.png)
.png)
Tổng thống Mỹ Donald Trump, với phong cách quyết liệt và khó lường, một lần nữa khiến thế giới phải nín thở trước những động thái táo bạo liên quan đến cuộc xung đột ở Ukraine. Sau ba lần điện đàm không thể thuyết phục Tổng thống Nga Vladimir Putin chấp thuận ngừng bắn để mở đường cho đàm phán, ông Trump đã tuyên bố "hết kiên nhẫn" và đưa ra một loạt quyết định làm chấn động cả đồng minh lẫn đối thủ. Từ việc tạm dừng rồi nối lại viện trợ vũ khí cho Ukraine, áp đặt các điều kiện tài chính khắc nghiệt lên NATO, đến việc đe dọa áp thuế nặng nề lên hàng hóa từ EU, Mexico, và các đối tác thương mại của Nga, ông Trump dường như đang vẽ lại bản đồ địa chính trị với những nước cờ táo tợn. Nhưng liệu đây là một sự "quay xe" bất chợt hay một chiến lược được tính toán kỹ lưỡng để củng cố vị thế của nước Mỹ trong bối cảnh thế giới đầy biến động?
Ngày 7/7/2025, ông Trump tuyên bố nối lại viện trợ vũ khí cho Ukraine, bao gồm các hệ thống phòng không Patriot mà Kiev đang khao khát để đối phó với các đợt tấn công bằng UAV và tên lửa từ Nga. Động thái này tưởng chừng là một sự trở lại cam kết hỗ trợ Ukraine, nhưng đi kèm là một điều kiện khiến các đồng minh NATO phải sững sờ: NATO phải chi trả 100% chi phí vũ khí, và Ukraine sẽ phải hoàn lại toàn bộ số tiền này trong tương lai, bất kể chính quyền nào đang nắm quyền ở Kiev. Đây không chỉ là một gánh nặng tài chính mà còn là một lời thách thức trực tiếp đến sự đoàn kết của liên minh phương Tây. Trong bối cảnh các nước EU đang chật vật với suy thoái kinh tế, việc yêu cầu họ “thắt lưng buộc bụng” để chi trả cho cuộc chiến ở Ukraine chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa.
Phản ứng từ Nga, như thường lệ, là một sự cứng rắn không khoan nhượng. Điện Kremlin tuyên bố rằng việc Mỹ và NATO tiếp tục bơm vũ khí cho Ukraine chỉ kéo dài xung đột, làm trầm trọng thêm những đau khổ không cần thiết. Trong khi đó, các lãnh đạo EU lại rơi vào một bài toán nan giải. Với ngân sách quốc phòng vốn đã căng thẳng để đạt mức tối thiểu 2,5% GDP theo yêu cầu của NATO, các nước châu Âu giờ đây phải đối mặt với nguy cơ bị ép chi thêm cho Ukraine hoặc chịu mức thuế 30% mà ông Trump đe dọa áp lên hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ. Chưa dừng lại, đúng vào ngày Quốc khánh Pháp 14/7/2025, ông Trump tung ra một đòn mạnh hơn: đe dọa áp thuế 100% lên hàng hóa từ các quốc gia tiếp tục mua dầu của Nga nếu Moscow không đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột trong vòng 50 ngày. Danh sách các nước bị nhắm đến không chỉ bao gồm Trung Quốc và Ấn Độ mà còn có Thổ Nhĩ Kỳ và một số quốc gia EU – những khách hàng lớn của thị trường năng lượng Nga.
Những động thái này đã khiến châu Âu rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan. Hội đồng Nghị viện châu Âu (EC) thẳng thừng bác bỏ ý tưởng chi trả cho lô vũ khí Mỹ dành cho Ukraine, trong khi Phó Tổng thống JD Vance công khai ủng hộ kế hoạch của ông Trump, nhấn mạnh rằng gánh nặng viện trợ quân sự phải được chuyển sang các đồng minh châu Âu để giảm tải cho ngân sách Mỹ. Các quốc gia EU, vốn đã chia rẽ trong cách ứng phó với cuộc khủng hoảng Ukraine, giờ đây càng thêm lúng túng. Pháp tuyên bố ưu tiên phát triển ngành công nghiệp quốc phòng riêng để tăng xuất khẩu, trong khi Ý thẳng thắn thừa nhận không có tiền. Cộng hòa Séc, Hungary và Slovakia cũng từ chối tham gia, với những lý do từ chiến lược đến quan hệ thân thiết với Nga. Sự thiếu thống nhất này không chỉ làm suy yếu vị thế của EU mà còn phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong liên minh.
