.png)
.png)
Hồng Kông, viên ngọc tài chính từng lấp lánh trong vương miện của châu Á, giờ đây đang rung chuyển như một địa chấn kế nhạy bén, ghi nhận những sóng xung chính trị từ sâu thẳm trong lòng Trung Nam Hải. Trong những tháng gần đây, các lãnh đạo đặc khu, những người từng được xem là biểu tượng của lòng trung thành tuyệt đối với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bất ngờ phát đi những tín hiệu phớt lờ đầy táo bạo.
Từ những hành động tưởng chừng nhỏ nhặt như lướt qua sách của ông Tập tại hội chợ sách, đến việc cố tình bỏ qua tên ông trong bài phát biểu trọng đại, những động thái này không chỉ là sự bất thường mà còn là lời cảnh báo về một cơn bão quyền lực đang âm ỉ ở Bắc Kinh. Liệu đây có phải là dấu hiệu của một cuộc đảo chính chính trị ngầm, hay chỉ là những bước đi chiến lược của các lãnh đạo Hồng Kông để tự bảo vệ trong một hệ thống chính trị đầy bất ổn? Khi những rung lắc từ Hồng Kông lan tỏa, cả thế giới đang nín thở dõi theo.
Câu chuyện bắt đầu từ một hội chợ sách tại Hồng Kông, nơi cựu Trưởng đặc khu Lâm Trịnh Nguyệt Nga xuất hiện với đội vệ sĩ hùng hậu. Trong một gian hàng do các công ty Trung Quốc điều hành, ba tác phẩm tư tưởng của ông Tập được trưng bày nổi bật như biểu tượng quyền uy tối thượng. Trong bối cảnh chính trị nhạy cảm của Hồng Kông, bất kỳ lãnh đạo nào thân Bắc Kinh cũng hiểu rằng dừng lại, cầm sách lên và lật vài trang là một nghi thức chính trị bắt buộc, một cách thể hiện lòng trung thành không lời. Thế nhưng, bà Lâm, người từng tuyên bố là “người hâm mộ cuồng nhiệt” của ông Tập, lại lạnh lùng lướt qua. Bà không chạm đến những cuốn sách ấy, thay vào đó cầm lên những tác phẩm khác với vẻ hứng thú rõ rệt. Hành động này không thoát khỏi ánh mắt của công chúng. Nhà báo kỳ cựu Đào Kiệt, một tiếng nói sắc bén tại Hồng Kông, đã nhanh chóng chỉ ra ý nghĩa sâu xa của sự thờ ơ này. Trên trang cá nhân, ông trích dẫn câu nói: “Ignoring is the biggest contempt” – sự phớt lờ là sự coi thường lớn nhất. Trong một hệ thống mà mỗi cử chỉ đều mang ý nghĩa chính trị, hành động của bà Lâm không phải là sự vô ý. Nó là một thông điệp, một sự chống đối mềm, được tính toán kỹ lưỡng để gửi đến những ai hiểu ngôn ngữ quyền lực.
Nếu sự phớt lờ của bà Lâm có thể bị quy kết là biểu hiện cá nhân, thì hành động của Trưởng đặc khu đương nhiệm Lý Gia Siêu lại mang sức nặng của một tuyên ngôn công khai. Trong bài phát biểu kỷ niệm ngày thành lập Đặc khu Hành chính Hồng Kông vào tháng Bảy vừa qua, ông Lý đã khiến giới quan sát sững sờ khi không một lần nhắc đến tên ông Tập Cận Bình. Không có những lời trích dẫn quen thuộc, không có sự ca ngợi công lao, cũng không có bất kỳ tham chiếu nào đến các sáng kiến mang dấu ấn ông Tập như “Vành đai và Con đường” hay Kế hoạch phát triển khu vực Vịnh Lớn Quảng Đông-Hồng Kông-Ma Cao. Trong một thành phố mà lòng trung thành với Bắc Kinh là điều kiện tiên quyết để tồn tại chính trị, sự vắng bóng này không thể là vô tình. Đây là một sự loại bỏ có chủ đích, một tín hiệu mạnh mẽ rằng ông Lý, người từng xem các chỉ thị của ông Tập như “kim chỉ nam,” đang công khai giữ khoảng cách với nhà lãnh đạo tối cao.
Để hiểu được ý nghĩa của những hành động này, chúng ta phải nhìn lại bối cảnh chính trị ngột ngạt tại Hồng Kông và hành trình của hai nhân vật này. Bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga và ông Lý Gia Siêu không phải là những chính trị gia tầm thường. Sự nghiệp của họ được xây dựng trên nền tảng của lòng trung thành tuyệt đối với Bắc Kinh. Năm 2018, bà Lâm từng tuyên bố với tờ Financial Times rằng ông Tập là nhà lãnh đạo bà ngưỡng mộ nhất trên thế giới, thậm chí không ngại bị gọi là “kẻ nịnh bợ.” Hành động của bà không chỉ dừng ở lời nói. Tại hội chợ sách năm 2023, bà vẫn dành thời gian đọc một cuốn sách của ông Tập, như một cách tái khẳng định sự tuân phục dù đã rời nhiệm sở. Trong khi đó, ông Lý Gia Siêu, với xuất thân từ lực lượng cảnh sát, đã thể hiện lòng trung thành một cách bài bản hơn. Khi nhậm chức vào năm 2022, ông đã đặt các bài phát biểu của ông Tập ngay trên bàn làm việc, biến chúng thành biểu tượng của sự tận tụy. Chỉ một năm trước, trong bài phát biểu kỷ niệm, ông còn nhấn mạnh rằng các chỉ thị của ông Tập là nền tảng cho mọi chính sách quản trị của mình. Vậy điều gì đã khiến hai nhân vật này, những người từng xây dựng hình ảnh “ái quốc trung kiên,” đột ngột thay đổi thái độ?
