Từ một quốc gia giàu mạnh hơn cả Hàn Quốc, Iran đã rơi vào vòng xoáy cấm vận và suy thoái kinh tế do theo đuổi vũ khí hạt nhân để tìm kiếm quyền lực.
Vào năm 1977, nếu ai đó nói rằng Iran sẽ rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế và bị cô lập hoàn toàn, chắc chắn thế giới sẽ coi đó là một lời nói đùa. Ở thời điểm đó, nền kinh tế của quốc gia Hồi giáo này vượt xa những cường quốc hiện đại ngày nay như Hàn Quốc tới hơn 65%. Iran khi ấy không chỉ là một gã khổng lồ về dầu mỏ mà còn là một thế lực địa chính trị sở hữu vị thế mà bất kỳ đế chế nào cũng khao khát. Với trữ lượng dầu mỏ khổng lồ được ví như dòng máu nuôi sống nền công nghiệp toàn cầu, Teran từng đứng trước ngưỡng cửa trở thành một siêu cường khu vực thực thụ.
Tuy nhiên, một quyết định mang tính bước ngoặt trong thập niên 1980 đã khiến quốc gia này rẽ sang một con đường đầy tăm tối. Mặc dù nhiều người thường đổ lỗi cho cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, nhưng bản chất sâu xa của sự sụp đổ lại nằm ở tham vọng theo đuổi SỨC MẠNH RĂN ĐE TUYỆT ĐỐI. Iran muốn xây dựng một vị thế mà không ai có thể thách thức, và chìa khóa cho tham vọng đó chính là vũ khí hạt nhân.
Vùng đất Trung Đông từ lâu đã bị xé toạc bởi những chia rẽ giáo phái sâu sắc giữa Hồi giáo Sunni và Shia. Trong khi các thế lực lớn như Ả Rập Seut, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ hay UAE đều nằm trong trục Sunni và có mối liên kết chặt chẽ với phương Tây, thì Iran đứng đơn độc như một quốc gia Shia hùng mạnh nhất. Cuộc đối đầu này không chỉ đơn thuần là tôn giáo mà cốt lõi là cuộc chiến giành quyền kiểm soát NĂNG LƯỢNG VÀ VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC. Khu vực này nắm giữ gần 30% sản lượng dầu toàn cầu cùng những nút thắt hàng hải tử huyệt như eo biển Hormuz hay kênh đào Suez. Kiểm soát được những điểm này đồng nghĩa với việc nắm giữ nhịp tim của nền kinh tế thế giới.
Điều gây bất ngờ lớn nhất trong lịch sử chính là việc Hoa Kỳ từng là bên đầu tiên giúp Iran đặt chân vào sân chơi hạt nhân. Dưới triều đại của Vua Shah Mohammad Reza Pahlavi, Washington đã cung cấp lò phản ứng nghiên cứu 5 MW đầu tiên cho Tehran vào năm 1967. Lúc bấy giờ, Mỹ coi Iran là một đồng minh chiến lược, một con bài quan trọng để giữ vững ảnh hưởng của phương Tây tại Trung Đông trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Iran thậm chí đã đặt mục tiêu đầy tham vọng là sản xuất 23.000 MW điện hạt nhân trong vòng 20 năm thông qua các hợp đồng tỷ đô với Đức và Pháp.
Thế nhưng, cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 đã thay đổi tất cả. Từ một đồng minh thân cận, Iran trở thành kẻ thù không đội trời chung của Mỹ. Toàn bộ các dự án hợp tác hạt nhân bị đình trệ. Cùng lúc đó, cuộc chiến tranh tàn khốc với Iraq trong thập niên 1980 đã khiến Tehran nhận ra một chân lý tàn nhẫn: Để tồn tại trong một khu vực đầy rẫy hiểm họa, họ cần một loại vũ khí có thể ngăn chặn mọi ý định tấn công từ bên ngoài.
Bị phương Tây quay lưng, Iran bắt đầu tìm kiếm sự hỗ trợ từ các bàn tay khác như Nga, Trung Quốc và đặc biệt là mạng lưới buôn lậu hạt nhân ngầm của nhà khoa học Pakistan Abdul Qadeer Khan. Trong bóng tối của thập niên 1990, KẾ HOẠCH AMAD được khởi động dưới sự chỉ đạo của nhà khoa học quân sự Mohsen Fakhrizadeh. Mục tiêu không còn là năng lượng dân sự mà là phát triển ĐẦU ĐẠN HẠT NHÂN có thể tích hợp lên tên lửa đạn đạo Shahab-3, loại vũ khí đủ sức vươn tới lãnh thổ Israel.
