.png)
.png)
Trung Quốc, quốc gia từng được coi là công xưởng của thế giới, đang đối mặt với một cơn bão kinh tế và chính trị chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Từ những con số kinh tế ảm đạm đến những sóng gió quyền lực tại Trung Nam Hải, từ sự tuyệt vọng của người dân đến vòng vây cô lập quốc tế, mọi thứ dường như đang hội tụ để đẩy Bắc Kinh vào một ngã ba đường định mệnh. Cuộc khủng hoảng này không chỉ là một bài kiểm tra về khả năng cầm cương của Đảng Cộng sản Trung Quốc (CCP), mà còn là một lời cảnh báo về sự mong manh của một siêu cường đang mất dần ánh hào quang.
Sương mù giảm phát đã bao trùm nền kinh tế Trung Quốc, kéo theo những vết nứt sâu sắc trên mọi mặt trận. Trong nửa đầu năm 2025, lợi nhuận của các doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn giảm 1,8% so với cùng kỳ năm ngoái, với tốc độ sụt giảm tăng mạnh trong tháng Năm và tháng Sáu, lần lượt là 9,1% và 4,3%. Những con số này, dù đã được chính quyền tô hồng, vẫn không thể che giấu thực trạng phũ phàng: Trung Quốc đang trượt sâu vào một cuộc khủng hoảng giảm phát chưa từng thấy. Chỉ số giá sản xuất (PPI) liên tục giảm, với mức sụt 0,4% trong tháng Sáu, báo hiệu áp lực giảm phát sẽ sớm lan sang chỉ số giá tiêu dùng (CPI), làm xói mòn sức mua vốn đã èo uột của người dân.
Thị trường bất động sản, từng là trụ cột của nền kinh tế, giờ đây trở thành tâm chấn của cơn địa chấn. Tại khu vực ven sông Vĩnh Định, cách trung tâm Bắc Kinh chỉ 50-60 km, giá nhà đã lao dốc hơn 70%, từ 1,8 triệu nhân dân tệ xuống còn 700.000-800.000 nhân dân tệ. Một tài sản trị giá 6,4 tỷ đồng Việt Nam giờ chỉ còn 2,5-2,8 tỷ đồng, thổi bay giấc mơ tài chính của hàng triệu gia đình trung lưu. Tình trạng này không chỉ giới hạn ở thủ đô. Tại Vũ Hán, các khu chung cư mới xây rơi vào cảnh hoang vắng, với tỷ lệ bỏ trống cao đến mức báo động. Hiệu ứng domino từ sự sụp đổ này đã lan sang các ngành công nghiệp phụ thuộc: cửa hàng nội thất đóng cửa hàng loạt, nhà máy vật liệu xây dựng đình trệ, chuỗi cung ứng đứt gãy.
Những con số khô khan không thể kể hết câu chuyện về bi kịch nhân sinh. Ngày 17 tháng Sáu, ông Tăng Ngọc Châu, một doanh nhân nổi tiếng trong ngành nội thất Quảng Châu, đã tự sát. Chỉ mười ngày sau, ông Uông Lâm Bằng, chủ tịch tập đoàn bán lẻ nội thất Easy Home New Retail, cũng chọn cách kết liễu cuộc đời mình. Những cái chết này không chỉ là mất mát cá nhân mà còn là tiếng chuông báo tử cho một thế hệ doanh nhân từng tin vào giấc mơ thịnh vượng của Trung Quốc. Họ là nạn nhân của một thị trường bất động sản sụp đổ, kéo theo sự tan rã của các ngành công nghiệp hạ nguồn và gieo rắc nỗi tuyệt vọng trong giới kinh doanh.
