Chiến dịch không kích quy mô lớn chưa từng có của Mỹ và Israel ngày 1/3/2026 đã thay đổi cục diện Trung Đông với cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran.
Rạng sáng ngày 1 tháng 3 năm 2026, thế giới thức giấc trong sự bàng hoàng khi Washington và Tel Aviv cùng lúc phát đi thông báo về một sự kiện chấn động, đánh dấu bước ngoặt không thể đảo ngược trong lịch sử địa chính trị Trung Đông hiện đại. Chỉ trong vòng chưa đầy 24 giờ đồng hồ, liên minh quân sự chặt chẽ giữa Hoa Kỳ và Israel đã thực hiện chiến dịch không kích quy mô lớn nhất từ trước đến nay nhằm vào lãnh thổ Iran, mang mật danh Operation Epic Fury từ phía Mỹ và Roaring Lion từ phía Israel. Tổng thống Mỹ Donald Trump, với phong thái kiên quyết thường thấy, đã chính thức công bố thông tin gây sốc: Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei đã thiệt mạng trong cuộc tập kích. Ngay sau đó, truyền thông nhà nước Iran, trong sự hỗn loạn và tang tóc, cũng đã xác nhận thông tin này là sự thật. Chiến dịch không đơn thuần chỉ nhắm vào các cơ sở hạt nhân hay mạng lưới tên lửa đạn đạo, mà còn tấn công trực diện vào khu phức hợp lãnh đạo tối cao tại thủ đô Tehran. Đây là bước leo thang chưa từng có tiền lệ, phá vỡ mọi lằn ranh đỏ trước đây, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử Mỹ và Israel phối hợp trực tiếp tấn công sâu vào “tim đen” của chế độ Cộng hòa Hồi giáo Iran, nơi vốn được coi là bất khả xâm phạm.
Câu hỏi lớn nhất được đặt ra lúc này là: Tại sao Mỹ và Israel lại quyết định hành động mạnh tay đến mức “xuống tay” với người đứng đầu một quốc gia có chủ quyền vào thời điểm đầu năm 2026? Để trả lời thấu đáo, chúng ta cần bóc tách toàn bộ lý do đằng sau chiến dịch lịch sử này, vốn có thể được tóm gọn trong bốn yếu tố cốt tử: chương trình hạt nhân Iran đã chạm ngưỡng “không thể chấp nhận”, mối đe dọa từ kho tên lửa đạn đạo khổng lồ nhắm vào Mỹ và đồng minh, mạng lưới ủy nhiệm “Vành đai lửa” gây bất ổn toàn khu vực, và tham vọng thay đổi chế độ từ bên trong của phương Tây. Tất cả những yếu tố này không phải bỗng dưng xuất hiện, mà là kết quả của một lịch sử đối đầu dai dẳng kéo dài gần nửa thế kỷ, được đẩy lên cao trào sau sự sụp đổ hoàn toàn của các nỗ lực ngoại giao gần đây.
Để hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của sự kiện này, cần nhìn lại bức tranh toàn cảnh của mối quan hệ đầy thù địch này. Kể từ sau cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979, quan hệ giữa Washington và Tehran đã rơi vào trạng thái đóng băng và đối đầu kịch liệt. Mỹ luôn coi Iran là “nhà nước tài trợ khủng bố” hàng đầu thế giới, trong khi Iran gọi Mỹ là “Kẻ thù lớn” (Great Satan) và Israel là “Kẻ thù nhỏ” (Little Satan). Những vết thương lịch sử như vụ bắt giữ con tin tại Đại sứ quán Mỹ năm 1979, vụ bê bối Iran-Contra, cùng hàng loạt lệnh cấm vận kinh tế bóp nghẹt đã khiến sự nghi kỵ leo thang qua nhiều thập kỷ. Đặc biệt, chương trình hạt nhân của Iran luôn là điểm nóng, là ngòi nổ chực chờ kích hoạt một cuộc chiến tranh toàn diện.
Năm 2015, dưới thời Tổng thống Barack Obama, Iran đã ký Thỏa thuận Hạt nhân JCPOA với nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức). Theo đó, Tehran chấp nhận hạn chế làm giàu uranium để đổi lấy việc nới lỏng các lệnh trừng phạt kinh tế. Tuy nhiên, thỏa thuận này mong manh hơn vẻ ngoài của nó. Năm 2018, Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi JCPOA với lập luận rằng thỏa thuận này “thối nát” và không đủ mạnh để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân trong dài hạn. Ông tái áp đặt chiến dịch cấm vận “tối đa”, đẩy nền kinh tế Iran vào suy thoái nhưng cũng khiến Tehran đáp trả bằng cách dần vi phạm các cam kết: tăng mức làm giàu uranium lên 60% (rất gần ngưỡng vũ khí 90%), mở rộng kho dự trữ vật liệu phân hạch và đẩy nhanh nghiên cứu tên lửa đạn đạo xuyên lục địa.