Nhìn từ góc độ của ông Trump, mọi động thái đều phục vụ một mục tiêu bất biến: “Nước Mỹ trên hết”. Khác với người tiền nhiệm Joe Biden, người coi cuộc chiến ở Ukraine là một phần trách nhiệm toàn cầu của Mỹ, ông Trump xem đây là “vấn đề nội bộ” của châu Âu. Ông không ngần ngại tuyên bố rằng cuộc chiến này là “di sản của Biden” và lẽ ra không nên xảy ra. Với Trump, việc hỗ trợ Ukraine không phải là một nghĩa vụ đạo đức mà là một giao dịch kinh doanh, trong đó lợi ích của Mỹ phải được đặt lên hàng đầu. Những lời hứa về lợi nhuận từ khai thác lithium và đất hiếm ở Ukraine đã tan biến khi Nga kiểm soát phần lớn các mỏ ở Donbass, khiến ông Trump càng có lý do để giảm thiểu cam kết của Mỹ.
Hơn nữa, các động thái của ông Trump không chỉ nhằm vào Ukraine hay Nga mà còn là một phần của chiến lược rộng lớn hơn để định hình lại trật tự toàn cầu. Bằng cách áp thuế và gây sức ép kinh tế, ông Trump đang ép các đồng minh EU vào thế phải lựa chọn giữa việc tuân theo Mỹ hoặc đối mặt với những hậu quả tài chính nghiêm trọng. Đồng thời, ông gửi đi một thông điệp cứng rắn đến Nga và các đối thủ khác như Trung Quốc, quốc gia mà ông coi là mối đe dọa kinh tế và công nghệ lớn nhất đối với Mỹ. Việc đe dọa áp thuế 100% lên các đối tác thương mại của Nga, dù có phần tượng trưng do kim ngạch thương mại Nga-Mỹ đã giảm mạnh, vẫn là một cách để ông Trump khẳng định vị thế của Mỹ như một siêu cường có khả năng chi phối các đồng minh và răn đe đối thủ.
Tuy nhiên, chiến lược của ông Trump không phải không có rủi ro. Việc áp đặt các điều kiện khắc nghiệt lên NATO và EU có thể làm sâu sắc thêm sự chia rẽ trong liên minh phương Tây, đặc biệt khi các nước như Pháp và Ý bắt đầu tìm cách xây dựng năng lực quốc phòng độc lập. Hơn nữa, “tối hậu thư” 50 ngày dành cho Nga dường như thiếu cơ sở thực tế, khi Moscow vẫn duy trì thế thượng phong trên chiến trường và đạt được tăng trưởng kinh tế bất chấp các lệnh trừng phạt. Nga, với sự hỗ trợ từ các đối tác như Trung Quốc và Ấn Độ, đã chứng minh khả năng chống chịu đáng kinh ngạc, khiến những đe dọa của ông Trump có nguy cơ trở thành “ngọn đòn gió”.
Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng ông Trump đang chơi một ván cờ đầy tham vọng. Ông không chỉ tìm cách rút Mỹ khỏi vũng lầy Ukraine một cách danh dự mà còn muốn củng cố vị thế của Mỹ trong một thế giới đa cực, nơi các khối như BRICS đang nổi lên như những đối trọng tiềm tàng của G7. Bằng cách đẩy gánh nặng tài chính sang EU, ông Trump vừa giảm thiểu rủi ro cho Mỹ vừa giữ được vai trò dẫn dắt liên minh phương Tây. Đồng thời, ông tập trung vào các ưu tiên chiến lược lớn hơn, như cuộc chiến thương mại với Trung Quốc và việc kiềm chế ảnh hưởng của Nga ở mức vừa đủ để không làm tổn hại đến các lợi ích kinh tế của Mỹ, chẳng hạn như nhập khẩu uranium và titanium.
Trong bối cảnh nhiệm kỳ cuối cùng của ông Trump chỉ kéo dài 4 năm, những mục tiêu này là một thách thức không nhỏ. Cuộc chiến ở Ukraine, dù ông có muốn hay không, vẫn là một bài toán phức tạp mà quyền chủ động dường như nằm trong tay Nga hơn là Mỹ hay phương Tây. Những nước cờ táo bạo của ông Trump có thể định hình lại trật tự toàn cầu, nhưng cũng có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng và bất ổn, đặc biệt khi các đồng minh bắt đầu nghi ngờ về sự cam kết của Mỹ.