Chính quyền Bắc Kinh, đối mặt với cơn bão kinh tế ngày càng dữ dội, lại tỏ ra bất lực trong việc đưa ra các giải pháp thực chất. Cuộc họp Bộ Chính trị vào ngày 30 tháng Sáu bị chỉ trích là trống rỗng, đầy rẫy khẩu hiệu chính trị mà thiếu đi các chính sách cứu trợ thiết thực. Dù liên tục nhấn mạnh “hai điều không lay chuyển” – hỗ trợ cả kinh tế nhà nước và tư nhân – nhưng những lời hứa này chỉ như gió thoảng qua khi niềm tin của doanh nhân tư nhân đã chạm đáy. Tin đồn về các vụ tự tử của giới chủ doanh nghiệp ngày càng dày đặc, phản ánh một thị trường đang mất dần sức sống. Nhà bình luận Thái Thuận Khôn cảnh báo rằng nếu Bắc Kinh tiếp tục đối phó với khủng hoảng bằng tư duy kinh tế kế hoạch, đất nước có nguy cơ thụt lùi về chế độ bao cấp của thập niên 1980, làm bùng lên bất mãn xã hội sâu sắc.
Trong khi kinh tế nội tại đang lao dốc, Trung Quốc còn phải đối mặt với một vòng vây chiến lược từ bên ngoài, do Mỹ dẫn đầu. Tháng Bảy vừa qua, Tổng thống Donald Trump đã đạt được thỏa thuận khung thương mại với Châu Âu và Nhật Bản, hình thành một trật tự thuế quan nhiều tầng, trong đó Trung Quốc bị đẩy ra rìa với mức thuế lên tới 50%, bao gồm 20% thuế đặc biệt đối với fentanyl. Các điều khoản nghiêm ngặt về hàng hóa trung chuyển áp lên Việt Nam, Indonesia và các quốc gia khác càng bịt kín con đường né thuế của Bắc Kinh. Thuế quan không chỉ là công cụ trừng phạt mà còn là đòn bẩy chiến lược để Tổng thống Trump tái cấu trúc các quy tắc thương mại toàn cầu, mang lại lợi ích trực tiếp cho Mỹ. Trong tháng Bảy, thuế quan đã đóng góp 5% tổng thu nhập liên bang của Mỹ, cao hơn nhiều so với mức trung bình 2% trước đây. Đáng chú ý, Thượng viện Mỹ còn đề xuất dùng khoản thu này để phát 600 USD cho mỗi người dân, củng cố sự ủng hộ trong nước cho các chính sách cứng rắn với Trung Quốc.
Ngược lại, ngân sách của Bắc Kinh đang cạn kiệt do nhu cầu nội địa yếu và xuất khẩu bị bóp nghẹt. Những nỗ lực lôi kéo Châu Âu và Nhật Bản để chống lại Mỹ đã thất bại thảm hại. Sau ngày 1 tháng Tám, Mỹ hoãn áp thuế với các đồng minh, nhưng đặt ra hạn chót ngặt nghèo cho Trung Quốc vào ngày 12 tháng Tám. Cuộc đàm phán thương mại Trung-Mỹ tại Thụy Điển vào ngày 29 tháng Bảy kết thúc mà không có đột phá, và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Benson khẳng định quyền quyết định nằm trong tay Tổng thống Trump. Nếu Bắc Kinh tiếp tục tăng cường hợp tác với Nga, các nhà phân tích cảnh báo Trump có thể áp thuế trên 100%, đẩy Trung Quốc ra khỏi hệ thống thương mại toàn cầu.
Trong khi kinh tế và vị thế quốc tế của Trung Quốc đang lao dốc, tâm bão thực sự nằm ở chính trường Trung Nam Hải, nơi các cuộc đấu đá quyền lực đang leo thang trước thềm hội nghị Bắc Đới Hà và hội nghị Trung ương 4 khóa 20. Cuộc họp Bộ Chính trị vào ngày 30 tháng Bảy đã quyết định triệu tập hội nghị Trung ương 4 vào tháng Mười, nhưng hội nghị Bắc Đới Hà, nơi các lãnh đạo cấp cao thương lượng quyền lực trong bóng tối, mới là tâm điểm chú ý. Những gì diễn ra tại khu nghỉ dưỡng ven biển này sẽ định hình chương trình nghị sự và nhân sự cho hội nghị chính thức sau đó.
