.png)
.png)
Ngày 18 tháng 5 năm 2025, từ phòng Bầu Dục của Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump đã khiến cả thế giới nín thở khi phát đi một thông điệp sắc lạnh: “Nếu BRICS hợp nhất, nó sẽ bị giải thể rất nhanh chóng.” Không phải lời nói suông, đó là lời tuyên chiến kinh tế, một cú đấm thuế quan 100% nhắm thẳng vào tham vọng của khối BRICS – liên minh kinh tế gồm Trung Quốc, Nga, Brazil, Ấn Độ, Nam Phi và các thành viên mới như Ả Rập Saudi, UAE, Ai Cập, Ethiopia và Iran. Trong bối cảnh các cường quốc này âm thầm xây dựng một hệ thống tiền tệ chung nhằm lật đổ vị thế bá chủ của đồng đô la Mỹ, Trump đã không ngần ngại giương cao ngọn cờ bảo vệ lợi ích Hoa Kỳ, sẵn sàng tung ra những đòn trừng phạt kinh tế khốc liệt để phá tan giấc mơ của BRICS trước khi nó kịp thành hình.
Cuộc Chiến Tiền Tệ: Đồng Đô La Đối Đầu Tham Vọng BRICS
Đồng đô la Mỹ, huyết mạch của nền tài chính toàn cầu, từ lâu đã là biểu tượng quyền lực không thể tranh cãi của Hoa Kỳ. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đồng đô la chiếm 59% dự trữ ngoại hối toàn cầu và 90% các giao dịch thương mại quốc tế trong năm 2024. Nó không chỉ là công cụ định giá dầu mỏ, vàng và hàng hóa, mà còn là vũ khí chiến lược giúp Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt tài chính lên các quốc gia như Nga, Iran hay Triều Tiên thông qua hệ thống thanh toán SWIFT. Tuy nhiên, BRICS, với sức mạnh kinh tế chiếm 35% GDP toàn cầu và 45% dân số thế giới, đang âm thầm thách thức trật tự này. Nga và Trung Quốc, hai đầu tàu của liên minh, đã công khai thúc đẩy “phi đô la hóa,” sử dụng đồng rúp và nhân dân tệ trong các giao dịch năng lượng, đồng thời kêu gọi một đồng tiền chung để giảm sự phụ thuộc vào hệ thống tài chính do Mỹ chi phối.
Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS năm 2023 ở Nam Phi, ý tưởng về một đồng tiền chung lần đầu tiên được thảo luận nghiêm túc. Nga, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Vladimir Putin, đề xuất một hệ thống thanh toán độc lập mang tên BRICS Pay, nhằm loại bỏ ảnh hưởng của SWIFT. Trung Quốc, với tham vọng biến đồng nhân dân tệ thành đồng tiền dự trữ toàn cầu, không ngần ngại ủng hộ. Iran, thành viên mới của BRICS, đã nhanh chóng bắt tay với Nga, sử dụng đồng rúp và rial trong hơn 60% giao dịch song phương để né các lệnh cấm vận từ Washington. Trong khi đó, Brazil, với vai trò chủ tịch luân phiên BRICS năm 2025, tích cực thúc đẩy giao dịch bằng đồng nội tệ, một động thái được xem là bước đi chiến lược để giảm rủi ro tỷ giá nhưng cũng là lời thách thức trực tiếp với đồng đô la.
Tuy nhiên, không phải mọi thành viên BRICS đều đồng lòng. Ấn Độ, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Narendra Modi, tỏ ra thận trọng, lo ngại sự thống trị của đồng nhân dân tệ trong bất kỳ đồng tiền chung nào. Nam Phi, dù là thành viên sáng lập, cũng dè dặt vì sợ bị Mỹ loại khỏi chương trình ưu đãi thương mại AGOA. Các thành viên mới như UAE, Ai Cập và Ả Rập Saudi – vốn là đồng minh thân cận của Mỹ – càng khó có khả năng ủng hộ một kế hoạch chống lại đồng đô la. Những rạn nứt nội bộ này chính là kẽ hở mà Tổng thống Trump đã nhắm đến, biến BRICS từ một liên minh đầy tham vọng thành một mục tiêu dễ bị chia rẽ.
