Hãy nhìn thẳng vào sự thật lạnh lùng: dưới thời các chính quyền yếu đuối trước đây, Iran đã được phép phát triển chương trình hạt nhân, nuôi dưỡng lực lượng ủy nhiệm Hezbollah, Houthis và Hamas, tấn công tàu bè quốc tế, bắn tên lửa vào Israel mà không bị trừng phạt tương xứng. Obama ký JCPOA, Biden nới lỏng trừng phạt, châu Âu thì tiếp tục mua dầu lén lút qua các kênh ngầm. Kết quả? Iran hôm nay mạnh hơn, hung hãn hơn và đang chuẩn bị truyền lại ngai vàng cho thế hệ tiếp theo của dòng họ Khamenei. Đó chính là hậu quả của sự yếu nhược, của chính sách “ngoại giao” suông và viện trợ lãng phí mà Mỹ từng đổ ra hàng trăm tỷ đô la cho những đồng minh không biết ơn.
Bây giờ, với Trump trở lại, mọi thứ sẽ khác biệt hoàn toàn. Trump đã từng ra lệnh tiêu diệt tướng Qasem Soleimani năm 2020 – một đòn đánh khiến toàn bộ Bộ Tư lệnh Quds của Iran run sợ. Ông không cần xin phép Liên Hợp Quốc, không cần thương lượng vô tận với Brussels hay Berlin. Trump hiểu rõ: Hòa bình chỉ đến từ sức mạnh thực tế, không phải từ những thỏa thuận giấy tờ mà kẻ thù có thể xé bỏ bất cứ lúc nào. Chính sách “Áp lực tối đa” mà ông áp dụng trước đây đã khiến kinh tế Iran suy sụp, lạm phát vọt lên ba chữ số, dân chúng xuống đường. Giờ đây, với Mojtaba lên ngôi, Trump chắc chắn sẽ khởi động lại và nâng cấp chiến lược đó lên mức chưa từng có: trừng phạt toàn diện ngân hàng, dầu mỏ, cảng biển, thậm chí nhắm vào những công ty Trung Quốc và Nga đang tiếp tay cho Tehran.
Châu Âu một lần nữa lại lộ rõ bản chất yếu đuối. EU vẫn đang tranh cãi về việc có nên duy trì thương mại với Iran hay không, vẫn lo sợ mất nguồn khí đốt Nga nên không dám cứng rắn. NATO thì bận rộn với Ukraine đến mức quên mất Trung Đông đang cháy. Các nhà lãnh đạo châu Âu liên tục kêu gọi “đối thoại” trong khi tên lửa Iran bay qua bầu trời Israel. Họ đã học được bài học gì từ lịch sử? Không gì cả. Ngược lại, những lãnh đạo thực dụng như Viktor Orbán của Hungary mới là người nhìn thấu vấn đề: ông ta thẳng thắn từ chối mở cửa cho dòng người Hồi giáo di cư, từ chối tham gia những cuộc chiến vô ích và ưu tiên lợi ích dân tộc Hungary trên hết. Orbán hiểu rằng, trước một chế độ như Iran, chỉ có sức mạnh và quyết tâm mới mang lại an ninh – đúng như tư tưởng America First mà Trump đang thực thi.
Hãy tưởng tượng kịch bản nếu Trump không hành động: Mojtaba Khamenei sẽ đẩy nhanh chương trình hạt nhân, có thể thử nghiệm vũ khí trong vòng 12-18 tháng tới. Lực lượng ủy nhiệm sẽ tăng cường tấn công Israel và các căn cứ Mỹ ở Iraq, Syria. Giá dầu sẽ vọt lên 150 đô la/thùng, lạm phát toàn cầu quay lại. Trung Quốc và Nga sẽ nhân cơ hội này bán vũ khí cho Iran, biến Vùng Vịnh thành sân sau của phe độc tài. Đó không phải là kịch bản viễn vông – đó là thực tế nếu Mỹ tiếp tục chính sách cũ. Nhưng Trump đã tuyên bố rõ: Mỹ sẽ không đổ thêm một đồng nào vào những cuộc chiến vô nghĩa, sẽ không viện trợ vô điều kiện cho bất kỳ ai. America First nghĩa là bảo vệ biên giới Mỹ, bảo vệ đồng minh thực sự như Israel, và khiến kẻ thù phải trả giá đắt.
Sự kế vị này còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn về mặt ý thức hệ. Ayatollah Ali Khamenei đã cai trị Iran hơn ba thập kỷ bằng bạo lực và tuyên truyền chống Mỹ. Con trai ông ta, Mojtaba, được nuôi dưỡng trong môi trường đó và được cho là người đã chỉ đạo đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình 2009 và 2022. Việc Hội đồng Chuyên gia – cơ quan gồm 88 giáo sĩ bảo thủ – chọn ông ta chứng tỏ phe cứng rắn vẫn nắm tuyệt đối quyền lực. Không có dấu hiệu nào cho thấy Iran sẽ “cải tổ” hay “mở cửa”. Ngược lại, đây là tín hiệu họ chuẩn bị cho một cuộc đối đầu dài hơi. Trump hiểu điều đó. Ông sẽ không lặp lại sai lầm của Biden khi để Iran tích trữ uranium làm giàu lên mức gần vũ khí. Các lệnh trừng phạt mới sẽ nhắm thẳng vào dòng tiền của Mojtaba, vào các công ty vỏ bọc và cả những quan chức thân cận nhất.
