Khi những quả tên lửa đầu tiên của Iran đáp xuống lãnh thổ Pakistan vào tháng 1/2024, ít ai ngờ rằng chỉ hai năm sau, biên giới dài 900km ấy sẽ trở thành hành lang chết chóc nối liền hai cuộc chiến tranh riêng biệt thành một mạng lưới bất ổn liên lục địa. Hôm nay, năm 2026, dưới thời Tổng thống Donald Trump đang tại nhiệm, Pakistan không chỉ là nạn nhân của hiệu ứng domino từ Trung Đông mà còn là điểm nóng nguy hiểm nhất Nam Á – nơi mà một tia lửa nhỏ ở Balochistan có thể châm ngòi cho cuộc khủng hoảng hạt nhân khu vực.
Căng thẳng không còn cục bộ. Chiến trường Iran, sau các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel bắt đầu từ cuối tháng 2/2026, đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng kiểm soát biên giới của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Các nhóm vũ trang Baloch – từ Jaish al-Adl ở phía Iran đến Balochistan Liberation Army (BLA) ở phía Pakistan – lập tức tận dụng khoảng trống quyền lực ấy. Chúng không chỉ là những lực lượng ly khai địa phương mà còn trở thành công cụ trong cuộc chơi đại cường, nơi cáo buộc về “chiến tranh ngầm” từ Mỹ, Israel hay thậm chí Ấn Độ được đưa ra như những lưỡi dao sắc nhọn mổ xẻ lòng tin đã mong manh giữa Islamabad và Tehran.
Balochistan, chiếm hơn 40% diện tích Pakistan nhưng chỉ là vùng đất nghèo đói và bất ổn, giờ đây là tâm điểm. Cộng đồng Baloch với bản sắc bộ tộc riêng biệt, ngôn ngữ riêng, và khát khao kiểm soát nguồn khí đốt, khoáng sản phong phú, từ lâu không công nhận các đường biên giới do thực dân vẽ ra. Khi IRGC bị phân tán bởi chiến tranh với Mỹ-Israel, các cuộc tấn công phối hợp của BLA vào đồn cảnh sát, ngân hàng, trường học và tuyến đường huyết mạch tại Balochistan đã leo thang chưa từng thấy. Quân đội Pakistan phải huy động trực thăng tấn công, drone và chiến dịch phản công kéo dài nhiều ngày, nhưng mỗi lần tái lập kiểm soát lại để lại hàng chục dân thường và binh sĩ thiệt mạng – và quan trọng hơn, để lại khoảng trống an ninh mà các nhóm vũ trang nhanh chóng lấp đầy.
Nghịch lý chết người nằm ở đây: Pakistan và Iran vừa chia sẻ lợi ích an ninh chống lại các nhóm ly khai Baloch – cả hai đều bị Mỹ và châu Âu liệt vào danh sách khủng bố – vừa trực tiếp tấn công lẫn nhau. Năm 2024 là minh chứng: Iran bắn tên lửa vào “hang ổ” Jaish al-Adl trên đất Pakistan, Pakistan đáp trả bằng không kích vào BLA trên đất Iran. Thông điệp rõ ràng: “Nếu anh không kiểm soát được lãnh thổ của mình, chúng tôi sẽ làm thay.” Nhưng trong bối cảnh Iran đang đối mặt nội chiến và ngoại xâm, khả năng kiểm soát biên giới của Tehran càng suy giảm, khiến Islamabad rơi vào thế dao động nguy hiểm: lúc hợp tác tình báo, lúc đối đầu công khai.
Tình hình càng phức tạp khi yếu tố tôn giáo chen vào. Pakistan có khoảng 15% dân số theo Hồi giáo Shia – con số lớn thứ hai thế giới sau Iran – và lãnh tụ tối cao Iran từng là biểu tượng tinh thần với họ. Khi Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng trong các cuộc không kích, làn sóng phẫn nộ đã bùng nổ thành biểu tình quy mô lớn tại Karachi và các thành phố khác. Đỉnh điểm là vụ tấn công vào lãnh sự quán Mỹ tại Karachi, nơi người biểu tình ủng hộ Iran đốt phá và một cá nhân dùng súng ngắn nhắm vào lính thủy đánh bộ Mỹ, dẫn đến đáp trả khiến hơn 20 người thiệt mạng. Hình ảnh ấy gợi nhớ bi kịch Benghazi năm 2012, và nó đã đẩy quan hệ Washington-Islamabad vào trạng thái nhạy cảm cực độ – dù Tổng thống Trump vẫn duy trì kênh đối thoại cá nhân với Thống tướng Quân đội Pakistan Asim Munir.
Kinh tế là mặt trận thứ hai. Pakistan phụ thuộc đến 85% dầu nhập khẩu từ Vùng Vịnh, phần lớn đi qua eo biển Hormuz – nút thắt sống còn giờ đang bị chiến tranh Iran đe dọa. Giá nhiên liệu trong nước tăng vọt 20%, đẩy lạm phát và bất mãn xã hội lên cao, trở thành chất xúc tác cho nổi dậy. Đồng thời, dòng người tị nạn từ Iran – hàng nghìn người Baloch và Afghan – tràn sang Pakistan, cộng với hàng triệu người Afghanistan đã bị trục xuất từ năm 2025, đang làm sụp đổ hệ thống nhân đạo và an ninh mong manh.
