Phân tích sâu sắc về tối hậu thư thuế quan 100% của Tổng thống Trump đối với Venezuela, Cuba và Greenland.
WASHINGTON — Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về việc nhiệm kỳ thứ hai của Donald Trump sẽ là một sự lặp lại buồn tẻ của nhiệm kỳ đầu, thì tuần lễ vừa qua tại Washington đã xóa tan mọi ảo tưởng đó. Trong một động thái làm rung chuyển các thị trường tài chính từ Wall Street đến Copenhagen, và gây ra những cơn sóng thần ngoại giao từ Havana đến Caracas, Tổng thống Trump đã kích hoạt một quả bom nhiệt hạch kinh tế: đe dọa áp đặt thuế quan 100% lên Venezuela, Cuba và — trong một diễn biến kỳ lạ đến mức siêu thực — cả Greenland, nếu các thực thể này không hợp tác ngay lập tức với các yêu cầu trục xuất và kiểm soát di cư của Hoa Kỳ.
Đây không còn là những lời đe dọa bâng quơ trên mạng xã hội lúc nửa đêm. Đây là văn bản chính sách được Nhà Trắng soạn thảo, đánh dấu sự chuyển dịch nguy hiểm từ chủ nghĩa bảo hộ sang một hình thái mới của ngoại giao cưỡng chế, nơi ranh giới giữa đồng minh NATO và các quốc gia thù địch bị xóa nhòa hoàn toàn bởi nỗi ám ảnh về biên giới và lợi ích kinh tế trần trụi.
Tam giác quỷ dị: Từ vùng nhiệt đới đến tảng băng trôi
Sự kết hợp giữa ba cái tên — Venezuela, Cuba và Greenland — trong cùng một sắc lệnh hành pháp là một minh chứng cho tư duy địa chính trị phi truyền thống, nếu không muốn nói là hỗn loạn, của chính quyền Trump 2026. Venezuela và Cuba từ lâu đã là những mục tiêu quen thuộc trong danh sách đen của Đảng Cộng hòa. Việc siết chặt gọng kìm kinh tế lên hai quốc gia này để buộc họ nhận lại công dân bị trục xuất là một bước leo thang logic, dù tàn bạo, trong chính sách nhập cư cứng rắn. Tuy nhiên, việc lôi kéo Greenland vào vòng xoáy này là một cú sốc chiến lược.
Greenland, một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch — một đồng minh NATO thân cận — không phải là nguồn gốc của làn sóng di cư bất hợp pháp vào Hoa Kỳ. Việc Trump đe dọa áp thuế quan trừng phạt lên hòn đảo này với lý do "không hợp tác" thực chất là một bức màn nhung che đậy tham vọng chưa bao giờ nguội lạnh của ông: thâu tóm Greenland. Năm 2019, thế giới đã cười nhạo khi ông ngỏ ý muốn mua hòn đảo này. Năm 2026, tiếng cười đã tắt ngấm. Bằng cách gán ghép Greenland vào cùng nhóm với các quốc gia bị cấm vận như Cuba và Venezuela, Trump đang hạ thấp vị thế ngoại giao của Đan Mạch, biến quan hệ đồng minh thành quan hệ giao dịch, nơi thuế quan là vũ khí để tống tiền chủ quyền.
Đằng sau bức màn nhung: Cuộc chiến tài nguyên và địa chính trị Bắc Cực
Chúng ta cần nhìn thấu qua lớp vỏ bọc "an ninh biên giới" để thấy được cốt lõi của vấn đề. Đối với Venezuela và Cuba, mục tiêu là sự khuất phục chính trị. Nhưng đối với Greenland, mục tiêu là tài nguyên và vị thế chiến lược. Bắc Cực đang tan chảy, mở ra các tuyến đường hàng hải mới và lộ ra trữ lượng đất hiếm khổng lồ — nguyên liệu cốt lõi cho cuộc đua công nghệ với Trung Quốc. Trump, với bản năng của một nhà phát triển bất động sản Manhattan, nhìn thấy Greenland không phải là một vùng đất của người Inuit với quyền tự quyết, mà là một tài sản chiến lược đang bị định giá thấp.
Việc đe dọa áp thuế 100% lên hàng thủy sản xuất khẩu của Greenland (trụ cột kinh tế của hòn đảo này) không nhằm mục đích ngăn chặn người di cư Đan Mạch — một khái niệm nực cười. Nó nhằm mục đích bóp nghẹt kinh tế hòn đảo này đến mức Copenhagen phải cân nhắc các nhượng bộ về quyền khai thác khoáng sản hoặc thậm chí là các thỏa thuận thuê đất dài hạn mang tính chất bán chủ quyền cho Hoa Kỳ. Đây là một ván cờ tàn nhẫn, nơi Washington sẵn sàng hy sinh sự đoàn kết của khối phương Tây để đạt được ưu thế trong cuộc cạnh tranh quyền lực đại cường tại Bắc Cực.
