.png)
.png)
Đất hiếm, nhóm 17 nguyên tố hóa học với những cái tên như lanthanum, cerium, neodymium, không phải là xa lạ trong các ngành công nghiệp công nghệ cao. Chúng là linh hồn của mọi thứ, từ điện thoại thông minh, turbine gió, xe điện cho đến các hệ thống vũ khí tiên tiến như tên lửa dẫn đường và máy bay chiến đấu tàng hình. Trung Quốc, với vị thế kiểm soát hơn 80% nguồn cung đất hiếm toàn cầu, đã biến tài nguyên này thành một vũ khí chiến lược sắc bén. Trong một động thái được đánh giá là đầy toan tính, Bắc Kinh gần đây đã công bố các biện pháp hạn chế xuất khẩu đất hiếm, kèm theo những lời cảnh báo cứng rắn rằng bất kỳ quốc gia nào thách thức lợi ích cốt lõi của Trung Quốc sẽ phải đối mặt với hậu quả.
Đối với Tổng thống Trump, người đã không ngừng nhấn mạnh khẩu hiệu “Nước Mỹ trên hết” trong nhiệm kỳ của mình, đây là một thử thách không thể xem nhẹ. Chính quyền của ông từ lâu đã nhận thức được nguy cơ phụ thuộc vào Trung Quốc trong các ngành công nghiệp chiến lược. Kể từ khi nhậm chức, Trump đã thúc đẩy các chính sách nhằm giảm sự lệ thuộc này, từ việc áp thuế quan lên hàng hóa Trung Quốc đến việc khuyến khích phát triển các nguồn cung nội địa. Tuy nhiên, thực tế không hề đơn giản. Việc khai thác và chế biến đất hiếm là một quá trình phức tạp, tốn kém và tiềm ẩn nhiều rủi ro môi trường. Mỹ, dù sở hữu một số mỏ đất hiếm, vẫn chưa thể xây dựng được một chuỗi cung ứng đủ mạnh để cạnh tranh với Trung Quốc.
Trong bài phát biểu gần đây tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump đã không ngần ngại chỉ trích Trung Quốc, gọi hành động hạn chế đất hiếm là “một sự khiêu khích không thể chấp nhận được”. Ông nhấn mạnh rằng Mỹ sẽ không để mình bị “bóp nghẹt” bởi sự phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất. “Chúng ta có tài nguyên, chúng ta có công nghệ, và chúng ta có ý chí để giành lại sự độc lập của mình,” Trump tuyên bố, giọng điệu đầy quyết tâm. Nhưng đằng sau những lời lẽ mạnh mẽ ấy là một thực tế phũ phàng: việc xây dựng một chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ và khu vực tư nhân – những thứ mà Mỹ hiện tại vẫn đang chật vật để thực hiện.
Căng thẳng xung quanh đất hiếm không phải là vấn đề mới. Trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã nhiều lần sử dụng nguồn cung đất hiếm như một đòn bẩy chính trị. Năm 2010, Bắc Kinh từng tạm dừng xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản trong bối cảnh tranh chấp lãnh thổ ở Biển Hoa Đông, khiến giá đất hiếm trên toàn cầu tăng vọt. Lần này, động thái của Trung Quốc được cho là nhằm đáp trả các chính sách cứng rắn của chính quyền Trump, bao gồm các lệnh trừng phạt đối với các công ty công nghệ Trung Quốc như Huawei và TikTok, cũng như việc Mỹ tăng cường liên minh với các quốc gia như Nhật Bản, Ấn Độ và Úc để kiềm chế ảnh hưởng của Bắc Kinh.