Đến năm 2025, tình hình an ninh khu vực đã trở nên tồi tệ hơn bao giờ hết. Israel, cảm thấy mối đe dọa hiện hữu, đã đơn phương thực hiện chiến dịch 12 ngày vào tháng 6/2025 nhằm tấn công một số cơ sở hạt nhân và tên lửa của Iran. Tuy nhiên, đợt tấn công này không giải quyết triệt để vấn đề. Iran vẫn tiếp tục bơm tiền và vũ khí cho các nhóm ủy nhiệm như Hezbollah ở Lebanon, Houthis ở Yemen, và các nhóm dân quân Shiite ở Iraq và Syria, biến khu vực Trung Đông thành một chảo lửa xung đột không hồi kết. Đầu năm 2026, khi Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, ông đã mở ra ba vòng đàm phán trực tiếp với Iran với tối hậu thư: yêu cầu Tehran từ bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, ngừng hỗ trợ mạng lưới ủy nhiệm và hạn chế tầm bắn của tên lửa. Theo các nguồn tin tình báo rò rỉ từ chính quyền Mỹ, phía Iran đã kiên quyết từ chối, thậm chí đưa ra những yêu sách phi lý như đòi “nhiên liệu hạt nhân miễn phí vĩnh viễn” và từ chối mọi sự kiểm tra quốc tế nghiêm ngặt.
Sự kiên nhẫn của Washington đã cạn kiệt. Tổng thống Trump nhiều lần công khai cảnh báo: “Chúng tôi đã cố gắng hết sức để đạt thỏa thuận. Chúng tôi thử rồi”. Giọt nước tràn ly chính là báo cáo từ tình báo Mỹ-Israel cho thấy Iran chỉ còn cách ngưỡng “breakout” – tức thời điểm sản xuất đủ vật liệu cho một quả bom hạt nhân – trong vòng vài tuần, thậm chí vài ngày. Đây chính là “rủi ro không thể chấp nhận” mà ông Trump đã nhắc đến trong bài phát biểu. Ông khẳng định chiến dịch này không phải để xâm lược, mà là tạo điều kiện để “nhân dân Iran vĩ đại tự lật đổ chế độ” sau khi bộ máy quân sự và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) bị vô hiệu hóa.
Bên cạnh mối lo hạt nhân, lý do thứ hai thúc đẩy cuộc tấn công là kho tên lửa đạn đạo khổng lồ của Iran. Tehran sở hữu kho tên lửa lớn nhất Trung Đông, với hàng nghìn quả đạn có khả năng vươn tới Israel, các căn cứ quân sự Mỹ ở vùng Vịnh và thậm chí đe dọa cả châu Âu. Trong các cuộc đàm phán thất bại, Tehran đã không chịu lùi bước về chương trình tên lửa. Các nguồn tin tình báo xác nhận Iran đã nâng cấp thành công tên lửa tầm xa, kết hợp với các loại drone cảm tử (UAV) hiện đại, tạo thành mối nguy trực tiếp cho an ninh quốc gia Mỹ và các đồng minh chiến lược. Do đó, Chiến dịch Epic Fury ưu tiên hàng đầu việc tiêu diệt các kho tên lửa, nhà máy sản xuất và hệ thống bệ phóng tại Isfahan, Qom, Kermanshah và nhiều tỉnh thành khác.
Lý do thứ ba nằm ở mạng lưới ủy nhiệm dày đặc của Iran. Mỗi năm, Tehran chi hàng tỷ USD để vũ trang và huấn luyện cho Hezbollah, Hamas, Houthis và các nhóm dân quân tại Iraq. Những nhóm này đã thực hiện hàng trăm cuộc tấn công vào tàu bè thương mại, các căn cứ của Mỹ và lãnh thổ Israel trong những năm qua, gây bất ổn nghiêm trọng cho tuyến hàng hải quốc tế. Ông Trump coi đây là “mối đe dọa sắp xảy ra” đối với an ninh Mỹ. Việc tấn công trực diện vào đầu não IRGC – lực lượng chủ chốt điều phối mạng lưới này – nhằm mục đích cắt đứt “cái đầu rắn”, chặn đứng nguồn cung tài chính và chỉ huy, buộc các nhóm ủy nhiệm này phải tự lo thân và tan rã.
Tuy nhiên, lý do sâu xa và tham vọng nhất, theo lời của cả Tổng thống Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, chính là mong muốn thay đổi chế độ từ bên trong. Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social và thông điệp video gửi đi toàn cầu, ông Trump đã gọi ông Khamenei là “một trong những kẻ ác nhất lịch sử nhân loại” và tuyên bố cái chết của ông là “cơ hội lớn nhất để nhân dân Iran lấy lại đất nước”. Thủ tướng Netanyahu cũng đồng quan điểm khi phát biểu rằng các cuộc tấn công sẽ “tạo điều kiện cho nhân dân Iran dũng cảm nắm lấy vận mệnh của mình”. Cả hai nhà lãnh đạo đều phát đi thông điệp kêu gọi quân đội và lực lượng an ninh Iran “hòa bình sáp nhập với những người yêu nước” để tránh cảnh “chỉ còn cái chết” nếu tiếp tục ngoan cố bảo vệ một chế độ đã sụp đổ về mặt lãnh đạo.
