Washington, DC – Đêm nay, một nước Mỹ chìm trong căng thẳng trước những thách thức chưa từng có với nền dân chủ 250 năm tuổi. Tổng thống Donald Trump, trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, đã chính thức đệ đơn lên Tối cao Pháp viện, yêu cầu phán quyết vượt mọi tiền lệ lịch sử – trao cho ông quyền điều động Vệ binh Quốc gia tới mọi thành phố, bất chấp sự phản đối của các thống đốc và thị trưởng đối lập. Bởi lẽ, với Trump, đây không chỉ là chiến dịch bảo vệ biên giới: đó là trận cuối để định đoạt ai mới thực sự kiểm soát sức mạnh chính trị ở Hoa Kỳ thời đại mới.
Ngay tên của vụ kiện đã đủ gây rúng động các phương tiện truyền thông: “Trump vs. The States”. Đằng sau các dữ kiện pháp lý khô khan ấy là cơn sóng dữ ngùn ngụt – nỗi sợ hãi và bất an len vào từng ngóc ngách phố phường xứ Cờ hoa, nơi mà tiếng bước chân của Vệ binh Quốc gia đã gõ nhịp báo động sớm hơn bất kỳ mùa bầu cử nào trước đó. Người dân Chicago, Portland, Los Angeles, và cả Thủ đô Washington D.C. cho đến hôm nay vẫn còn ngỡ ngàng trước sự xuất hiện của những đoàn xe quân sự, lệnh giới nghiêm ban hành dưới danh nghĩa “bảo vệ an ninh quốc gia” – một mỹ từ mang đủ trọng lượng bẻ cong cả hiến pháp lẫn ngôn luận tự do.
Các luật sư của chính quyền Trung ương, dưới trướng Tổng thống Trump, đã lập luận mạnh mẽ trước Tối cao Pháp viện rằng “mọi hành động trì hoãn đều đặt tính mạng và sự an toàn của nhân viên liên bang vào hiểm nguy.” Nhưng các quan chức tiểu bang không để yên. Thống đốc Illinois – JB Pritzker – phản pháo trên mạng xã hội X với những dòng chữ chảy máu: “Donald Trump sẽ còn tiếp tục đưa quân vào Illinois, và chúng tôi sẽ còn tiếp tục bảo vệ chủ quyền của mình. Việc quân sự hóa cộng đồng là sự khước từ mọi giá trị tự do nước Mỹ.” Không khí chính trường sặc mùi đối đầu, các “kế hoạch trục xuất” của Nhà Trắng bị miêu tả là “dã tâm mòn mỏi cổ súy chính quyền chuyên quyền”, thậm chí là toan tính tập dượt cho trạng thái phi dân chủ nguy hiểm.
Khí hậu chính trị Mỹ đã bước vào thời kỳ “phi thường hóa” những tranh chấp pháp quyền. Trong vòng chưa đầy sáu tháng, các thẩm phán liên bang ở ba tiểu bang lớn – California, Oregon, Illinois – đã đồng loạt ban hành lệnh cấm tạm thời, ngăn Trump triển khai quân đội với lập luận đanh thép rằng “những cáo buộc bạo lực vượt tầm kiểm soát” đã bị thổi phồng, còn quyền lực điều động quân sự không thể là chiếc đũa thần vượt mặt luật pháp tiểu bang. Đặc biệt, một thẩm phán do đích thân Trump bổ nhiệm ở Oregon vẫn thẳng thừng bác bỏ “cơ sở thực tế” mà chính quyền liên bang đưa ra khi mô tả Portland là “chiến trường nội địa”. “Chúng ta có nguy cơ biến việc sử dụng quân đội đối phó dân Mỹ trở thành chuẩn mực mới, đúng như điều mà các nhà lập quốc từng rùng mình lo sợ,” vị thẩm phán này nhấn mạnh.
