Tehran đang chìm trong khói lửa và tiếng reo hò hỗn loạn – một đêm không ngủ, nơi nỗi sợ hãi bị thay thế bằng hy vọng mãnh liệt xen lẫn nỗi đau thương tiếc. Sáng ngày 2 tháng 3 năm 2026, thế giới thức dậy với tin sốc: Đại giáo chủ Ali Khamenei đã thiệt mạng trong cuộc tấn công phối hợp tàn khốc của Mỹ và Israel, mở đầu cho Chiến dịch Epic Fury – đòn đánh mà Tổng thống Donald Trump gọi là "công lý muộn màng" dành cho nhân dân Iran và nạn nhân của chế độ này suốt bốn thập kỷ.
Hàng ngàn người dân Iran đổ ra đường phố Tehran, Isfahan, Mashhad, bấm còi xe inh ỏi, giương cao biểu ngữ tự do, nhảy múa giữa những cột khói đen từ các mục tiêu quân sự bị phá hủy. Đây không phải lễ tang tập thể mà là sự bùng nổ của khao khát bị dồn nén: 47 năm dưới ách thống trị thần quyền, kinh tế suy kiệt, đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình, và chương trình hạt nhân bí mật đã đẩy đất nước đến bờ vực sụp đổ. Cái chết của Khamenei – người được xem là biểu tượng bất di bất dịch của Cách mạng Hồi giáo – đã phá vỡ bức tường sợ hãi, biến Tehran thành một đại dương người reo mừng lẫn than khóc.
Nhưng niềm vui ấy ngắn ngủi, bị nuốt chửng bởi tiếng gầm của máy bay ném bom. Trong 12 giờ đầu tiên của chiến dịch, lực lượng Mỹ đã thực hiện gần 900 cuộc không kích từ đất liền, trên không và trên biển, bao gồm cả drone và B-2 Spirit tàng hình thả bom dẫn đường 2.000 pound vào các cơ sở tên lửa đạn đạo. Israel bổ sung thêm hàng trăm đòn đánh chính xác, nhắm vào giới tinh hoa quân sự và chính trị, tiêu diệt khoảng 40 quan chức cấp cao cùng gia đình Khamenei. Tehran rực sáng dưới ánh lửa, bệnh viện Gandhi bị trúng đạn, hệ thống phòng không S-300 và Bavar-373 tan nát, kho tên lửa ngầm bị xới tung. Đây là đòn tấn công dữ dội nhất nhắm vào Iran kể từ cuộc cách mạng 1979, vượt xa quy mô các chiến dịch trước đây chống lại các cơ sở hạt nhân hồi năm 2025.
Tổng thống Trump, từ Nhà Trắng, tuyên bố không khoan nhượng: "Chiến dịch sẽ tiếp tục với toàn lực cho đến khi đạt mọi mục tiêu – tiêu diệt mối đe dọa hạt nhân, phá hủy kho tên lửa, triệt phá mạng lưới khủng bố ủy nhiệm." Ông thừa nhận cái chết của ba binh sĩ Mỹ và năm người bị thương nặng, cảnh báo "có thể sẽ còn thêm nữa", nhưng khẳng định hoạt động đang "vượt tiến độ". Quyết định phát động chiến tranh được đưa ra sau khi đàm phán hạt nhân sụp đổ hoàn toàn – Iran từ chối giảm chương trình làm giàu uranium lên mức gần vũ khí, tiếp tục tài trợ Hezbollah, Houthi và các nhóm dân quân Iraq. Trump gọi đây là "chiến tranh vì hòa bình", không phải thay đổi chế độ trực tiếp, nhưng rõ ràng mục tiêu là tạo khoảng trống quyền lực để nhân dân Iran tự quyết định tương lai.
Phía Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đáp trả bằng hơn 300 tên lửa đạn đạo và drone, nhắm vào Israel, các căn cứ Mỹ ở Bahrain, Kuwait, Qatar, UAE, thậm chí cả Jordan và Saudi Arabia. Một số tên lửa xuyên thủng hệ thống phòng thủ, gây thương vong ở Beit Shemesh (Israel) và làm hư hại sân bay Dubai. Tehran tuyên bố "chiến dịch tấn công tàn khốc nhất lịch sử Cộng hòa Hồi giáo" sắp bắt đầu, hứa hẹn "bàn tay trả thù sẽ không tha thứ". Nhưng thực tế phũ phàng: khả năng tên lửa của Iran – dù được tăng cường từ năm ngoái – đã bị suy giảm nghiêm trọng sau các đòn đánh ban đầu. Hệ thống phòng không còn hoạt động rời rạc, và chiến dịch có thể kéo dài vài tuần, thậm chí vài tháng nếu Trump quyết định mở rộng.