Sự bí mật của Iran chỉ bị phá vỡ vào năm 2002 khi các cơ sở làm giàu Uranium tại Natanz và nhà máy nước nặng tại Arak bị phanh phui trước cộng đồng quốc tế. Kể từ đây, một cuộc chiến cân não giữa ngoại giao, cấm vận và các hoạt động tình báo đã bùng nổ. Năm 2010 đánh dấu một bước ngoặt đáng sợ khi Iran tuyên bố làm giàu Uranium lên mức 20%. Đây là ngưỡng giới hạn đỏ, bởi từ 20% đến 90% (mức chế tạo bom) là một quãng đường rất ngắn về mặt kỹ thuật.
Phản ứng lại, một loại vũ khí chưa từng có trong tiền lệ đã được kích hoạt: CHIẾN TRANH MẠNG. Mã độc Stuxnet, một sản phẩm được cho là sự hợp tác giữa NSA, CIA của Mỹ và Mossad của Israel, đã tấn công trực diện vào các máy ly tâm của Iran. Stuxnet không phá hủy dữ liệu, nó điều khiển các máy ly tâm quay quá tốc độ đến mức tự nổ tung trong khi vẫn hiển thị thông số bình thường trên màn hình giám sát. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một dòng mã độc có thể gây ra sự hủy hoại vật lý tương đương với một cuộc không kích.
Không dừng lại ở đó, các nhà khoa học hàng đầu của Iran liên tục bị ám sát. Từ Majid Shahriari đến kiến trúc sư trưởng Fakhrizadeh, những bộ não thiên tài của chương trình hạt nhân đã ngã xuống trong các chiến dịch tình báo tinh vi. Đỉnh điểm là vào năm 2018, Mossad đã thực hiện một vụ trộm tài liệu chấn động khi lấy đi hơn nửa tấn hồ sơ tuyệt mật về chương trình hạt nhân của Iran ngay giữa lòng Tehran.
Về mặt kinh tế, cái giá mà người dân Iran phải trả là quá đắt. Sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA vào năm 2018, chiến dịch ÁP LỰC TỐI ĐA đã đẩy nền kinh tế Iran xuống vực thẳm. Xuất khẩu dầu mỏ, huyết mạch của đất nước, sụt giảm hơn 60%. Đồng Rial mất giá không phanh, lạm phát phi mã khiến đời sống người dân trở nên kiệt quệ. GDP bình quân đầu người của Iran đã lao dốc từ mức 8.000 USD năm 2012 xuống chỉ còn khoảng 5.000 USD vào năm 2024. Một đế chế kinh tế từng hứa hẹn vượt qua các cường quốc châu Á giờ đây đang phải vật lộn với sự cô lập tài chính toàn diện.
Bước sang năm 2025, tình hình càng trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Các báo cáo mật cho thấy Iran đã tích lũy hơn 400 kg Uranium làm giàu tới mức 60%. Đây là ngưỡng cận kề vũ khí hạt nhân. Israel đã đáp trả bằng những cuộc không kích trực diện vào trung tâm làm giàu Natanz, dẫn đến cái chết của các nhà khoa học cấp cao như Mohammad Mehdi Teheranchi. Mỹ cũng không đứng ngoài khi triển khai các hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD và Patriot tại Qatar để sẵn sàng cho một kịch bản xung đột toàn diện.
Cuộc đua hạt nhân của Iran là một minh chứng điển hình cho việc một quốc gia đánh đổi tương lai kinh tế và sự thịnh vượng của hàng triệu dân để lấy sức mạnh quân sự răn đe. Từ vị thế của một cường quốc có thể sánh ngang với Hàn Quốc, Iran giờ đây bị vây hãm trong một vòng vây trừng phạt không lối thoát. Sự kết hợp giữa tham vọng hạt nhân, sự cứng rắn của phương Tây và các đòn tấn công từ Israel đã biến Trung Đông thành một thùng thuốc súng thực sự. Cán cân quyền lực thế giới đang đứng trước nguy cơ bị đảo lộn nếu Tehran thực sự bước qua ranh giới đỏ cuối cùng để trở thành một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân chính thức.
