Trong một động thái bất ngờ làm rung chuyển địa chính trị toàn cầu, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã quyết định chuyển hướng 20.000 tên lửa chống máy bay không người lái (UAV) từ Ukraine sang Trung Đông, khiến Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy phải công khai bày tỏ sự thất vọng sâu sắc. Quyết định này, được xác nhận qua một cuộc phỏng vấn của ông Zelenskyy với ABC News vào ngày 8 tháng 6, không chỉ làm dấy lên những câu hỏi về cam kết của Mỹ đối với Ukraine mà còn hé lộ những toan tính chiến lược sâu xa trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu ngày càng leo thang. Khi chiến tranh ở Ukraine bước vào giai đoạn khốc liệt với các đợt tấn công UAV không ngừng từ Nga, động thái của Mỹ đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu Washington đang chơi một ván cờ địa chính trị táo bạo hay chỉ đơn giản là bỏ rơi một đồng minh đang tuyệt vọng?
Tổng thống Zelenskyy không giấu giếm sự bức xúc. Trong phát biểu của mình, ông nhấn mạnh rằng Ukraine đã đặt hy vọng lớn vào lô 20.000 tên lửa chống UAV, vốn được thiết kế đặc biệt để đối phó với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, đặc biệt là loại Shahed do Iran sản xuất mà Nga sử dụng rộng rãi. “Chúng tôi gặp vấn đề lớn với Shahed. Chúng tôi đã tính đến dự án 20.000 tên lửa này. Đó là công nghệ đặc biệt, không quá đắt đỏ nhưng cực kỳ cần thiết,” ông nói với giọng điệu đầy cấp bách. Theo tờ KF Independent, kế hoạch chuyển giao số tên lửa này đã được thống nhất từ thời chính quyền Tổng thống Joe Biden, với sự đồng thuận của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lloyd Austin. Tuy nhiên, dưới chính quyền Trump, mọi thứ đã thay đổi chóng vánh.
Ngày 4 tháng 6, tờ Wall Street Journal tiết lộ rằng Lầu Năm Góc đã âm thầm chuyển hướng các thành phần quan trọng của tên lửa dẫn đường bằng laser APKWS, vốn ban đầu dành cho Ukraine, sang các đơn vị quân đội Mỹ đồn trú tại Trung Đông. Trong một văn bản mật gửi đến Quốc hội, Bộ trưởng Quốc phòng đương nhiệm Pit Headset đã gọi việc phân bổ lại này là “vấn đề cấp bách.” Động thái này diễn ra trong bối cảnh Nga đẩy mạnh sản xuất UAV và xây dựng các bãi phóng mới, với kế hoạch tấn công Ukraine bằng hơn 500 UAV tầm xa mỗi đêm, theo nguồn tin từ cơ quan tình báo quân sự Ukraine HUR. Đối mặt với mối đe dọa ngày càng gia tăng, Ukraine không chỉ mất đi một lô vũ khí quan trọng mà còn phải đối diện với sự hoài nghi về cam kết của Mỹ, đặc biệt khi Tổng thống Trump nhiều lần bày tỏ sự nghi ngờ về việc tiếp tục hỗ trợ Kyiv.
Sự vắng mặt của Bộ trưởng Quốc phòng Headset tại cuộc họp gần đây nhất của Nhóm Liên lạc Quốc phòng Ukraine vào ngày 4 tháng 6 càng làm dấy lên lo ngại. Đây là lần đầu tiên kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt vào năm 2022, một Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ không tham dự cuộc họp quan trọng này. Hành động này, kết hợp với việc tạm dừng các gói viện trợ quân sự mới cho Ukraine kể từ khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, gửi đi một tín hiệu rõ ràng: Washington đang tái định hình ưu tiên chiến lược của mình, và Ukraine có thể không còn nằm ở vị trí hàng đầu.
Trong khi đó, Ukraine đang nỗ lực tự lực cánh sinh. Tổng thống Zelenskyy tiết lộ chi tiết về chiến dịch “Mạng Nhện” trong cuộc phỏng vấn với ABC News, một chiến dịch táo bạo nhằm vào các sân bay quân sự của Nga. Các máy bay không người lái của Ukraine, được giấu trong các container và vận chuyển bí mật vào lãnh thổ Nga, đã tấn công và gây thiệt hại cho hơn 40 máy bay ném bom chiến lược của Moscow, tương đương khoảng một phần ba lực lượng không quân chiến lược của Nga. Với thiệt hại ước tính hàng tỷ đô la, chiến dịch này không chỉ thể hiện sự sáng tạo của Ukraine trong chiến tranh hiện đại mà còn khẳng định quyết tâm của họ trong việc tự vệ mà không hoàn toàn phụ thuộc vào các đồng minh phương Tây. “Chúng tôi chỉ sử dụng những gì tự sản xuất,” Zelenskyy nhấn mạnh, đồng thời tiết lộ kế hoạch sản xuất 4,5 triệu UAV trong năm 2025, vượt qua mục tiêu 3-4 triệu chiếc của Nga.
