ưu thế chiến lược của Trung Nam Hải.
Cuối cùng, đòn thứ tư mở rộng ra địa chính trị toàn cầu: gây áp lực lên mạng lưới đồng minh của Bắc Kinh. Tại Tây Bán Cầu, Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel công khai thừa nhận đối thoại khẩn cấp với chính quyền Trump – lần đầu tiên Havana thừa nhận đàm phán trực tiếp. Cuba đang kiệt quệ vì thiếu dầu từ Venezuela (bị Mỹ siết chặt), mất điện diện rộng, khủng hoảng kinh tế. Trump bình luận ngắn gọn: “Đạt thỏa thuận rất dễ”. Đây là thông điệp rõ ràng: các đối tác của Trung Quốc – từ Caracas đến Havana – đều có thể trở thành mục tiêu. Kết nối với Trung Đông, nơi Mỹ tấn công hơn 3000 mục tiêu Iran nhưng kiềm chế không phá hủy mỏ dầu (để tránh giá dầu vọt lên), gián tiếp siết nguồn năng lượng chiếm 14% nhập khẩu dầu của Trung Quốc. Mạng lưới hậu cần và đồng minh của Bắc Kinh đang bị thu hẹp từng bước.
Tất cả bốn đòn này tạo thành một thế trận áp lực đa tầng: kinh tế siết chặt chuỗi cung ứng, quân sự thách thức “lằn ranh đỏ” Đài Loan, thông tin phá vỡ bí mật hạt nhân, địa chính trị cô lập đồng minh. Trump không chờ đến bàn đàm phán mới tung quân bài; ông đặt chúng lên bàn ngay từ đầu, biến cuộc gặp thành màn đấu chí nơi Bắc Kinh bị dồn vào thế bị động. Việc hoãn chuyến thăm – với lý do chiến sự Iran và yêu cầu Bắc Kinh hỗ trợ mở lại Eo biển Hormuz – càng làm rõ: Trump đang chơi ván bài lớn, không ngại dùng xung đột toàn cầu để ép Trung Quốc nhượng bộ.
Trong bối cảnh này, Chủ tịch Tập Cận Bình đối mặt với thử thách chiến lược nghiêm trọng: duy trì hình ảnh cường quốc bất khuất trong khi nền kinh tế nội tại đang chịu áp lực, quân sự hạt nhân bị phơi bày, đồng minh lung lay. Cuộc gặp Trump-Tập – nếu diễn ra – không còn là nơi ký kết hữu nghị; nó là sân khấu nơi Washington tìm cách định hình lại trật tự thế giới, buộc Bắc Kinh chấp nhận vị thế mới: không còn là trung tâm không thể thay thế, mà là một cường quốc bị siết chặt bởi vòng vây chiến lược. Lịch sử sẽ ghi nhận đây là thời khắc Trump sử dụng sức mạnh tổng hợp để tái khẳng định bá quyền Mỹ – không bằng lời lẽ, mà bằng hành động đanh thép.