Trong những giờ hỗn loạn nhất của cuộc chiến tranh Mỹ-Israel chống Iran, khi bầu trời Tehran vẫn còn ám khói từ các đợt không kích dữ dội, một mặt trận mới đã bùng nổ trên mặt đất: hàng ngàn chiến binh người Kurd đã vượt biên từ Iraq, mở cuộc tấn công bộ binh trực diện vào lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) ở vùng tây bắc Iran. Đây không còn là những cuộc đụng độ lẻ tẻ hay biểu tình đường phố – đây là một cuộc nổi dậy vũ trang có tổ chức, được hậu thuẫn ngầm bởi vũ khí Mỹ và sự phối hợp chiến lược từ Washington dưới thời Tổng thống Donald Trump.
Sự kiện này không bất ngờ nếu nhìn lại chuỗi hành động gần đây. Chỉ vài ngày trước, một chiếc drone nghi của Iran đã đâm thẳng vào trạm CIA nằm trong khuôn viên Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh, Saudi Arabia – một đòn đánh mang tính biểu tượng cao, dù không gây thương vong nhưng đủ để làm rung chuyển giới tình báo Mỹ. Washington Post và Reuters xác nhận vụ việc xảy ra ngay sau loạt không kích Mỹ-Israel nhắm vào lãnh đạo tối cao Iran, bao gồm cả cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và nhiều chỉ huy cấp cao IRGC. Tehran đáp trả bằng cách mở rộng phạm vi tấn công sang các mục tiêu Mỹ ở Vùng Vịnh, từ Dubai đến Riyadh, nhưng giờ đây, họ phải đối mặt với kẻ thù từ bên trong.
Tổng thống Trump, người chưa bao giờ che giấu sự khinh thường đối với “hội chứng sợ boots on the ground” của các đời tổng thống trước, đã chủ động gọi điện cho các lãnh đạo người Kurd ở Iraq – Masoud Barzani và Bafel Talabani – ngay sau ngày đầu tiên của chiến dịch không kích. Axios đưa tin cuộc gọi diễn ra vào Chủ Nhật, tập trung vào “chiến tranh Mỹ-Israel với Iran và những gì có thể xảy ra tiếp theo”. Không dừng lại ở đó, Trump còn trực tiếp liên lạc với Mustafa Hijri, lãnh đạo Đảng Dân chủ Kurdistan Iran (KDPI), chỉ vài giờ sau khi IRGC dùng drone tấn công các căn cứ của họ ở miền bắc Iraq. CNN tiết lộ CIA đã âm thầm chuyển vũ khí cho các lực lượng đối lập người Kurd Iran từ nhiều tháng trước, kể từ cuộc chiến 12 ngày năm ngoái, với mục tiêu rõ ràng: kích động nổi dậy dân sự và làm phân tán lực lượng IRGC khỏi các thành phố lớn.
Chiến thuật này sắc bén đến mức tàn nhẫn. Người Kurd Iran, bị đàn áp hàng thập kỷ dưới chế độ Hồi giáo, nay đã thống nhất thành liên minh các đảng phái – từ KDPI đến PJAK – với trung tâm chỉ huy chung và hiến chương chung về tự quyết, dân chủ, bình đẳng giới. Họ không chỉ có kinh nghiệm chiến đấu (nhiều người từng chống ISIS dưới sự huấn luyện của Mỹ) mà còn kiểm soát địa hình hiểm trở dọc biên giới Iraq-Iran. Các cuộc không kích Mỹ-Israel gần đây dường như cố tình nhắm vào các tiền đồn IRGC ở khu vực biên giới này, dọn đường cho lực lượng Kurd tiến vào. Jerusalem Post và Fox News xác nhận hàng trăm, thậm chí hàng ngàn chiến binh đã vượt biên, chiếm vị trí chiến đấu ở các tỉnh tây bắc như Tây Azerbaijan, Kurdistan và Kermanshah. Mục tiêu không phải chiếm đóng vĩnh viễn mà là buộc IRGC phải dàn trải lực lượng, tạo khoảng trống cho người dân Iran ở Tehran, Isfahan hay Mashhad đứng lên – điều mà các cuộc biểu tình năm 2022-2023 đã thất bại vì thiếu hụt hỏa lực đối trọng.