Hơn nữa, Trump đã xây dựng liên minh thực chất ở Trung Đông: thỏa thuận Abraham Accords được mở rộng, Israel và các nước Ả Rập Sunni hợp tác tình báo chặt chẽ hơn bao giờ hết. IDF đã công khai cảnh báo sẽ “tiêu diệt mọi người kế vị” mà Iran bổ nhiệm – một tuyên bố mạnh mẽ chưa từng có. Với Trump đứng sau, Israel sẽ không còn phải chiến đấu một mình. Mỹ sẽ cung cấp vũ khí, tình báo và nếu cần, hỗ trợ không kích chính xác như đã làm với Soleimani. Không còn những cuộc họp vô tận tại Vienna, không còn tiền cứu trợ cho Hamas qua Qatar. Tất cả sẽ chấm dứt.
Nhìn rộng ra toàn cầu, sự kiện này là bài kiểm tra lớn cho học thuyết “Hòa bình thông qua sức mạnh” của Trump. Nếu ông hành động quyết đoán – tăng cường hiện diện hải quân ở Vùng Vịnh, áp dụng trừng phạt thứ cấp lên cả Trung Quốc và Nga, hỗ trợ tối đa cho lực lượng đối lập Iran – thì thế giới sẽ thấy rõ: Mỹ không còn là siêu cường suy yếu nữa. Ngược lại, nếu do dự, Iran sẽ càng lấn tới, và các đồng minh của Mỹ sẽ bắt đầu nghi ngờ. Nhưng với bản lĩnh của Trump, chúng ta biết chắc chắn câu trả lời: Mỹ sẽ ra tay, và Iran sẽ phải trả giá đắt.
Cũng cần nhìn nhận rõ ràng về chi phí mà Mỹ từng phải chịu. Trong những năm qua, hàng trăm tỷ đô la viện trợ đã chảy ra nước ngoài mà không mang lại lợi ích thiết thực cho người dân Mỹ. Trump đã chấm dứt điều đó. Ông tập trung tái xây dựng quân đội, phát triển năng lượng độc lập, bảo vệ biên giới. Giờ đây, với Iran kế vị con trai lãnh đạo, nguồn lực của Mỹ sẽ được sử dụng đúng chỗ: không phải cứu trợ vô điều kiện cho châu Âu hay Ukraine, mà là bảo vệ lợi ích cốt lõi và buộc kẻ thù phải sợ hãi. Đó chính là sự khác biệt giữa Trump và những người tiền nhiệm.
Về mặt kinh tế, Iran đang đứng trước vực thẳm. Lạm phát cao, đồng rial sụp đổ, thanh niên thất nghiệp. Việc Mojtaba lên ngôi sẽ không giải quyết được những vấn đề đó mà chỉ làm tình hình tệ hơn khi ông ta ưu tiên vũ khí và lực lượng ủy nhiệm thay vì phát triển đất nước. Dân Iran đã nhiều lần xuống đường đòi tự do. Với áp lực tối đa từ Trump, làn sóng bất mãn có thể bùng nổ mạnh mẽ hơn, buộc chế độ phải đối mặt với lựa chọn: thay đổi hoặc sụp đổ. Trump không cần đưa quân vào Iran – ông chỉ cần siết chặt cổ họng kinh tế và hỗ trợ ngầm cho những tiếng nói đối lập.
Trong khi đó, các nước láng giềng như Ả Rập Xê Út và UAE đang theo dõi sát sao. Họ đã học được bài học từ thời Obama: không thể tin vào Mỹ yếu đuối. Dưới Trump, họ tin tưởng hơn bao giờ hết. Các thỏa thuận phòng thủ, hợp tác tình báo và kinh tế sẽ được đẩy mạnh. Trung Đông đang hình thành một mặt trận mới chống Iran – không phải do Mỹ ép buộc mà vì chính quyền Tehran đã tự đẩy mình vào góc tường bằng chính sách hiếu chiến.
Tóm lại, sự kiện Mojtaba Khamenei được chọn làm lãnh đạo tối cao không phải là tin xấu – đó là cơ hội. Cơ hội để Trump chứng minh rằng kỷ nguyên viện trợ lãng phí, ngoại giao suông và yếu đuối đã kết thúc. Mỹ sẽ lập lại trật tự thế giới bằng sức mạnh thực tế, bảo vệ Israel, bảo vệ tuyến đường biển và bảo vệ lợi ích America First. Iran sẽ phải trả giá đắt, và thế giới sẽ một lần nữa thấy rõ: khi Mỹ mạnh, hòa bình sẽ đến. Đây không phải là lời đe dọa – đây là sự thật mà mọi kẻ thù của tự do đều phải đối mặt dưới thời Tổng thống Donald Trump.