Tuy vậy, thực tế cũng chứng kiến những thắng lợi tạm thời cho Nhà Trắng: giữa tháng 6, tòa liên bang khu vực 9 đã bật đèn xanh cho Tổng thống Trump triển khai quân đội ở Los Angeles, viện dẫn “nguy cơ thực sự từ các băng nhóm gây rối trật tự.” Sự chồng lấn, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp lý, quyết định trái chiều từ hàng loạt tòa án khiến trận chiến quyền lực này thêm mơ hồ, khó đoán định. Hệ quả là hệ thống pháp quyền Mỹ như một ván cờ nghẹt thở, nơi mà mỗi nước đi đều kéo theo hàng loạt hệ lụy cho toàn bộ cấu trúc nhà nước.
Không thể không nhắc đến thương tổn đến từ những lệnh động viên mang tính ép buộc. Trên đường phố Memphis, Tennessee, lực lượng Vệ binh Quốc gia đứng canh gác bên các tuyến xe bus chở người nhập cư trái phép chờ trục xuất; tại thủ đô, những vòng dây thép gai và trạm kiểm soát xuất hiện ở các cửa ngõ vào trung tâm – điều chưa từng thấy kể từ thời kỳ nội chiến. Đối diện hình ảnh ấy, các nhà hoạt động nhân quyền khẩn thiết cảnh báo: nước Mỹ đang lặng lẽ mất đi từng mảnh của xã hội dân sự, khi lòng tin vào luật pháp bị xói mòn bởi xung đột giữa các nhánh quyền lực.
Ở mốc lịch sử này, ông Trump và nội các đã biến mỗi “yêu cầu khẩn cấp” gửi lên Tối cao Pháp viện thành một ván bài vạch lằn ranh đỏ cho cả tương lai nước Mỹ. Văn bản kháng nghị của Bộ Tư pháp Mỹ nhấn mạnh đến 11 lần vị thế “tổng tư lệnh” – nhằm khẳng định mọi phán xét từ tòa án cấp thấp là “hành động can thiệp không thể chấp nhận vào chuỗi chỉ huy quân sự quốc gia”. Nếu Tối cao Pháp viện bật đèn xanh, đây sẽ là lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến thứ hai, quân đội được trao quyền hành động trên diện rộng trong nội địa dưới danh nghĩa bài trừ tội phạm và kiểm soát nhập cư, mà không thông qua thể chế quốc hội hay sự đồng thuận từ chính quyền địa phương.
Song các chuyên gia lập hiến không ngừng nhắc nhở: sự kiện này không đơn thuần là tranh chấp quyền lực hành pháp. Nó đặt ra câu hỏi sâu sắc về khái niệm “thể chế giới hạn quyền lực” – nền móng mà nước Mỹ luôn tự hào trước toàn thế giới. Liệu khi chiếc áo “an ninh quốc gia” được khoác lên bất cứ lý do nào, có ai còn đặt ranh giới giữa bảo vệ nhân dân và kiểm soát nhân dân? Văn phòng các thống đốc các bang Dân chủ liên tục gửi kiến nghị lên Quốc hội, cảnh tỉnh về “nguy cơ quân phiệt hóa bộ máy nhà nước trong một thời đại mạng xã hội lan truyền thông tin như vũ bão”.
Trong tiếng loa phóng thanh vang vọng từ các đoàn xe tuần tra, giấc mơ Mỹ lung linh trong bộ phim Hollywood giờ đây trở thành sự giằng xé khốc liệt: ở đó, mỗi lý lẽ về “an ninh” đều có thể bị vũ khí hóa thành công cụ chống lại chính tiếng nói phản biện của công dân. Trump đã chọn con đường khiến xã hội Mỹ phải trả giá: một công dân hoài nghi luật pháp, một tiểu bang nghi ngờ quyền lực trung ương, một hệ thống tư pháp đứng trước nguy cơ bị xé rách vì những quyết định vội vã dán nhãn “khẩn cấp”. Đã đến lúc nước Mỹ phải trả lời câu hỏi: Ai mới thực sự kiểm soát vận mệnh quốc gia – người dân hay bộ máy chính quyền?