Xung đột Thái Lan-Campuchia và thanh trừng tướng lĩnh Trung Quốc phơi bày tử huyệt quân sự châu Á – Mỹ cải tổ mạnh mẽ dưới Trump. Đọc ngay để hiểu rõ
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động địa chính trị khốc liệt, đặc biệt là xung đột biên giới Thái Lan - Campuchia bùng nổ năm 2025 với hàng trăm thương vong và hàng trăm nghìn dân thường phải sơ tán, một hiện tượng đáng báo động đang lộ rõ: tình trạng lạm phát tướng lĩnh trong quân đội một số quốc gia Đông Nam Á, cùng với những cuộc thanh trừng và cải tổ sâu sắc ở các cường quốc quân sự lớn. Đây không chỉ là vấn đề nội tại của từng lực lượng vũ trang mà còn phơi bày những tử huyệt chết người, đe dọa trực tiếp đến khả năng chiến đấu và sự ổn định khu vực.
Tại Campuchia, quân đội Hoàng gia (RCAF) đang đối mặt với tỷ lệ tướng lĩnh cao nhất thế giới, một hiện tượng được các nguồn quốc tế như Phnom Penh Post và các báo cáo từ những năm gần đây mô tả là "lạm phát sao" nghiêm trọng. Với quân số khoảng 125.000 đến 191.000 binh sĩ thường trực, nhưng số lượng tướng lĩnh ước tính lên đến hơn 3.000 người – bao gồm cả các đợt thăng cấp hàng loạt gần đây, như việc bổ nhiệm hàng trăm tướng mới chỉ trong vài năm qua. Tỷ lệ này đạt khoảng 1 tướng trên 40 binh sĩ, biến nhiều vị tướng thành tương đương chỉ huy trung đội thay vì lãnh đạo cấp cao thực thụ.
Thậm chí, các trường hợp thăng tiến nhanh chóng dựa trên quan hệ gia đình và chính trị đã trở nên phổ biến, như con trai cựu Thủ tướng Hun Sen được phong đại tướng bốn sao ở tuổi trẻ, hay các đợt phong hàm tập thể cho hàng loạt sĩ quan trung thành với đảng cầm quyền. Những đợt thăng cấp gần đây, chẳng hạn như việc Nhà vua Norodom Sihamoni phong ngũ tinh tướng cho các cựu bộ trưởng quốc phòng, càng củng cố hình ảnh một quân đội nơi hàm cấp bị lạm dụng để mua chuộc lòng trung thành chính trị hơn là dựa trên năng lực chiến đấu.
Hậu quả thật sự tai hại: gánh nặng tài chính khổng lồ từ lương bổng và đặc quyền dành cho tướng lĩnh, làm suy yếu kỷ luật chỉ huy, và tạo ra sự nghi kỵ nội bộ. Trong bối cảnh xung đột biên giới với Thái Lan năm 2025 – nơi pháo binh và không kích đã gây thiệt hại nặng nề cho cả hai bên – một chuỗi chỉ huy phình to với quá nhiều tướng thừa có nguy cơ dẫn đến tê liệt quyết định, giống như những bài học lịch sử về "loạn tướng" từng khiến các triều đại sụp đổ.
Không kém phần nghiêm trọng là tình trạng tương tự ở Thái Lan, nơi Quân đội Hoàng gia (RTARF) với khoảng 360.000 quân nhân lại sở hữu từ 1.400 đến 1.700 tướng lĩnh và đô đốc, tạo tỷ lệ khoảng 1/200 – vẫn cao bất thường so với chuẩn mực quốc tế. Các nguồn như Bangkok Post và các phân tích quốc tế đã chỉ trích đây là cấu trúc "top-heavy", nơi hàm tướng được phong tràn lan, thậm chí cho thành viên hoàng gia hoặc các vị trí nghi lễ, dẫn đến tiến độ cắt giảm chậm chạp dù đã có kế hoạch giảm 25% số tướng.
