Mashhad hóa thành pháo đài quân sự, biểu tình bùng nổ tại Tehran. Hàng không mẫu hạm Mỹ đổi hướng, kịch bản không kích chính xác đang được kích hoạt?
Thành phố Mashhad, trung tâm lớn thứ hai của Iran, hiện đang bị phong tỏa quân sự nghiêm ngặt sau khi lộ diện các video trấn áp biểu tình, trong khi hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln bất ngờ tăng tốc hướng về Trung Đông làm dấy lên lo ngại về một chiến dịch quân sự quy mô lớn sắp nổ ra. Những diễn biến dồn dập trong 24 giờ qua đang đẩy khu vực này vào tình thế ngàn cân treo sợi tóc, khi cả áp lực nội bộ lẫn sức ép quân sự từ bên ngoài cùng lúc bóp nghẹt chính quyền Tehran.
Một đoạn video bí mật bị rò rỉ vào ngày 15 đã xé toạc bức màn bí mật về tình hình thực tế tại Iran, trái ngược hoàn toàn với sự im lặng mà truyền thông nhà nước này đang cố gắng duy trì. Mashhad giờ đây không còn dáng vẻ của một đô thị sầm uất mà trông như một vùng cấm địa thời chiến. Các cảnh quay hiện trường cho thấy xe quân sự hạng nặng tràn ngập trên mọi tuyến phố chính, đèn cảnh sát và đèn báo hiệu quân sự nhấp nháy liên tục, nhuộm đỏ màn đêm bằng sự căng thẳng đến ngạt thở. Tại từng nút giao thông trọng yếu, lực lượng an ninh mang theo vũ khí hiện đại đứng gác với thái độ cảnh giác cao độ, kiểm soát gắt gao mọi sự di chuyển. Không khí tại đây bị bóp nghẹt bởi sự hiện diện dày đặc của họng súng và sắc phục đen, dấu hiệu rõ ràng của một cuộc trấn áp an ninh ở mức cao nhất nhằm dập tắt mọi mầm mống phản kháng ngay từ trong trứng nước.
Giới chức Iran dường như đã đặt Mashhad vào tình trạng thiết quân luật không chính thức. Không một cánh cửa nào được mở, không một phương tiện nào được lưu thông nếu không có sự cho phép trực tiếp từ lực lượng kiểm soát. Từ một trung tâm dân sự, Mashhad đã biến thành một pháo đài quân sự thực thụ. Tuy nhiên, Iran là một quốc gia có diện tích khổng lồ và Mashhad chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh toàn cảnh hỗn loạn. Trong khi thành phố này chìm trong sự im lặng cưỡng bức, thì tại thủ đô Tehran, tình hình lại bùng nổ theo một chiều hướng khác. Mạng xã hội rung chuyển bởi những hình ảnh hàng nghìn người dân Tehran tràn xuống đường, hô vang các khẩu hiệu phẫn nộ với khí thế hừng hực gợi nhớ đến thời điểm tiền cách mạng. Sự đối lập giữa sự tĩnh lặng đáng sợ ở Mashhad và sự ồn ào giận dữ ở Tehran cho thấy chính quyền đang phải căng mình đối phó trên nhiều mặt trận cùng lúc.
Giữa lúc nội tình Iran đang rối ren như chảo lửa, động thái từ phía Mỹ càng đổ thêm dầu vào lửa. Hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln, vốn đang trên lộ trình trở về căn cứ, đã bất ngờ nhận lệnh quay đầu và tăng tốc tiến thẳng về vùng biển Trung Đông. Đây là một tín hiệu quân sự không thể xem nhẹ, bởi sự hiện diện của một nhóm tác chiến tàu sân bay luôn đi kèm với khả năng triển khai hỏa lực khủng khiếp. Song song đó, các nguồn tin tình báo ghi nhận một số căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực đã bắt đầu sơ tán nhân sự không thiết yếu, một quy trình thường thấy trước khi các chiến dịch quân sự lớn được kích hoạt. Thậm chí, bầu trời khu vực sát sườn Iran đã xuất hiện máy bay tiếp nhiên liệu KC-135, loại khí tài chuyên dụng để hỗ trợ các phi đội chiến đấu cơ thực hiện các nhiệm vụ tầm xa. Kịch bản này giống hệt những gì đã diễn ra trước các đợt không kích vào tháng 5 năm ngoái, khiến giới quan sát quân sự đặt câu hỏi liệu một cuộc tấn công phủ đầu có đang cận kề.
Tuy nhiên, nghệ thuật quân sự dưới thời Tổng thống Donald Trump luôn chứa đựng những yếu tố bất ngờ và khó đoán. Câu hỏi liệu Mỹ có thực sự khai chiến hay không mang nhiều tầng ý nghĩa hơn là một câu trả lời có hoặc không. Có thể Washington không muốn một cuộc chiến tranh tổng lực tốn kém, nhưng lại sẵn sàng tung ra những đòn trừng phạt chính xác để làm tê liệt đối thủ. Hoặc cũng có thể, tất cả những động thái rầm rộ này chỉ là một đòn nghi binh chiến lược. Một giả thuyết đầy thuyết phục được đưa ra là Mỹ đang sử dụng chiến thuật Dương Đông Kích Tây. Việc phao tin về khả năng can thiệp trong 24 giờ, kết hợp với việc di chuyển khí tài công khai, có thể nhằm mục đích buộc Iran phải kích hoạt hệ thống phòng không mới được tái cơ cấu. Một khi hệ thống này bật mở radar và các thiết bị trinh sát, toàn bộ thông số kỹ thuật, vị trí bố trí trận địa và tần số hoạt động sẽ bị lộ diện trước mạng lưới trinh sát điện tử dày đặc của Mỹ. Đối với Lầu Năm Góc, những dữ liệu về dấu vết số này quý hơn vàng, bởi nó là chìa khóa để vô hiệu hóa khả năng phòng thủ của đối phương nếu chiến tranh thực sự nổ ra.