Thuế Quan 100%: Vũ Khí Chiến Lược của Trump
Ngày 8 tháng 5 năm 2025, Trump tuyên bố sẽ áp thuế 100% lên bất kỳ quốc gia BRICS nào dám thách thức vị thế của đồng đô la. “Chúng tôi sẽ không đứng nhìn các quốc gia này cố gắng thay thế đồng đô la hùng mạnh,” ông viết trên Truth Social, nền tảng mạng xã hội do ông sở hữu. “Họ sẽ đối mặt với thuế quan 100% và nói lời tạm biệt với thị trường Mỹ.” Lời đe dọa không chỉ là một phát ngôn chính trị mà là một chiến lược được tính toán kỹ lưỡng, nhằm chia rẽ BRICS từ bên trong và bảo vệ vị thế tối thượng của đồng đô la.
Brazil, quốc gia dẫn đầu phong trào phi đô la hóa trong năm 2025, trở thành mục tiêu đầu tiên. Ngày 9 tháng 5, Trump bất ngờ áp thuế 50% lên hàng hóa Brazil, vượt xa mức 10% từng được công bố trước đó. Quyết định này không chỉ nhằm vào kinh tế mà còn mang màu sắc chính trị. Trump cáo buộc chính quyền Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva sử dụng tư pháp để đàn áp cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, đồng minh thân thiết của ông, với các cáo buộc “săn phù thủy” chính trị và vi phạm tự do ngôn luận. Tuy nhiên, lý do sâu xa hơn nằm ở vai trò của Brazil trong BRICS. Là chủ tịch luân phiên, Brazil đã thúc đẩy mạnh mẽ các giao dịch bằng đồng real và thảo luận về đồng tiền chung, một động thái bị Washington xem là mối đe dọa trực tiếp.
Hậu quả của thuế quan 50% là tức thời. Đồng real Brazil mất giá hơn 2% so với đồng đô la, trong khi chỉ số chứng khoán Bovespa giảm gần 2%. Các ngành xuất khẩu chủ lực như nhôm, thịt bò, cà phê và nước cam – vốn phụ thuộc nặng vào thị trường Mỹ – chịu thiệt hại nặng nề. Các công ty Brazil buộc phải hạ giá để giữ thị phần, trong khi chính phủ Lula thiếu công cụ đối phó hiệu quả. Đòn đánh này không chỉ làm rung chuyển nền kinh tế Brazil mà còn gửi thông điệp rõ ràng đến các thành viên BRICS khác: chống lại đồng đô la đồng nghĩa với tự sát kinh tế.
Chiến Lược “Chia Để Trị” Của Trump
Trump không chọn cách đối đầu trực diện với toàn bộ BRICS mà chia liên minh này thành bốn nhóm mục tiêu chiến lược, sử dụng cả “cây gậy” thuế quan và “củ cà rốt” đàm phán để chia rẽ nội bộ. Nhóm đầu tiên gồm Nga, Trung Quốc và Iran – những quốc gia dẫn đầu phong trào phi đô la hóa. Với Nga, Mỹ đã áp các lệnh cấm vận năng lượng và tài chính từ cuộc xung đột ở Ukraine, khiến nền kinh tế nước này suy thoái nghiêm trọng. Trung Quốc, dù là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đang đối mặt với khủng hoảng nội tại: bong bóng bất động sản vỡ, nợ địa phương tăng cao, và dòng vốn quốc tế tháo chạy. Iran, dù tích cực né lệnh cấm vận bằng đồng rúp và rial, vẫn phụ thuộc vào thương mại với các nước không bị Mỹ trừng phạt.
Nhóm thứ hai là Brazil, quốc gia vừa bị giáng đòn thuế quan 50%. Trump không chỉ nhắm vào kinh tế mà còn khai thác mâu thuẫn chính trị nội bộ, ủng hộ Bolsonaro và chỉ trích Lula như một nhà lãnh đạo “thân Trung Quốc.” Nhóm thứ ba gồm Ấn Độ và Nam Phi, hai nước trung lập và thận trọng. Trump không trừng phạt mà đưa ra các ưu đãi thương mại, như thỏa thuận giảm thuế với Ấn Độ, để kéo họ về phía Washington. Nhóm cuối cùng là các thành viên mới như UAE, Ai Cập và Ả Rập Saudi, vốn là đồng minh của Mỹ và khó có khả năng ủng hộ phi đô la hóa.