Những chiếc UAV nhỏ bé, chỉ nặng vài kilogram nhưng mang sức mạnh chết người, hiện đang đóng vai trò quyết định trên chiến trường. Với giá thành chỉ vài trăm đô la, chúng gây ra hơn hai phần ba tổng số thương vong và phá hủy hàng nghìn phương tiện quân sự. Trong bối cảnh cả Nga và Ukraine đều ưu tiên phát triển và triển khai UAV, Ukraine đang đặt cược vào ngành công nghiệp nội địa để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Tuy nhiên, như Thiếu tướng Christian Freuding của Đức chỉ ra, việc thay thế hoàn toàn vai trò của Mỹ là một thách thức lớn. Các hệ thống phòng không tiên tiến như Patriot, dữ liệu tình báo, và linh kiện vũ khí Mỹ vẫn là những yếu tố khó thay thế. “Nếu có ý chí chính trị, chúng ta có thể bù đắp phần lớn hỗ trợ của Mỹ,” Freuding nói, nhưng ông cũng thừa nhận rằng châu Âu khó có thể lấp đầy khoảng trống do Washington để lại.
Trong khi đó, Liên minh Châu Âu (EU) đang nỗ lực tăng cường hỗ trợ Ukraine. Ngày 4 tháng 6, Ủy ban Châu Âu (EC) thông báo cho phép các quốc gia thành viên chuyển hướng ngân sách từ Quỹ Phục hồi và Kháng cự (RRF) – vốn trị giá 740 tỷ đô la – sang các sáng kiến an ninh và quốc phòng, bao gồm Chương trình Công nghiệp Quốc phòng Châu Âu (EDIP). Ukraine được liệt kê là một trong những bên hưởng lợi chính từ chương trình này, vốn sử dụng lợi nhuận từ tài sản Nga bị đóng băng để hỗ trợ ngành công nghiệp quốc phòng. Ngoài ra, EU đã chi 50 tỷ euro cho Ukraine kể từ năm 2022, và kế hoạch huy động thêm 875 tỷ đô la thông qua nợ công và ưu đãi thuế đang được xúc tiến để đối phó với mối đe dọa từ Nga. Những nỗ lực này cho thấy châu Âu đang cố gắng bù đắp sự thiếu hụt từ Mỹ, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu họ có thể hành động đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu cấp bách của Ukraine.
Quyết định chuyển hướng 20.000 tên lửa của Mỹ không chỉ là một thay đổi về hậu cần mà còn là một tuyên bố chính trị. Nó phản ánh sự dịch chuyển trong chính sách đối ngoại của chính quyền Trump, với trọng tâm dường như đang chuyển từ Đông Âu sang Trung Đông. Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở khu vực này, đặc biệt với các mối đe dọa từ các nhóm được Iran hậu thuẫn, Mỹ có thể đang tìm cách củng cố vị thế của mình tại một điểm nóng chiến lược khác. Tuy nhiên, cái giá phải trả là sự thất vọng của Ukraine – một đồng minh đã hy sinh hàng chục ngàn sinh mạng để bảo vệ lãnh thổ trước Nga. Khi Zelenskyy cảnh báo về “vấn đề lớn” với các cuộc tấn công UAV của Nga, ông cũng gửi đi một thông điệp tới các đồng minh: Ukraine sẽ không ngừng chiến đấu, nhưng họ cần sự hỗ trợ đáng tin cậy hơn bao giờ hết.
Khi chiến trường ở Ukraine ngày càng phụ thuộc vào công nghệ UAV, và khi châu Âu nỗ lực lấp đầy khoảng trống do Mỹ để lại, thế giới đang chứng kiến một sự chuyển dịch trong cán cân quyền lực. Liệu Ukraine có thể tiếp tục đứng vững trước Nga mà không có sự hỗ trợ toàn diện từ Mỹ? Liệu châu Âu có đủ nguồn lực và ý chí để đảm nhận vai trò lãnh đạo trong cuộc xung đột này? Những câu hỏi này vẫn chưa có lời giải, nhưng một điều chắc chắn: quyết định của Mỹ về 20.000 tên lửa đã làm thay đổi cuộc chơi, và hậu quả của nó sẽ còn vang vọng trong thời gian dài.