Nếu xét về mặt triển khai lực lượng thực địa, việc phát động một cuộc chiến tranh xâm lược toàn diện vào Iran đòi hỏi thời gian chuẩn bị từ vài tuần đến vài tháng để huy động đủ binh lực từ châu Âu và nội địa Mỹ. Trong bối cảnh Washington vẫn phải để mắt đến các đối thủ chiến lược khác như Nga hay Trung Quốc, việc sa lầy vào một cuộc chiến bộ binh tại Trung Đông là điều rủi ro. Do đó, phương án khả thi nhất hiện nay là sử dụng không kích chính xác. Chiến thuật này cho phép Mỹ tận dụng ưu thế tuyệt đối về không quân và tên lửa hành trình để đánh vào các mục tiêu giá trị cao mà không cần đưa quân vào vùng nguy hiểm. Các máy bay ném bom chiến lược có thể cất cánh từ xa, hoặc tên lửa Tomahawk từ tàu ngầm có thể san phẳng các cơ sở hạt nhân, trạm radar và trung tâm chỉ huy của Iran chỉ trong vài giờ.
Một nhân tố không thể bỏ qua trong bàn cờ này là Israel. Tel Aviv đang đặt quân đội trong tình trạng báo động cao nhất, theo dõi sát sao từng cử động của Tehran. Dù chưa có tuyên bố chính thức về việc tham chiến, nhưng sự phối hợp chặt chẽ về mặt tình báo và an ninh giữa Israel và Mỹ là điều không cần bàn cãi. Israel hiểu rằng bất kỳ sự thay đổi nào trong cán cân quyền lực tại Iran cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn vong của họ. Nếu Mỹ ra tay, Israel chắc chắn sẽ đóng vai trò hỗ trợ đắc lực hoặc thậm chí chia lửa ở những mặt trận cụ thể, nhưng họ sẽ hành động cực kỳ thận trọng để tránh bị kéo vào một cuộc chiến tranh tiêu hao kéo dài.
Vấn đề nan giải nhất đối với bất kỳ kế hoạch tấn công nào chính là việc xác định mục tiêu. Nếu nhắm vào các cơ sở quân sự như kho vũ khí, sân bay hay căn cứ của Vệ binh Cách mạng, Mỹ có thể làm suy yếu năng lực tác chiến của Iran nhưng khó lòng lật đổ được chế độ. Ngược lại, nếu nhắm vào giới lãnh đạo chính trị tối cao, rủi ro gây thương vong cho dân thường là cực lớn. Các lãnh đạo Iran thường xuyên ẩn mình trong các khu dân cư đông đúc, sử dụng người dân làm lá chắn sống. Một quả tên lửa dù chính xác đến đâu cũng không thể phân biệt được mục tiêu khi đối phương cố tình trà trộn vào đám đông. Việc gây ra thảm họa nhân đạo sẽ là một đòn giáng mạnh vào uy tín quốc tế của Mỹ và có thể phản tác dụng, kích động tinh thần dân tộc cực đoan tại Iran.
Trở lại với tình hình nội bộ, cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng và sự sụp đổ của đồng tiền đang là chất xúc tác mạnh mẽ nhất cho làn sóng biểu tình. Người dân Iran xuống đường không chỉ vì miếng cơm manh áo mà còn vì khát vọng thay đổi thể chế chính trị thần quyền đã kìm kẹp đất nước suốt nhiều thập kỷ. Những khẩu hiệu chống lại Lãnh tụ tối cao và ủng hộ gia đình Hoàng gia cũ cho thấy sự rạn nứt sâu sắc trong lòng xã hội. Tuy nhiên, điểm yếu chí tử của phong trào này là sự thiếu vắng một ngọn cờ lãnh đạo thống nhất. Phe đối lập bị phân tán, thiếu tổ chức và không có đủ thực lực để tiếp quản quyền lực nếu chế độ hiện tại sụp đổ. Điều này tạo ra một khoảng trống quyền lực nguy hiểm mà các thế lực bên ngoài đang tính toán rất kỹ lưỡng trước khi quyết định can thiệp sâu hơn. Kịch bản lý tưởng nhất mà phương Tây hướng tới có lẽ không phải là chiến tranh hủy diệt, mà là tạo sức ép đủ lớn để buộc một bộ phận tinh hoa trong chính quyền Iran phải thỏa hiệp hoặc thực hiện một cuộc chuyển giao quyền lực từ bên trong, tránh đẩy đất nước vào cảnh hỗn loạn vô chính phủ.