Nhưng yếu tố đáng sợ nhất chính là vũ khí hạt nhân. Pakistan sở hữu khoảng 170 đầu đạn hạt nhân, với hệ thống kiểm soát được đánh giá nghiêm ngặt nhưng tồn tại trong môi trường bất ổn nội bộ và biên giới hỗn loạn. Khi TTP (Tehrik-i-Taliban Pakistan) – lực lượng đã thực hiện hàng nghìn cuộc tấn công năm 2025 – tận dụng địa hình núi non dọc biên giới Afghanistan-Pakistan dài 2600km để ẩn náu, và khi chúng công khai cân nhắc hợp tác với ISIS-K, rủi ro “hạt nhân rơi vào tay cực đoan” không còn là kịch bản viễn vông. Taliban Afghanistan, sau khi Mỹ rút quân năm 2021, đã tiếp cận được vũ khí hiện đại bị bỏ lại, biến TTP thành lực lượng cơ giới hóa với khả năng phối hợp đa mũi tấn công. Islamabad đáp trả bằng không kích sâu vào Kabul, Kandahar và các tỉnh biên giới, thậm chí tuyên bố “chiến tranh mở” vào tháng 2/2026 – một động thái khiến dư luận quốc tế giật mình.
Trong bức tranh hỗn loạn ấy, Trung Quốc đứng ở vị trí then chốt. Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) – dự án trị giá hàng chục tỷ USD chạy xuyên Balochistan đến cảng Gwadar – đang bị đe dọa trực tiếp. Các cuộc tấn công của BLA vào công nhân Trung Quốc, đường sắt, đường ống dẫn đã buộc Bắc Kinh phải xem xét lại cam kết. Mỗi đợt leo thang ở biên giới Iran-Pakistan không chỉ là vấn đề nội bộ Islamabad mà còn là đòn giáng vào lợi ích chiến lược của Bắc Kinh: tuyến vận tải thay thế tránh eo biển Malacca và ảnh hưởng hải quân Mỹ. Quan chức an ninh Pakistan thẳng thắn thừa nhận: “Chúng tôi đang chuẩn bị cho làn sóng tấn công mới từ các nhóm vũ trang tại Balochistan do chiến tranh Iran gây ra.”
Vai trò trung gian ngoại giao của Pakistan lúc này vừa là lựa chọn sống còn vừa là canh bạc cao tay. Thủ tướng Shehbaz Sharif và Thống tướng Asim Munir đã biến Islamabad thành nơi tổ chức các cuộc gặp khu vực nhằm thúc đẩy ngừng bắn Mỹ-Iran. Dưới thời Trump – người luôn ưu tiên “America First” nhưng cũng khéo léo tận dụng các đối tác khu vực – Pakistan được xem là “cầu nối” khả thi nhất nhờ quan hệ với cả Washington (qua kênh quân sự) và Tehran (qua quan hệ láng giềng và cộng đồng Shia). Tuy nhiên, chính sách “dao động” ấy khiến Islamabad dễ bị cuốn vào vòng xoáy: vừa muốn dập lửa Iran để bảo vệ biên giới, vừa phải đối phó TTP từ Afghanistan, vừa trấn an Trung Quốc về CPEC, vừa xử lý nội bộ phẫn nộ tôn giáo và kinh tế.
Lịch sử đã chứng minh: khi các điểm nóng kết nối – Trung Đông với Nam Á qua hành lang Balochistan – tốc độ mất kiểm soát sẽ vượt xa khả năng phản ứng của bất kỳ cường quốc nào. Eo Hormuz bị gián đoạn không chỉ đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt mà còn làm tê liệt tuyến thương mại Afghanistan-Iran, tạo khoảng trống cho TTP và các nhóm mới trỗi dậy. Pakistan, với nền kinh tế mong manh và biên giới hỗn loạn, đang trở thành “ma trận domino” thực thụ: chiến tranh Iran → nổi dậy Baloch → khủng hoảng tị nạn → suy thoái kinh tế → bất ổn hạt nhân.
Trong bối cảnh Tổng thống Trump tiếp tục chính sách tối đa áp lực lên Iran nhưng cũng tìm cách kết thúc “cuộc phiêu lưu” để tập trung vào cạnh tranh với Trung Quốc, Pakistan không còn là người ngoài cuộc. Islamabad đang chơi một ván cờ đa cực: trung gian hòa bình để giảm áp lực biên giới, nhưng cũng phải chuẩn bị cho kịch bản xấu nhất – một Balochistan độc lập ngầm hoặc một cuộc chiến ba mặt với Iran, Afghanistan và nội bộ ly khai. Nếu không kiểm soát được, biên giới 900km ấy sẽ không chỉ là ranh giới địa lý mà là vết nứt làm rung chuyển toàn bộ kiến trúc an ninh châu Á.
Câu hỏi đặt ra lúc này, dưới ánh sáng lạnh lùng của địa chính trị 2026, không phải là liệu domino có lan rộng hay không, mà là liệu Pakistan – và thế giới – có đủ thời gian và ý chí để ngăn chặn trước khi ngòi nổ Balochistan châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng hạt nhân thực sự. Trung Đông đã lan sang Nam Á. Và Nam Á, với kho vũ khí hạt nhân của Pakistan, có thể sẽ không dừng lại ở đó.