Chiến dịch đã bắt đầu vào rạng sáng ngày 28/2/2026 theo giờ Iran với sự phối hợp tác chiến hoàn hảo. Hàng trăm tên lửa hành trình Tomahawk được phóng đi từ các tàu chiến của hải quân Mỹ, kết hợp với bầy đàn drone tấn công một chiều và khoảng 200 máy bay chiến đấu hiện đại của Israel đã đồng loạt nhắm vào hơn 500 mục tiêu chiến lược. Các mục tiêu này bao gồm khu phức hợp lãnh đạo tối cao tại Tehran – nơi ông Khamenei đang họp với nội các an ninh, các cơ sở hạt nhân kiên cố còn sót lại sau đợt tấn công tháng 6/2025, kho tàng tên lửa, hệ thống radar phòng không, căn cứ IRGC và cảng hải quân. Những hình ảnh vệ tinh do tờ New York Times công bố cho thấy mức độ tàn phá khủng khiếp: nhiều tòa nhà trong khu compound của ông Khamenei bị san phẳng hoàn toàn. Các nguồn tình báo xác nhận khoảng 40 quan chức cấp cao khác cũng đã thiệt mạng trong vụ tấn công, bao gồm những nhân vật cộm cán như Ali Shamkhani và Mohammad Pakpour.
Đáp trả lại, Iran đã phản công ngay lập tức trong tuyệt vọng bằng hàng trăm tên lửa đạn đạo và drone nhắm vào các căn cứ Mỹ tại Qatar (Al Udeid), UAE (Al Dhafra), Kuwait, Bahrain, Jordan và lãnh thổ Israel. Tehran tuyên bố đã gây ra “ít nhất 200 thương vong cho quân Mỹ”, tuy nhiên Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã bác bỏ hoàn toàn con số này, khẳng định hệ thống phòng thủ đã đánh chặn hầu hết các mối đe dọa và không có thương vong nào về phía Mỹ. Ngược lại, về phía Iran, thiệt hại về nhân mạng là rất lớn. Hội Chữ thập đỏ báo cáo sơ bộ có ít nhất 201 người chết, 747 người bị thương, trong đó đau xót nhất là hơn 110 dân thường, bao gồm nạn nhân của vụ không kích nhầm vào một trường tiểu học nữ sinh tại Minab.
Phản ứng của cộng đồng quốc tế đối với sự kiện này bị chia rẽ sâu sắc. Nga, Trung Quốc, Pháp và Liên Hợp Quốc đã lên án mạnh mẽ hành động quân sự này, kêu gọi các bên ngừng leo thang ngay lập tức để tránh một cuộc chiến tranh toàn cầu. Tổng thư ký LHQ António Guterres đã triệu tập phiên họp khẩn cấp. Ở chiều ngược lại, một số nghị sĩ Mỹ thuộc phe diều hâu như Lindsey Graham đã ca ngợi đây là “quyết định đúng đắn”. Các đồng minh phương Tây khác như Canada, Australia, Anh bày tỏ sự lo ngại về chương trình hạt nhân của Iran nhưng cũng kêu gọi sự kiềm chế. Tác động kinh tế ngay lập tức xuất hiện khi giá dầu thô tăng vọt hơn 8%, hơn 1.400 chuyến bay thương mại bị hủy bỏ, và không phận của nhiều nước vùng Vịnh phải đóng cửa vô thời hạn.
Tính đến sáng ngày 1/3/2026, Tổng thống Trump tuyên bố các cuộc không kích sẽ “tiếp tục không gián đoạn suốt tuần này hoặc lâu hơn” cho đến khi đạt được “hòa bình toàn Trung Đông và toàn thế giới”. Ông nhấn mạnh lại quan điểm rằng đây không phải là chiến tranh xâm lược lãnh thổ, mà là “hoạt động phòng thủ cần thiết” để bảo vệ nước Mỹ và giải phóng nhân dân Iran khỏi “chế độ độc ác”. Chiến dịch Epic Fury, vì vậy, không chỉ đơn thuần là một cuộc không kích quân sự, mà là một canh bạc lịch sử nhằm giải quyết triệt để “vấn đề Iran” mà các đời tổng thống Mỹ trước đây thường chọn cách né tránh hoặc trì hoãn. Dù kết quả cuối cùng – liệu chế độ Iran có sụp đổ hay không – vẫn còn là một ẩn số lớn, nhưng rõ ràng Mỹ và Israel đã quyết định không để Iran trở thành một cường quốc hạt nhân, bất chấp mọi cái giá phải trả.
.jpg)