Các chuyên gia nhận định rằng quyết định của Trung Quốc không chỉ là một đòn kinh tế mà còn mang tính biểu tượng. “Đây là cách Trung Quốc gửi thông điệp rằng họ không còn là một đối thủ thụ động,” Tiến sĩ Li Wei, một nhà phân tích địa chính trị tại Đại học Bắc Kinh, nhận xét. “Bằng cách kiểm soát đất hiếm, Trung Quốc đang nhắc nhở thế giới rằng họ có khả năng định hình tương lai công nghệ toàn cầu.” Đối với Mỹ, điều này đồng nghĩa với việc phải đối mặt với một loạt thách thức chưa từng có, từ việc đảm bảo nguồn cung cho các ngành công nghiệp mũi nhọn đến việc duy trì lợi thế quân sự trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
Trong khi đó, các doanh nghiệp Mỹ đang cảm nhận được sức nóng. Các nhà sản xuất xe điện như Tesla, các công ty công nghệ như Apple và cả các nhà thầu quốc phòng như Lockheed Martin đều phụ thuộc vào đất hiếm để duy trì hoạt động. Một giám đốc điều hành giấu tên trong ngành công nghệ chia sẻ với Yahoo News: “Nếu nguồn cung đất hiếm bị gián đoạn, chuỗi cung ứng của chúng tôi sẽ sụp đổ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đe dọa đến an ninh quốc gia.” Áp lực này buộc chính quyền Trump phải hành động nhanh chóng, nhưng các lựa chọn không hề dễ dàng.
Một trong những chiến lược mà chính quyền Trump đang cân nhắc là đẩy mạnh khai thác đất hiếm trong nước. Mỏ Mountain Pass ở California, một trong những nguồn đất hiếm lớn nhất của Mỹ, đã được tái khởi động trong những năm gần đây, nhưng sản lượng vẫn còn hạn chế. Hơn nữa, việc khai thác đất hiếm thường đi kèm với các vấn đề môi trường nghiêm trọng, từ ô nhiễm đất đến xử lý chất thải phóng xạ. Các nhóm bảo vệ môi trường đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ, khiến chính quyền Trump rơi vào thế lưỡng nan: làm thế nào để vừa đảm bảo nguồn cung đất hiếm, vừa tránh làm mất lòng cử tri quan tâm đến vấn đề môi trường.
Bên cạnh đó, Mỹ cũng đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung bằng cách hợp tác với các đồng minh như Úc và Canada, hai quốc gia có trữ lượng đất hiếm đáng kể. Tuy nhiên, ngay cả khi các thỏa thuận này được triển khai, việc xây dựng cơ sở hạ tầng để khai thác và chế biến đất hiếm vẫn đòi hỏi nhiều năm. Trong ngắn hạn, Mỹ khó có thể thoát khỏi sự phụ thuộc vào Trung Quốc, đặc biệt khi Bắc Kinh không ngần ngại sử dụng đất hiếm như một công cụ để gây áp lực.
Tổng thống Trump, với phong cách lãnh đạo quyết đoán, dường như không có ý định nhượng bộ. Trong một dòng trạng thái trên X, ông viết: “Trung Quốc nghĩ rằng họ có thể bắt nạt nước Mỹ vĩ đại? Họ đã nhầm to! Chúng ta sẽ tìm cách vượt qua, như chúng ta luôn làm!” Nhưng đằng sau sự tự tin đó, các cố vấn của ông thừa nhận rằng tình hình đang trở nên nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Một nguồn tin từ Bộ Quốc phòng Mỹ tiết lộ rằng các quan chức cấp cao đang xem xét việc đưa đất hiếm vào danh sách các tài nguyên chiến lược cần được bảo vệ, tương tự như dầu mỏ trong thế kỷ 20.
Trong bối cảnh này, Trung Quốc dường như đang chơi một ván cờ dài hơi. Với vị thế thống trị trong ngành đất hiếm, Bắc Kinh không chỉ kiểm soát nguồn cung mà còn nắm giữ các công nghệ chế biến tiên tiến, điều mà Mỹ và các đồng minh vẫn chưa thể bắt kịp. Các nhà phân tích cho rằng Trung Quốc có thể tiếp tục tăng cường các biện pháp hạn chế, từ việc áp thuế xuất khẩu đến việc siết chặt quy định về môi trường đối với các công ty khai thác đất hiếm, nhằm gây áp lực tối đa lên các đối thủ.
Cuộc chiến đất hiếm không chỉ là vấn đề kinh tế hay công nghệ, mà còn là một bài kiểm tra về ý chí và khả năng thích ứng của chính quyền Trump. Trong một thế giới nơi công nghệ định hình quyền lực, việc kiểm soát các tài nguyên chiến lược như đất hiếm sẽ quyết định ai là người dẫn đầu. Đối với Tổng thống Trump, đây là thời điểm để chứng minh rằng nước Mỹ không chỉ có thể đối đầu mà còn vượt qua những thách thức từ một đối thủ đáng gờm như Trung Quốc.