Trong căn phòng ngột ngạt của một hội nghị tài chính tại Miami, nơi mùi của những bản hợp đồng triệu đô hòa lẫn với tham vọng chính trị, Tổng thống đương nhiệm Donald Trump vừa ném một "quả bom nguyên tử" ngoại giao vào nền móng của trật tự thế giới sau năm 1945. Giữa lúc 10 binh sĩ Mỹ vừa đổ máu tại một căn cứ ở Saudi Arabia dưới tầm ngắm của Iran, vị tư lệnh tối cao của quốc gia quyền lực nhất thế giới không đứng trong Phòng Bầu dục để trấn an đồng minh. Thay vào đó, ông đứng trước một đám đông nhà đầu tư, khoe khoang về "gen di truyền" của con trai mình và tuyên bố về cái chết của NATO.
Đây không còn là những dòng tweet đầy cảm tính của nhiệm kỳ đầu tiên. Đây là thực tại nghiệt ngã của một nước Mỹ dưới triều đại Trump 2.0: Một quốc gia đang từ bỏ vai trò cảnh sát toàn cầu để trở thành một thực thể giao dịch thuần túy, nơi xương máu của binh sĩ và sự an nguy của đồng minh được định giá bằng bảng cân đối kế toán.
"Breaking News" từ Miami: Sự cáo chung của NATO
"Chúng ta chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm cho NATO. Để bảo vệ họ," Trump nói, phong thái dửng dưng như một chủ nợ đang đòi lại khoản vay quá hạn. "Dựa trên hành động của họ, tôi đoán chúng ta không nhất thiết phải ở đó nữa, đúng không?"
Câu hỏi tu từ đó không dành cho các tướng lĩnh tại Lầu Năm Góc. Nó là lời tuyên ngôn chấm dứt kỷ nguyên bảo trợ an ninh của Mỹ đối với châu Âu. Trump không chỉ đe dọa; ông đang công khai hóa việc bỏ rơi các đồng minh lâu đời nhất. Trong thế giới quan của Trump, NATO không phải là một liên minh giá trị hay lá chắn chống lại sự trỗi dậy của các cường quốc chuyên chế. Nó là một gánh nặng tài chính, một "khách hàng" không chịu thanh toán hóa đơn.
Sự nguy hiểm nằm ở chỗ, tuyên bố này được đưa ra ngay khi ông thừa nhận đã dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Nga và Iran – những thực thể trực tiếp đe dọa sự ổn định của hệ thống mà NATO cam kết bảo vệ. Đây là một nghịch lý chiến lược: Mỹ đang rút lui khỏi các liên minh truyền thống trong khi đồng thời nới lỏng vòng vây đối với các đối thủ cốt lõi.
Eo biển "Trump": Địa chính trị hay Thương hiệu cá nhân?
Đỉnh điểm của sự ngông cuồng (hay thiên tài theo cách gọi của những người ủng hộ MAGA) là ý tưởng đổi tên Eo biển Hormuz – huyết mạch dầu mỏ của thế giới – thành "Eo biển Trump". "Họ phải mở nó ra. Họ phải mở Eo biển Trump," ông nói, một lỗi lầm ngôn từ mà ông lập tức biến thành một tuyên ngôn về sức mạnh cá nhân.
Với Trump, ranh giới giữa lợi ích quốc gia và thương hiệu cá nhân đã hoàn toàn bị xóa nhòa. Việc kiểm soát các dòng chảy thương mại toàn cầu không còn là vấn đề tự do hàng hải; đó là về việc ai là người sở hữu "bất động sản" đó. Khi ông tuyên bố đã "xóa sổ" Hải quân và Không quân Iran trong vòng ba ngày – một tuyên bố chưa được kiểm chứng và đầy tính phóng đại – ông không chỉ đang báo cáo chiến sự. Ông đang bán một hình ảnh về sự bạo liệt và chiến thắng tuyệt đối, bất chấp việc Iran vẫn đang hàng ngày thách thức sự hiện diện của Mỹ tại khu vực.
"Đội ngũ IQ cao" và Sự trỗi dậy của Kissinger mới
Trong cấu trúc quyền lực hiện tại, Trump không tin vào các nhà ngoại giao chuyên nghiệp hay những bộ óc chiến lược của Bộ Ngoại giao. Ông đặt niềm tin vào "Henry Kissinger của riêng mình": Jared Kushner và Steve Witt.
Sự sùng bái "IQ cao" và những thỏa thuận ngầm đằng sau cánh cửa đóng kín đã thay thế cho nền ngoại giao minh bạch. Trump ca ngợi sự bí mật của đội ngũ này, đối lập với sự "rò rỉ" mà ông cáo buộc cố cố vấn Kissinger thực thụ. Đây là một sự chuyển dịch nguy hiểm sang lối quản trị gia đình trị và nhóm lợi ích, nơi các quyết định về chiến tranh và hòa bình được đưa ra bởi những người có tư duy của các nhà đầu tư bất động sản hơn là các nhà chiến lược địa chính trị.
Mục tiêu của họ? Một liên minh mới tại Trung Đông với Saudi Arabia, Qatar và UAE làm trụ cột. Trump không ngần ngại gọi Thái tử Mohammed bin Salman là "chiến binh" và là "người bạn tuyệt vời". MAGA giờ đây không chỉ là "Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại"; trong diễn ngôn của Trump tại Miami, nó đã trở thành "Bảo vệ Israel, Saudi Arabia, Qatar và UAE". Đây là sự chuyển hướng đồng minh chưa từng có, đặt tiền bạc và năng lượng lên trên các giá trị dân chủ truyền thống.
Kẻ kiến tạo hòa bình trong khói lửa
Thật mỉa mai khi Trump kết thúc bài phát biểu bằng việc mong muốn di sản của mình là một "Kẻ kiến tạo hòa bình" (Peacemaker). Ông tuyên bố đã giải quyết được tám cuộc chiến, cứu sống hàng triệu người bằng cách "đánh cho họ tan xác" (knock the hell out of them).
Lối tư duy "Hòa bình thông qua sự hủy diệt" này là cốt lõi của học thuyết Trump đương nhiệm. Ông tin rằng bằng cách sử dụng vũ lực cực độ và bất ngờ – cái mà ông gọi là "bụi phóng xạ hạt nhân" (nuclear dust) để ngăn chặn Iran – ông đã cứu thế giới khỏi thảm họa. Nhưng thực tế lại vẽ nên một bức tranh khác: Một thế giới bất ổn hơn, nơi các đồng minh cũ lo sợ bị bỏ rơi, còn các đối thủ thì học cách thích nghi với sự thất thường của Washington.
Khi Trump rời sân khấu ở Miami, ông để lại một nước Mỹ không còn là "ngọn hải đăng hy vọng", mà là một "tàu vũ trụ" (rocket ship) – như cách ông mô tả về thị trường chứng khoán – đang lao vút vào khoảng không vô định, cắt đứt mọi dây thừng kết nối với quá khứ. Đối với những nhà đầu tư trong phòng, đó có thể là cơ hội sinh lời. Nhưng đối với thế giới, đó là khởi đầu của một kỷ nguyên hỗn loạn, nơi trật tự được định đoạt bởi "gen di truyền tốt nhất lịch sử" và những thỏa thuận đổi tên eo biển.
Trật tự thế giới cũ đã chết. Và Donald Trump, trong bộ vest quen thuộc tại Miami, chính là người vừa ký vào bản cáo tử của nó.