Tổng thống Trump đập tan ảo tưởng toàn cầu hóa tại Davos 2026: từ khí hậu chính trị hóa đến trật tự bất công, ông phơi bày sự thật phũ phàng khiến giớ
Tổng thống Donald Trump đã giáng một đòn chí mạng vào giới tinh hoa toàn cầu hóa ngay tại trung tâm Davos 2026, nơi mà suốt hàng thập kỷ nay vẫn tự phong mình là thánh địa của chủ nghĩa tự do kinh tế và trật tự dựa trên luật lệ. Trong bài phát biểu kéo dài hơn một giờ đồng hồ vào ngày 21 tháng 1 năm 2026, ông không chỉ nói mà còn đập tan lớp vỏ đạo đức giả mà giới lãnh đạo châu Âu và các tập đoàn xuyên quốc gia đã dựng lên để che đậy lợi ích riêng tư của họ. Đây không phải là một bài diễn văn ngoại giao thông thường – đây là lời tuyên chiến công khai với mô hình toàn cầu hóa đã khiến nước Mỹ và tầng lớp lao động phương Tây kiệt quệ, trong khi Trung Quốc và một số cường quốc khác âm thầm trỗi dậy thành những kẻ thắng cuộc thực sự.
Ngay từ khi bước vào hội trường, không khí đã nặng nề như một cơn bão sắp ập đến. Hơn 3.000 đại biểu từ 130 quốc gia tụ họp tại thị trấn nhỏ bé trên dãy Alps, nhưng con số đáng kinh ngạc nhất là sự hiện diện kỷ lục của gần 400 lãnh đạo chính trị cấp cao, trong đó có khoảng 65 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ. Davos năm nay không còn là nơi các CEO và tỷ phú gặp gỡ để bàn chuyện làm ăn – nó đã biến thành một bàn tròn quyền lực toàn cầu, nơi các chính phủ buộc phải trực tiếp mặc cả để định hình trật tự mới. Chiến tranh, cạnh tranh Mỹ-Trung, khủng hoảng chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu và chủ quyền công nghệ – tất cả đều đòi hỏi quyết định từ cấp nhà nước chứ không phải từ những sáng kiến doanh nghiệp mơ hồ.
Trước khi Tổng thống Trump xuất hiện, hội trường đã rung chuyển bởi những lời lẽ phòng thủ từ các lãnh đạo châu Âu. Thủ tướng Canada Mark Carney tuyên bố rằng “trật tự dựa trên luật lệ do Mỹ dẫn dắt đã chấm dứt và sẽ không quay trở lại”, khiến cả hội trường rơi vào im lặng chết chóc – không phải ngạc nhiên, mà là nỗi sợ hãi trước sự thật bị phơi bày. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thì chọn cách cầu xin: “Trung Quốc được chào đón. Chúng ta cần nhiều hơn nữa đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc vào châu Âu.” Những phát biểu ấy không trực tiếp chỉ trích Washington, nhưng ai cũng hiểu: chúng nhắm vào Mỹ, vào vị thế lãnh đạo mà Trump đang đòi hỏi phải được công nhận lại bằng sức mạnh thực tế chứ không phải bằng những khẩu hiệu đẹp đẽ.
Và rồi Trump bước lên bục. Ông không vòng vo, không dùng ngôn ngữ tròn trịa của Davos. Ông gọi thẳng tên: toàn cầu hóa kiểu Davos đã thất bại thảm hại. Nó làm giàu cho giới tinh hoa xuyên quốc gia – các ngân hàng lớn, quỹ đầu tư, tập đoàn công nghệ và kỹ trị quốc tế – trong khi người lao động Mỹ và châu Âu bị đẩy vào cảnh thất nghiệp, tầng lớp trung lưu bị bào mòn, việc làm bị chuyển ra nước ngoài, lợi nhuận tập trung vào tay một nhóm nhỏ. Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick đã khẳng định ngay trước đó: “Toàn cầu hóa đã làm thất bại phương Tây và Hoa Kỳ. Đó là chính sách thất bại và đã bỏ lại nước Mỹ phía sau.”
Phần khiến hội trường thực sự chết lặng là khi Trump mổ xẻ vấn đề biến đổi khí hậu. Ông không phủ nhận khoa học khí hậu, nhưng ông tách bạch rõ ràng giữa khoa học và chính trị khí hậu. Theo ông, biến đổi khí hậu đã bị giới toàn cầu hóa biến thành công cụ quyền lực: áp đặt luật chơi, bóp nghẹt sản xuất công nghiệp, kiểm soát năng lượng và tái phân phối lợi ích theo hướng có lợi cho một số trung tâm quyền lực. Phương Tây, đặc biệt Mỹ và châu Âu, tự chói mình bằng các cam kết cực đoan: cắt giảm năng lượng truyền thống, đóng cửa nhà máy than, thép, hóa chất, tăng thuế carbon, đẩy chi phí sản xuất lên cao. Trong khi đó, họ ngây thơ tin rằng các nước khác sẽ chơi đẹp.