Câu trả lời nằm ở chính sự thay đổi của Hồng Kông dưới thời ông Tập. Kể từ khi ông lên nắm quyền, nguyên tắc “một quốc gia, hai chế độ” đã dần bị xói mòn. Đỉnh điểm là các cuộc biểu tình năm 2019, khi bà Lâm, với tư cách Trưởng đặc khu, kiên quyết thúc đẩy dự luật dẫn độ sửa đổi, bất chấp sự phản đối dữ dội từ người dân và cộng đồng quốc tế. Dự luật này đã châm ngòi cho những cuộc biểu tình kéo dài, đẩy Hồng Kông vào hỗn loạn. Dù cuối cùng bà phải đình chỉ dự luật, Bắc Kinh đã đáp trả bằng Luật An ninh Quốc gia năm 2020, một bước ngoặt làm lung lay vị thế của Hồng Kông như một trung tâm tài chính tự do. Luật này hình sự hóa các hành vi như ly khai, lật đổ và thông đồng với nước ngoài, trao cho Bắc Kinh quyền kiểm soát chưa từng có. Dưới sự lãnh đạo của ông Lý Gia Siêu, luật này được thực thi với bàn tay sắt: tờ báo đối lập Apple Daily bị đóng cửa, các lãnh đạo báo chí bị bắt giam, hàng chục tổ chức dân sự và công đoàn phải giải tán, và các chính trị gia đối lập bị loại bỏ. Hồng Kông, từ một ốc đảo tự do, đã trở thành một thành phố im lặng dưới sự kiểm soát chặt chẽ.
Hậu quả của sự siết chặt này là rõ rệt. Hồng Kông tụt hạng thảm hại trên bảng xếp hạng tự do báo chí, từ vị trí thứ 80 năm 2020 xuống 140 năm 2023. Một làn sóng di cư chưa từng có đã khiến hàng trăm ngàn người, đặc biệt là giới chuyên gia, rời bỏ thành phố. Các công ty quốc tế và dòng vốn chuyển hướng sang Singapore và Tokyo, làm suy giảm vị thế của Hồng Kông như một trung tâm tài chính toàn cầu. Trong bối cảnh đó, những hành động phớt lờ gần đây của bà Lâm và ông Lý không chỉ là sự bất thường mà còn là dấu hiệu của một sự dịch chuyển quyền lực sâu sắc hơn. Hồng Kông, với vai trò là “cánh cổng ra thế giới” của các gia tộc quyền quý và phe phái trong Đảng Cộng sản Trung Quốc, luôn là nơi nhạy cảm với những thay đổi trong cán cân quyền lực tại Bắc Kinh.
Các nhà phân tích cho rằng bà Lâm và ông Lý, với khứu giác chính trị được mài giũa qua nhiều năm, đang cảm nhận được rằng quyền lực của ông Tập không còn vững chắc. Sự bãi nhiệm đột ngột của ông Trịnh Nhạn Hùng, một nhân vật thân cận với ông Tập, vào tháng Năm vừa qua càng củng cố giả thuyết này. Ông Trịnh, người từng được Bắc Kinh bổ nhiệm để áp dụng chính sách cứng rắn tại Hồng Kông, bị cách chức mà không có lời giải thích, làm dấy lên nghi ngờ về một cuộc thanh trừng nội bộ. Những tín hiệu này không chỉ giới hạn ở Hồng Kông. Tại Singapore, bà Hà Tinh, phu nhân cựu Thủ tướng Lý Hiển Long, đã công khai chỉ trích ông Tập trên mạng xã hội, gọi ông là “ông trùm xã hội đen” và đăng ảnh ông ngồi cô độc. Những hành động này, từ một nhân vật có mối quan hệ sâu rộng với các chính trị gia lão thành Trung Quốc như Chu Dung Cơ và Vương Kỳ Sơn, cho thấy bà có thể đã nắm được thông tin về sự suy yếu của ông Tập trong nội bộ đảng.
Những tín hiệu từ Hồng Kông và Singapore, xuất hiện trong một khung thời gian gần nhau, đều chỉ về một hướng: quyền lực của ông Tập đang lung lay. Các lãnh đạo như bà Lâm và ông Lý, vốn là bậc thầy trong việc đọc vị tình hình, dường như đang chuẩn bị cho một sự thay đổi. Trong hệ thống chính trị chuyên chế của Trung Quốc, khả năng dự đoán và thích nghi với những biến động quyền lực là kỹ năng sinh tồn tối quan trọng. Lịch sử Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chứng kiến vô số lần các quan chức cấp cao thay đổi lòng trung thành để sống sót qua các cuộc thanh trừng. Hành động của hai trưởng đặc khu Hồng Kông, dù nhỏ nhặt, có thể là cách họ gửi thông điệp đến những thế lực mới rằng họ sẵn sàng đứng về phía chiến thắng.
Những rung lắc từ Hồng Kông không chỉ là vấn đề nội bộ của Trung Quốc. Chúng đặt ra những câu hỏi lớn cho thế giới. Nếu quyền lực của ông Tập suy yếu, liệu Trung Quốc sẽ bước vào một giai đoạn bất ổn mới? Và một Trung Quốc với cấu trúc quyền lực mới sẽ định hình lại trật tự toàn cầu như thế nào? Khi chiếc địa chấn kế Hồng Kông tiếp tục ghi nhận những tín hiệu bất thường, cả thế giới đang dõi theo, chờ đợi xem cơn bão chính trị này sẽ dẫn đến đâu.