Cú boomerang kinh tế: Khi thuế quan trở thành thuế tiêu dùng
Trong khi các cố vấn của Trump, dẫn đầu là những nhân vật theo chủ nghĩa dân tộc kinh tế cực đoan, đang ăn mừng về sự táo bạo của sắc lệnh này, thì các nhà kinh tế học tại Phố Wall đang toát mồ hôi lạnh. Thuế quan 100% không phải là khoản tiền mà Venezuela hay Cuba chi trả; đó là khoản thuế đánh thẳng vào người tiêu dùng Mỹ và các doanh nghiệp nhập khẩu. Đối với Cuba và Venezuela, vốn đã bị cô lập, tác động có thể mang tính hủy diệt nhưng hạn chế về mặt lan tỏa toàn cầu. Nhưng đối với Greenland và rộng hơn là Đan Mạch, đây là phát súng khai mào cho một cuộc chiến thương mại với Liên minh Châu Âu (EU).
EU sẽ không thể ngồi yên khi một phần lãnh thổ của quốc gia thành viên bị tấn công kinh tế vô cớ. Các biện pháp trả đũa từ Brussels là điều chắc chắn. Chúng ta đang đứng trước nguy cơ phá vỡ cấu trúc thương mại xuyên Đại Tây Dương, đẩy giá cả hàng hóa tại Mỹ tăng vọt ngay giữa lúc lạm phát vẫn là một bóng ma chưa hoàn toàn bị tiêu diệt. Hơn nữa, việc vũ khí hóa đồng USD và thị trường Mỹ một cách bừa bãi như vậy sẽ chỉ thúc đẩy nhanh quá trình "phi đô la hóa" của nền kinh tế toàn cầu, khi các quốc gia, kể cả đồng minh, buộc phải tìm kiếm các cơ chế thanh toán thay thế để tránh trở thành nạn nhân của sự thất thường từ Nhà Trắng.
Hậu quả nhân đạo và sự sụp đổ của ngoại giao truyền thống
Đối với Venezuela và Cuba, tối hậu thư này đẩy hai quốc gia vốn đã kiệt quệ vào bước đường cùng. Áp lực kinh tế cực đoan hiếm khi dẫn đến sự thay đổi chế độ theo ý muốn của Washington; thay vào đó, nó thường dẫn đến sự sụp đổ của cấu trúc xã hội, tạo ra chính xác điều mà Trump tuyên bố muốn ngăn chặn: làn sóng tị nạn khổng lồ. Khi nền kinh tế bị bóp nghẹt hoàn toàn, người dân không còn lựa chọn nào khác ngoài việc bỏ trốn. Bằng cách đe dọa trừng phạt để ép buộc nhận lại người di cư, Trump có thể đang vô tình kích hoạt một cuộc khủng hoảng di cư mới tồi tệ hơn nhiều so với hiện tại.
Trên bình diện ngoại giao, thông điệp gửi đi rất rõ ràng: Không có đồng minh vĩnh viễn, chỉ có lợi ích nước Mỹ trên hết theo cách diễn giải hẹp hòi nhất. Việc đánh đồng một vùng lãnh thổ Bắc Âu yên bình với các chế độ đối lập ở Mỹ Latinh cho thấy sự coi thường sâu sắc các quy tắc ngoại giao quốc tế. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, vốn đã bị cắt giảm nhân sự và ngân sách nghiêm trọng, giờ đây chỉ còn đóng vai trò là người đưa thư cho các tối hậu thư từ Cánh Tây. Khả năng đàm phán, thuyết phục và xây dựng liên minh — những công cụ mềm làm nên sức mạnh Mỹ trong thế kỷ 20 — đã bị vứt bỏ để thay thế bằng cây gậy thuế quan thô bạo.
Di sản của sự cô lập: Nước Mỹ một mình một ngựa
Chúng ta đang chứng kiến sự kết tinh của học thuyết Trump trong nhiệm kỳ thứ hai: một chủ nghĩa biệt lập hung hăng. Nó không phải là việc rút lui khỏi thế giới, mà là việc tương tác với thế giới chỉ thông qua lăng kính của sự đe dọa và cưỡng ép. Mỹ đang tự biến mình thành một ốc đảo được bao quanh bởi các bức tường thuế quan và sự thù địch.
Trong ngắn hạn, các thị trường có thể điều chỉnh, và các chính phủ yếu thế có thể phải nhượng bộ. Nhưng về dài hạn, cái giá phải trả cho sự ngạo mạn này là sự xói mòn niềm tin chiến lược. Khi Đan Mạch không còn tin Mỹ là ô dù an ninh mà là kẻ tống tiền; khi Mỹ Latinh nhìn thấy Washington chỉ là một gã khổng lồ bắt nạt thay vì một đối tác phát triển; và khi các đối thủ như Trung Quốc và Nga tận dụng cơ hội này để sắm vai những "đối tác đáng tin cậy" thay thế, vị thế siêu cường của Mỹ sẽ bị lung lay từ tận gốc rễ. Sự kiện tuần này không chỉ là về thuế quan hay di cư; đó là tiếng chuông báo tử cho trật tự thế giới tự do mà Mỹ đã dày công xây dựng suốt 80 năm qua.