Nhưng Tehran không ngồi yên. IRGC đã tăng cường drone tấn công vào các vị trí Kurd ở Iraq, đồng thời điều động bộ binh đến các thành phố biên giới như Oshnavieh, Piranshahr và Sardasht. Họ biết rõ mối đe dọa: nếu mặt trận Kurd bùng nổ, nó sẽ mở ra khe hở chí mạng cho nội chiến thực sự. Và không chỉ Kurd. Ở phía đông nam, người Baloch – dân tộc bị đàn áp tương tự – đã tận dụng hỗn loạn để tấn công các đồn cảnh sát và trạm tuần tra ở Sistan-Baluchestan. Dù chưa có bằng chứng trực tiếp về hỗ trợ ngoại bang, các cuộc tấn công này diễn ra đồng thời, khiến Iran phải đối phó với hai mặt trận nổi dậy vũ trang cùng lúc. Bản đồ sắc tộc Iran giờ đây giống như một quả bom nổ chậm: Kurd ở tây bắc, Baloch ở đông nam, và ở giữa là dân tộc Ba Tư đang sôi sục bất mãn sau cái chết của lãnh đạo tối cao.
Tổng thống Trump, trong phong cách quen thuộc, không hề né tránh. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã tuyên bố thẳng thừng tại cuộc họp báo: Mỹ sẽ “đi xa đến đâu cũng được” để bảo vệ lợi ích, không cần công bố kế hoạch chi tiết cho kẻ thù. Trump còn nói với New York Post rằng ông “không bị chứng sợ boots on the ground như các tổng thống khác”. Dù Lầu Năm Góc nhấn mạnh không có lính Mỹ trực tiếp tham gia mặt trận bộ binh, nhưng sự hỗ trợ tình báo, không kích yểm trợ và vũ khí qua CIA cho thấy Washington đang chơi ván cờ proxy chiến tranh tinh vi. Mục tiêu cuối cùng: không phải chiếm Iran như Iraq năm 2003, mà làm sụp đổ chế độ từ bên trong, để “người Iran tự giải quyết” – như Trump từng nhấn mạnh.
Rủi ro thì chồng chất. Người Kurd Iraq và Kurd Iran vốn có mâu thuẫn lợi ích quyền lực; Thổ Nhĩ Kỳ – đồng minh NATO nhưng kẻ thù truyền kiếp của người Kurd – đang theo dõi sát sao và có thể can thiệp nếu thấy ảnh hưởng của PKK/PJAK tăng lên. Pakistan, với vấn đề Baloch riêng, cũng có thể bị cuốn vào nếu xung đột lan sang biên giới. Iran, dù suy yếu sau mất lãnh đạo, vẫn sở hữu hàng chục ngàn drone cảm tử – thứ vũ khí rẻ tiền nhưng chết chóc mà Tehran đã chứng minh khả năng sử dụng để tấn công xa hàng nghìn km. Nếu cuộc nổi dậy Kurd thất bại hoặc bị đàn áp đẫm máu, nó có thể củng cố vị thế IRGC thay vì lật đổ họ.
Thế nhưng, trong bối cảnh hiện tại, đà suy yếu của Tehran là rõ ràng. Không kích liên tục đã phá hủy kho tên lửa, căn cứ chỉ huy; cái chết của Khamenei để lại khoảng trống quyền lực mà chưa ai lấp đầy. IRGC giờ phải phân tán lực lượng giữa phòng không, biên giới và nội địa. Người Kurd, với vũ khí Mỹ và động lực trả thù lịch sử, đang trở thành lưỡi dao sắc bén nhất mà Trump có thể dùng để đâm vào tim chế độ. Đây không phải là cuộc xâm lược kiểu cũ – đây là nghệ thuật chiến tranh hỗn hợp, nơi không quân Mỹ dọn đường, tình báo CIA cung cấp đạn dược, và các lực lượng địa phương đổ máu.
Cuộc chiến này đang bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất: không còn là không chiến đơn thuần, mà là nội chiến thực thụ với sự can thiệp ngoại bang. Iran có thể sụp đổ từ bên trong, nhưng cái giá sẽ là máu và hỗn loạn kéo dài. Trump đã chọn con đường táo bạo, không khoan nhượng – và giờ đây, khi hàng ngàn chiến binh Kurd đang tiến sâu vào lãnh thổ Iran, thế giới đang chờ xem liệu lịch sử có lặp lại mô hình Afghanistan hay Iraq, hay lần này, chính người Iran sẽ viết nên kết thúc cho chính chế độ của họ.