Tin đồn về sự suy yếu quyền lực của Chủ tịch Tập Cận Bình ngày càng lan rộng. Một nguồn tin nội bộ cho hay Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp đã được chỉ định làm quyền Chủ tịch Quân ủy, một động thái cho thấy quyền kiểm soát quân đội – nền tảng cốt lõi của ông Tập – đang bị đe dọa. Sự vắng mặt bí ẩn của Phó Chủ tịch Hà Vệ Đông và cựu Chủ nhiệm Miêu Hòa càng làm dấy lên nghi ngờ về sự ổn định trong quân đội. Cuộc duyệt binh kỷ niệm chiến thắng kháng chiến vào tháng Chín tại quảng trường Thiên An Môn sẽ là một chỉ dấu quan trọng: liệu ông Trương Hựu Hiệp có đích thân duyệt binh, hay quyền lực vẫn nằm trong tay ông Tập?
Cuộc chiến kế vị cũng đang nóng lên. Thủ tướng Lý Cường, với tần suất xuất hiện dày đặc tại các sự kiện quốc tế và trong nước, được cho là đang nhận được sự hậu thuẫn từ phe nguyên lão để trở thành người kế nhiệm. Tin đồn về một danh sách ủy viên Ban Thường vụ mới tại hội nghị Trung ương 4, bao gồm Phó Thủ tướng Đinh Tiết Tường làm Tổng Bí thư, Bí thư Thượng Hải Trần Cát Ninh làm Thủ tướng, và Trương Hựu Hiệp làm Chủ tịch Quân ủy, càng làm tăng thêm căng thẳng. Dù chỉ là tin đồn, những kịch bản này phản ánh sự khốc liệt trong cuộc đấu đá quyền lực tại Trung Nam Hải.
Song song với đó, ông Tập dường như đang phát động một đợt thanh trừng mới, nhắm vào cả đối thủ lẫn những người từng trung thành. Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương công bố đợt thanh tra lần thứ sáu, tập trung vào các thành phố trọng yếu như Bắc Kinh, Thượng Hải, và các tỉnh kinh tế lớn như Quảng Đông, Phúc Kiến. Đây là nỗ lực để thị uy và loại bỏ bất trung, nhưng cũng là con dao hai lưỡi, có nguy cơ tạo ra thêm kẻ thù và làm lung lay sự ổn định của chính quyền.
Trong bối cảnh thượng tầng rối loạn, người dân Trung Quốc đang gánh chịu hậu quả nặng nề. Thị trường lao động khốc liệt đến mức một công việc vệ sinh tại Thượng Hải thu hút tới 1.198 ứng viên, với yêu cầu thi viết và phỏng vấn. Những góc khuất tăm tối hơn lộ ra khi một phụ nữ buộc phải ám chỉ chấp nhận “quy tắc ngầm” để có việc làm, phản ánh sự băng hoại đạo đức xã hội. Bất mãn bùng lên qua hai con đường: bạo lực trả thù xã hội, với các vụ lái xe đâm vào đám đông, hoặc “nằm thẳng” – một hình thức phản kháng tiêu cực, từ bỏ mọi tham vọng để sống một cuộc đời đơn giản.
Chính quyền đáp trả bằng cách siết chặt kiểm soát. Hộ chiếu của công chức và nhân viên doanh nghiệp nhà nước bị thu giữ, lệnh cấm xuất cảnh ngày càng nghiêm ngặt, ngay cả người nước ngoài cũng bị ảnh hưởng. Ngân hàng WFGO đã tạm dừng các chuyến công tác đến Trung Quốc, cho thấy sự lo ngại của cộng đồng quốc tế. Áp suất xã hội ngày càng tăng, như một nồi hơi sắp nổ nếu không được xả van kịp thời.
Trung Quốc đang đứng trước ngã ba đường lịch sử. Một là chính biến tương tự sự kiện Hoài Nhân Đường năm 1976, dẫn đến thay đổi toàn bộ ban lãnh đạo. Hai là ông Tập Cận Bình chuyển giao quyền lực dưới áp lực của các phe phái và quân đội. Ba là Bắc Kinh ưu tiên ổn định bề mặt, siết chặt kiểm soát và chấp nhận kinh tế trì trệ kéo dài. Mỗi kịch bản đều mở ra một tương lai khác nhau, không chỉ cho Trung Quốc mà cho cả thế giới. Hội nghị Trung ương 4 vào tháng Mười sẽ là thời khắc quyết định.