Trump chỉ thẳng vào Trung Quốc: đây là một trong những màn khai thác chiến lược thông minh nhất lịch sử hiện đại. Bắc Kinh không chống lại diễn ngôn khí hậu – họ ôm chặt nó, ký mọi tuyên bố, nhưng thực thi theo cách có lợi tuyệt đối cho mình. Trong khi châu Âu tự phá hủy chuỗi cung ứng công nghiệp để “xanh hóa”, Trung Quốc xây thêm hàng trăm nhà máy điện than và trở thành công xưởng sản xuất toàn bộ thiết bị chuyển đổi xanh: pin mặt trời, pin lithium, turbine gió, xe điện. Phương Tây hy sinh công nghiệp của mình để mua sản phẩm “xanh” do Trung Quốc sản xuất bằng năng lượng bẩn. Đó không phải ngẫu nhiên – đó là lợi dụng sự ngây thơ, thậm chí mù quáng, của giới lãnh đạo toàn cầu hóa.
Ông nhấn mạnh: nhiều người trong giới tinh hoa thực sự tin rằng đạo đức chính trị có thể thay thế quyền lực kinh tế và sức mạnh công nghiệp. Nhưng trong thế giới thực, quốc gia nào sản xuất nhiều nhất, rẻ nhất và kiểm soát chuỗi cung ứng thì quốc gia đó thắng. Trump không đổ lỗi riêng cho Trung Quốc – ông nói rõ rằng Bắc Kinh chỉ làm điều mà mọi cường quốc khôn ngoan đều làm: tận dụng sai lầm của đối thủ. Vấn đề nằm ở chỗ phương Tây tự nguyện bước vào bẫy, nhân danh đạo đức, khí hậu và tương lai nhân loại. Biến đổi khí hậu, theo ông, đã bị biến thành một tôn giáo chính trị: ai đặt câu hỏi bị bịt miệng, ai phản biện bị gán nhãn.
Tiếp đó, Trump đập thẳng vào “trật tự dựa trên luật lệ” – khẩu hiệu mà châu Âu vẫn lặp đi lặp lại. Ông không phủ nhận luật lệ, nhưng hỏi: luật đó do ai viết và ai hưởng lợi nhiều nhất? Mỹ gánh phần lớn chi phí bảo vệ an ninh toàn cầu, duy trì tuyến hàng hải, căn cứ quân sự và mở cửa thị trường. Nhiều quốc gia vừa được bảo vệ vừa hưởng lợi kinh tế nhưng không chia sẻ trách nhiệm tương xứng. Khi Trump biến trật tự ấy thành phép tính song phương, hội trường hiểu ngay: Mỹ đang chịu thiệt.
Ông cũng phơi bày nghịch lý về đồng minh: không thể là mối quan hệ một chiều, nơi một bên gánh rủi ro, chi phí và sinh mạng, còn bên kia yên tâm phát triển kinh tế. Ai được bảo vệ phải chia sẻ trách nhiệm, ai hưởng lợi phải trả giá tương xứng. Đây là điều các lãnh đạo châu Âu hiểu rõ nhưng không ai muốn nghe, đặc biệt tại Davos.
Trump còn chỉ trích lớp vỏ đạo đức của chính Davos: những người nói nhiều nhất về công bằng, khí hậu và trách nhiệm xã hội lại bay chuyên cơ riêng, đầu tư vào nơi bóc lột lao động và né thuế qua thiên đường tài chính. Ông không cần nêu tên – cả hội trường đều biết ông đang nói về ai.
Xuyên suốt bài phát biểu, Trump gửi thông điệp rõ ràng: thời kỳ đạo đức giả đã kết thúc. Thế giới không thể vận hành bằng khẩu hiệu đẹp đẽ trong khi thực tế là bất cân xứng, bóc lột và trốn tránh trách nhiệm. Quốc gia, dân tộc phải quay lại vị trí trung tâm; sản xuất phải về nước; an ninh gắn với chủ quyền; quan hệ quốc tế dựa trên lợi ích thực chứ không phải lời nói suông.
Ông không đến Davos để cầu xin sự chấp nhận từ giới tinh hoa. Ông đến để khẳng định rằng luật chơi cũ đã đến giới hạn, và những kẻ hưởng lợi từ luật chơi đó sẽ không còn quyết định tương lai. Sau bài phát biểu, hội trường lặng đi – không phải vì không hiểu, mà vì hiểu quá rõ. Thị trường tài chính phản ứng tích cực: giảm rủi ro chính trị, ổn định hóa từ các quyết định ngoại giao của Trump, đặc biệt khi ông rút lại đe dọa áp thuế sau thỏa thuận khung về Greenland và NATO.
Davos 2026 không phải chiến thắng của toàn cầu hóa trước Trump, cũng không phải ngược lại. Nó là dấu hiệu giới tinh hoa toàn cầu buộc phải chấp nhận thực tế mới: Mỹ dưới thời Tổng thống Trump không còn đóng vai trò bảo trợ vô điều kiện. Quan hệ quốc tế không dựa trên khẩu hiệu đạo đức mà trên trao đổi lợi ích cụ thể. Trump đã phá vỡ ngôn từ giả tạo, nói bằng ngôn ngữ quyền lực có kiểm soát – và thế giới buộc phải điều chỉnh.