Trong xung đột biên giới 2025, khi Thái Lan sử dụng F-16 không kích các vị trí Campuchia và đối mặt với rocket BM-21 từ phía đối phương, một quân đội với quá nhiều tướng lĩnh khó tránh khỏi đấu đá nội bộ và thiếu hiệu quả chỉ huy thực chiến. Việc phong hàm dựa trên lòng trung thành với hoàng gia hay các phe phái chính trị đã làm suy yếu tinh thần chiến đấu, biến quân đội thành công cụ duy trì quyền lực nội bộ hơn là bảo vệ biên cương.
Chuyển sang các cường quốc, Trung Quốc đang chìm trong cơn bão thanh trừng tướng lĩnh chưa từng có dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình. Năm 2025 chứng kiến đỉnh điểm với việc khai trừ khỏi Đảng và quân đội hàng loạt tướng cao cấp, bao gồm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương He Weidong – nhân vật số hai quân đội – cùng đô đốc Miao Hua và hàng chục tướng khác vì "vi phạm kỷ luật nghiêm trọng" và tham nhũng quy mô lớn. Đây là cuộc purge lớn nhất kể từ những năm 1960, với hơn một chục tướng bị loại bỏ chỉ trong năm nay, từ chỉ huy Lực lượng Tên lửa đến các ủy viên chính trị.
Tham nhũng hệ thống đã ăn sâu vào Quân Giải phóng Nhân dân (PLA), từ bán ghế thăng chức đến thao túng mua sắm vũ khí, dẫn đến chất lượng khí tài xuất khẩu kém cỏi. Các báo cáo từ năm 2025 chỉ ra hàng loạt thất bại: xe tăng VT-4 nổ nòng pháo ở Thái Lan, UAV CH-4 rơi hàng loạt ở Trung Đông, tên lửa PL-15E không đánh trúng mục tiêu, hay hệ thống laser SkyShield suy giảm hiệu suất ở sa mạc Saudi Arabia. Những sự cố này không chỉ làm mất lòng tin từ khách hàng như Pakistan, Nigeria, Myanmar mà còn phơi bày tử huyệt: một quân đội bề ngoài hùng mạnh nhưng rỗng ruột vì văn hóa giả dối và tham nhũng, khó lòng tin cậy trong các kế hoạch lớn như thống nhất Đài Loan.
Ngược lại, Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đương nhiệm đang thực hiện cải tổ quyết liệt để khôi phục sức mạnh quân sự. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã sa thải hàng loạt tướng lĩnh cao cấp từ đầu năm 2025, bao gồm Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân C.Q. Brown và các đô đốc hải quân, nhằm loại bỏ những lãnh đạo bị cho là ưu tiên "woke" và DEI hơn là năng lực chiến đấu. Các đợt cắt giảm 20% tướng bốn sao, cải cách mua sắm vũ khí nhanh chóng hơn, và ưu tiên công nghệ thương mại đã được triển khai, nhằm biến Lầu Năm Góc thành lực lượng tinh nhuệ, tập trung vào răn đe Trung Quốc và bảo vệ quê hương.
Những cải tổ này không chỉ khắc phục điểm yếu văn hóa cấp tiến từng làm suy yếu tinh thần chiến binh mà còn khẳng định nguyên tắc quân đội phi chính trị hóa, nơi năng lực và đoàn kết là tối thượng. Trong khi các quân đội khác đang vật lộn với lạm phát hàm cấp, tham nhũng hay khí tài kém chất lượng, Mỹ đang tái khẳng định vị thế siêu cường bằng hành động quyết đoán.
Hiện tượng lạm phát tướng lĩnh ở Campuchia và Thái Lan, thanh trừng ở Trung Quốc, cùng cải tổ ở Mỹ đang gửi đi thông điệp rõ ràng: trong thời đại chiến tranh hiện đại, một quân đội chỉ mạnh khi lãnh đạo xứng đáng, kỷ luật sắt đá và khí tài đáng tin cậy. Những tử huyệt đang lộ rõ ở châu Á không chỉ đe dọa ổn định khu vực mà còn nhắc nhở rằng, quyền lực quân sự thực sự nằm ở chất lượng chứ không phải số lượng sao trên vai áo.