Chiến lược này đã mang lại kết quả. Ngày 16 tháng 5, Indonesia, một thành viên mới của BRICS, ký thỏa thuận giảm thuế từ 32% xuống 19% với Mỹ, một động thái được xem là “phần thưởng” cho việc đứng về phía Washington. Trump cũng tiết lộ rằng Ấn Độ sắp đạt được thỏa thuận tương tự, củng cố nỗ lực kéo các nước trung lập ra khỏi quỹ đạo của Nga và Trung Quốc. Thậm chí, các quốc gia đối tác của BRICS như Việt Nam, Malaysia và Thái Lan cũng nhận được tín hiệu cảnh báo, với các thỏa thuận thương mại riêng để ngăn họ tham gia phong trào phi đô la hóa.
Rạn Nứt Nội Bộ BRICS: Mối Thù Trung Quốc - Ấn Độ
Sức mạnh của BRICS luôn bị kiềm chế bởi những mâu thuẫn nội bộ, đặc biệt là mối thù kéo dài hơn 60 năm giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Từ cuộc chiến biên giới năm 1962 đến đụng độ đẫm máu tại thung lũng Galwan năm 2020, hai cường quốc châu Á này không ngừng đối đầu cả về quân sự lẫn kinh tế. Trung Quốc, với tham vọng thống trị BRICS, muốn áp đặt đồng nhân dân tệ làm trung tâm của bất kỳ đồng tiền chung nào, trong khi Ấn Độ lo ngại bị Bắc Kinh lấn lướt. Những cuộc đụng độ tại biên giới Himalaya, như tại Aksai Chin và Arunachal Pradesh, đã gieo mầm bất hòa sâu sắc, khiến một liên minh đoàn kết trở thành điều bất khả thi.
Trong khi Trung Quốc cung cấp các khoản vay ưu đãi và đầu tư cơ sở hạ tầng cho BRICS, nền kinh tế nước này đang chao đảo dưới áp lực từ thuế quan Mỹ và khủng hoảng nội tại. Nếu Trump áp thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc, dòng vốn quốc tế có thể tháo chạy hoàn toàn, đẩy Bắc Kinh vào thế bí. Nga, với nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu dầu mỏ, cũng không khá hơn khi các lệnh cấm vận và thuế quan từ Mỹ đe dọa cắt đứt nguồn tài chính chiến tranh. Brazil, dù tích cực trong phong trào phi đô la hóa, lại thiếu sức mạnh kinh tế để đối đầu trực diện với Mỹ. Trong khi đó, Ấn Độ và Nam Phi, với lập trường trung lập, ngày càng nghiêng về phía Washington để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Tương Lai Bấp Bênh Của BRICS
Lời cảnh báo của Trump không chỉ là một đòn kinh tế mà là một chiến lược địa chính trị tinh vi, khai thác triệt để những rạn nứt trong BRICS. Bằng cách chia rẽ liên minh thành các nhóm với lợi ích đối lập, Trump đã biến giấc mơ về một đồng tiền chung thành một ảo tưởng xa vời. Nếu Nga, Trung Quốc và Iran tiếp tục đẩy mạnh phi đô la hóa, họ sẽ đối mặt với các lệnh trừng phạt khắc nghiệt hơn. Ngược lại, các nước trung lập như Ấn Độ và Nam Phi có thể hưởng lợi từ việc hợp tác với Mỹ, trong khi Brazil phải cân nhắc giữa tham vọng địa chính trị và thực tế kinh tế.
Đồng đô la Mỹ, với vị thế bất khả xâm phạm, vẫn là huyết mạch của trật tự tài chính toàn cầu. Trump hiểu rằng bảo vệ đồng đô la không chỉ là bảo vệ kinh tế Mỹ mà còn là bảo vệ hệ thống dân chủ phương Tây. Trong khi BRICS mơ về một thế giới đa cực, những mâu thuẫn nội bộ và sức ép từ Washington đang đẩy liên minh này đến bờ vực tan rã. Câu hỏi không phải là liệu Trump có thể phá tan BRICS, mà là liệu BRICS có đủ sức để tồn tại trước cơn bão thuế quan từ Nhà Trắng.