Trong những hành lang câm lặng của Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ), nơi từng được coi là đền thờ của thượng tôn luật pháp, một thứ văn hóa độc hại đang di căn. Dưới triều đại của Tổng thống đương nhiệm Donald Trump, định chế này không còn là người bảo vệ công lý mà đã biến hình thành một cỗ máy che chắn cho những sai phạm có hệ thống. Những gì chúng ta đang chứng kiến trong vụ kiện chấn động của bang Minnesota chống lại chính quyền liên bang không chỉ là một tranh chấp pháp lý thông thường; đó là tiếng chuông báo tử cho sự minh bạch của nền dân chủ Mỹ.
Chiến thuật "Bức tường đá" và di sản của sự trì hoãn
Lối chơi của Donald Trump chưa bao giờ thay đổi, từ khi còn là một ông trùm bất động sản vướng vào hàng trăm vụ kiện dân sự cho đến khi ngồi trên chiếc ghế quyền lực nhất thế giới tại Phòng Bầu dục. Đó là chiến thuật "trì hoãn, trì hoãn và trì hoãn". Nhưng khi áp dụng vào hệ thống tư pháp hình sự liên bang, chiến thuật này không còn là một mẹo kinh doanh mà trở thành một tội ác chống lại sự thật.
Hãy nhìn vào trường hợp của Don Lemon. Việc chính quyền Trump vội vã bắt giữ anh ta tại California vì những cáo buộc xảy ra tận Minnesota, sau đó lại tìm mọi cách từ chối bàn giao tài liệu trong quá trình trao đổi chứng cứ (discovery), là một minh chứng điển hình. Họ sử dụng các bản cáo trạng bổ sung, những định danh phức tạp chỉ để kéo dài thời gian. Mục tiêu rất đơn giản: khiến đối phương kiệt quệ về tài chính, khiến dư luận quên lãng và để sự việc chìm dần vào hố đen của những chu kỳ tin tức mới.
Những "trại tập trung" và những bóng ma không có tiếng nói
Sự tàn bạo đạt đến đỉnh điểm khi chúng ta nhìn vào thực trạng tại các trung tâm giam giữ di dân – mà nhiều nhà quan sát không ngần ngại gọi là các "trại tập trung". Tại đây, quyền con người bị tước đoạt và tính mạng bị coi rẻ. Khi các thẩm phán yêu cầu bằng chứng để biện minh cho việc giam giữ hàng ngàn người, DOJ và các cơ quan như ICE chỉ đưa ra sự im lặng đáng sợ.
Kinh khủng hơn cả là cái chết của Renee Good và Alex Prey. Hai cái tên này giờ đây trở thành biểu tượng cho sự lạm quyền của lực lượng thực thi pháp luật liên bang. Những video ghi lại cảnh tượng đó cho thấy sự thái quá rõ rệt của vũ lực, nhưng chính quyền Trump đã ngay lập tức "quốc hữu hóa" mọi bằng chứng. Chiếc xe của Renee Good, chứa đựng dấu vết máu, vỏ đạn và những mảnh vỡ của sự thật, đã bị niêm phong và chuyển đến một địa điểm bí mật cách xa hàng trăm dặm.
Sự sụp đổ của chủ nghĩa liên bang
Bang Minnesota hiện đang đứng trước một tình thế ngặt nghèo: họ muốn điều tra những vụ giết người xảy ra ngay trên lãnh thổ của mình, nhưng bị chính quyền liên bang gạt ra ngoài lề. Đây là một đòn giáng mạnh vào Tu chính án thứ 10 và nguyên tắc liên bang (federalism) của Hoa Kỳ.
Khi Harry Litman, cựu công tố viên liên bang, mô tả việc DOJ sử dụng các quy định "Touhy" để chặn đứng quyền tiếp cận thông tin của các bang, chúng ta thấy một sự đạo đức giả đến cùng cực. Các quy định vốn được thiết kế để bảo vệ quy trình hành chính nay bị biến thành một bãi mìn pháp lý để ngăn cản công lý. Minnesota đã phải nộp đơn kiện tại Washington D.C., viện dẫn Đạo luật Thủ tục Hành chính để buộc chính quyền Trump phải lên tiếng. Nhưng trong một hệ thống mà "trọng tài" đã bị tước còi, cuộc chiến này giống như việc chơi bóng đá với những kẻ cầm gậy khúc côn cầu sẵn sàng đập vào mặt đối thủ.
Khi "Cảnh sát trưởng" trở thành "Trùm băng đảng"
Sự nguy hiểm lớn nhất hiện nay là việc DOJ đã đánh mất vai trò trung lập. Dưới sự ảnh hưởng của những nhân vật diều hâu như Stephen Miller hay Christy Nome, Bộ Tư pháp đã bị chính trị hóa đến mức không thể nhận ra. Họ không đứng ngoài để để hệ thống bồi thẩm đoàn thực hiện nhiệm vụ của mình; họ chủ động đặt ra các chướng ngại vật để ngăn cản sự thật được phơi bày.
Chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên mà sự minh bạch bị coi là "cực tả" và việc đòi hỏi thượng tôn pháp luật bị gán mác là "phản bội". Donald Trump đã thành công trong việc biến những quy trình tư pháp khô khan thành một chiến trường ý thức hệ, nơi mà sự thật chỉ là một lựa chọn.
Nếu bang Minnesota không thể lấy được chiếc xe, không thể có được những khẩu súng hay những lời khai trực tiếp, họ sẽ phải dựa vào những video mờ nhạt từ dân chúng để dựng lại hiện trường. Đó là một nỗ lực tuyệt vọng nhưng cần thiết. Nhưng dù kết quả vụ kiện có ra sao, vết sẹo mà chính quyền Trump để lại trên nền tư pháp Mỹ sẽ mất nhiều thập kỷ để chữa lành. Khi Bộ Tư pháp chọn phục vụ cho ý chí của một cá nhân thay vì phục vụ công lý, đó là lúc bóng tối thực sự bao trùm lên nền cộng hòa.