Khoảng trống quyền lực ở Tehran đang được lấp đầy một cách vội vã. Phó Tổng thống thứ nhất Mohammad Mokhber công bố: Tổng thống, Chánh án Tòa án Tối cao và một thành viên Hội đồng Giám hộ sẽ đảm nhận tạm thời vai trò lãnh tụ tối cao. Đây là dấu hiệu của sự hoảng loạn nội bộ – chế độ không có kế hoạch kế nhiệm rõ ràng cho Khamenei, người đã nắm quyền 37 năm. IRGC, lực lượng quyền lực thực sự, có thể đẩy mạnh kiểm soát, nhưng sự chia rẽ giữa phe cứng rắn và những người thực dụng đang lộ rõ. Các chuyên gia như Vali Nasr cảnh báo: tiêu diệt lãnh đạo không khiến Iran dễ đàm phán hơn; ngược lại, nó biến Khamenei thành "tử đạo", khơi dậy làn sóng cực đoan mới.
Internet Iran gần như tê liệt hoàn toàn – lưu lượng giảm còn 4% mức bình thường theo NetBlocks. Không phải do tấn công mạng từ Mỹ hay Israel, mà chính quyền tự cắt đứt để kiểm soát thông tin, ngăn chặn biểu tình lan rộng và hạn chế hack từ bên ngoài. Tehran, Isfahan, Mashhad chìm trong bóng tối kỹ thuật số, chỉ còn kết nối vệ tinh Starlink lẻ tẻ cho một số nguồn tin độc lập. Việc blackout này càng làm tăng bất định: thế giới chỉ thấy những đoạn video rời rạc – khói lửa Tehran, đám đông reo hò, thi thể dưới đống đổ nát – nhưng không biết quy mô thực sự của thương vong dân sự hay phản ứng nội bộ.
Tác động địa chính trị lan tỏa như sóng thần. Nga và Trung Quốc lên án gay gắt, gọi đây là "hành động xâm lược trắng trợn", nhưng chưa can thiệp quân sự – Moscow bận rộn với Ukraine, Bắc Kinh lo ngại chuỗi cung ứng dầu mỏ. Các nước Ả Rập Sunni như Saudi Arabia, UAE im lặng ủng hộ ngầm, coi đây là cơ hội triệt hạ đối thủ truyền kiếp. Israel, dưới Thủ tướng Netanyahu, coi chiến dịch là thành công chiến lược: "Chúng tôi đã đánh vào trái tim Tehran". Nhưng giá phải trả là cao: căng thẳng toàn khu vực, giá dầu vọt lên, nguy cơ phong tỏa Eo biển Hormuz, và làn sóng khủng bố từ các nhóm ủy nhiệm Iran.
Đối với Mỹ dưới thời Trump, đây là canh bạc lớn nhất kể từ Iraq 2003. Không có kế hoạch "ngày sau" rõ ràng – không lực lượng chiếm đóng, không chính phủ lưu vong sẵn sàng. Trump nhấn mạnh "hòa bình thông qua sức mạnh", kêu gọi nhân dân Iran "nắm lấy chính phủ của các bạn". Nhưng lịch sử cho thấy không kích không thể lật đổ chế độ từ bên ngoài; nó chỉ tạo hỗn loạn. Nếu IRGC củng cố quyền lực, Iran có thể trở nên cực đoan hơn. Nếu biểu tình bùng nổ, có thể dẫn đến nội chiến. Và nếu xung đột kéo dài, Mỹ sẽ sa lầy vào một cuộc chiến tranh dài hơi, tốn kém, làm suy yếu vị thế toàn cầu.
Sáng nay, khi khói vẫn bay trên Tehran, thế giới nín thở. Đòn tấn công kinh hoàng này có phải là khởi đầu cho tự do ở Iran, hay chỉ là chương mở đầu của một địa ngục khu vực mới? Câu trả lời nằm ở những ngày tới – khi bom ngừng rơi, và tiếng reo hò trên đường phố biến thành tiếng kêu cứu.