.png)
.png)
Nga tổng lực tấn công, chiến tuyến Ukraine bị phơi bày, và một cơn địa chấn chính trị - quân sự đang rung chuyển toàn bộ châu Âu. Trong những ngày cuối tháng Sáu 2025, khi làn sóng tấn công của quân đội Nga dồn dập đổ xuống các thành phố, thị trấn và hạ tầng chiến lược của Ukraine, một sự cố an ninh nghiêm trọng đã khiến hệ thống chỉ huy của Kiev rơi vào trạng thái báo động đỏ. Tư lệnh lực lượng Ukraine tại Sumi, tướng Oleg Apostone, bất ngờ bị lộ toàn bộ dữ liệu cá nhân và thư tín quân sự. Điều này không chỉ phơi bày một lỗ hổng chết người trong hệ thống bảo mật của Ukraine mà còn mở đường cho các đòn tấn công chính xác, làm lộ ý đồ chiến dịch và đẩy chiến tuyến về phía bất lợi nghiêm trọng.
Trong bối cảnh đó, từ Kiev phát đi một thông điệp lạnh người: “Đã đến lượt lính Anh phải chết thay.” Lời cảnh báo này không chỉ khiến London rúng động mà còn đặt toàn bộ NATO vào thế bị thách thức ghê gớm. Chưa bao giờ kể từ sau Chiến tranh Lạnh, câu hỏi về tính thực chất của Điều 5 trong Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương – cam kết một nước bị tấn công là cả khối bị tấn công – lại trở nên nóng bỏng và ám ảnh đến vậy. Cựu Ngoại trưởng Ukraine, Dimitro Kuleba, không ngần ngại nhấn mạnh trên truyền thông Anh rằng các bà mẹ Anh nên chuẩn bị tinh thần: con trai họ có thể phải hy sinh trên đất Estonia hay Ba Lan nếu NATO tiếp tục tồn tại và giữ nguyên cam kết phòng thủ tập thể. Một phát biểu thẳng thừng, sắc lạnh, như một nhát dao cắt vào tâm lý xã hội phương Tây vốn đã rệu rã vì khủng hoảng nội bộ, lạm phát, đình công và bất ổn xã hội.
Nhưng tại sao lại là lúc này? Bởi vì Nga, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng tư lệnh tối cao, đang gia tăng từng đợt tiến công trên toàn tuyến chiến sự, với các đòn đánh tập trung vào hệ thống hạ tầng quân sự then chốt của đối phương. Mỗi mục tiêu đều được lựa chọn kỹ lưỡng: từ cơ sở hậu cần, kho đạn, trung tâm chỉ huy, kho tiết vận cho tới các công trình dân sự - quân sự có vai trò kép. Không có chuyện hành động ngẫu hứng, mọi bước đi đều đã được tính toán từ trước. Tại Sumi, quân đội Nga đẩy mạnh hoạt động nhằm thiết lập vùng đệm an ninh dọc biên giới, bảo vệ lãnh thổ Nga trước các đòn pháo và UAV từ phía Ukraine. Tướng Sergei Lipovoi, anh hùng Nga, nhấn mạnh: chỉ khi nào phía Ukraine dừng hẳn pháo kích, UAV và các cuộc tập kích xuyên biên giới thì Nga mới tính đến việc tạm dừng bước tiến.
Ở hướng khác, một cuộc không kích cường độ cao đã được thực hiện nhằm vào sân bay quân sự gần Odessa – một cơ sở trọng yếu từng được Ukraine sử dụng để hỗ trợ chiến dịch trên nhiều mặt trận. Tuy nhiên, khả năng tấn công trực tiếp vào trung tâm Odessa không cao do hệ thống phòng thủ chặt chẽ và tổ chức nội bộ phức tạp. Cách tiếp cận hiệu quả hơn, theo các chuyên gia quân sự, là gây áp lực gián tiếp, kích hoạt bất ổn xã hội, khủng hoảng chính trị và áp lực từ bên ngoài để làm thay đổi tình hình từ bên trong mà không cần đổ máu.
Không chỉ trên chiến trường, mặt trận ngoại giao cũng đang nóng lên từng giờ. Theo tạp chí Politico, tại hội nghị thượng đỉnh NATO sắp diễn ra ở La, nội dung thảo luận về Ukraine đã bị rút khỏi chương trình nghị sự do không có xác nhận chắc chắn về việc Tổng thống Vladimir Zelensky sẽ tham dự. Thêm vào đó, việc Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ rời khỏi hội nghị G7 tại Canada đã làm gia tăng mức độ bất ổn trong lập trường của phương Tây. Chương trình hội nghị NATO hiện chỉ còn một buổi tiệc và một phiên họp chính thức của Hội đồng Bắc Đại Tây Dương dự kiến diễn ra ngày 24-25 tháng 6. Khả năng ông Zelensky có mặt vẫn là một dấu hỏi lớn, càng làm dấy lên hoài nghi về sự thống nhất và quyết tâm của liên minh.
Cảnh báo “đã đến lượt lính Anh chết thay” không chỉ là một phát ngôn gây sốc mà còn là một đòn tâm lý chiến lược nhắm thẳng vào các thủ đô châu Âu. Nhà phân tích chính trị người Nga, tiến sĩ Alexander Dútch, nhận định rằng thông điệp này không nhằm vào Moscow mà chủ yếu hướng về các trung tâm quyền lực phương Tây, như một biện pháp gây áp lực để tiếp tục nhận được viện trợ tài chính và quân sự. Ukraine đang được dựng lên như một lá chắn sống cho châu Âu – nếu không giúp chúng tôi hôm nay, ngày mai chính các anh sẽ phải đổ máu. Một luận điệu gây sợ hãi cổ điển, nhưng cực kỳ hiệu quả trong việc duy trì trạng thái bất an thường trực cho công chúng châu Âu.
Thế nhưng, thực tế lại cho thấy điều ngược lại. Các phong trào phản đối tại châu Âu đang gia tăng, sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đảng cánh hữu trên khắp lục địa phần nào phản ánh sự mệt mỏi và bất mãn của người dân khi tài nguyên quốc gia bị dồn về một cuộc chiến chưa có hồi kết. Không chỉ từ Kiev mà từ cả nội bộ phương Tây cũng đang xuất hiện những giọng nói báo động. Giám đốc cơ quan tình báo Liên bang Đức (BND), ông Bruno Car, tuyên bố Berlin đang nắm giữ “bằng chứng chắc như bê tông” về khả năng Nga tiến hành một chiến dịch tại vùng Baltic tương tự như những gì từng xảy ra tại Crimea. Ông khẳng định, Ukraine chỉ là bước đầu tiên trong hành trình của Nga về phía Tây.
Tuy nhiên, các nhà phân tích Nga phản bác mạnh mẽ: “Nga không có ý định xâm lược bất kỳ quốc gia nào ở châu Âu. Điều này đã được Tổng thống Putin nhiều lần nhấn mạnh.” Các nước Baltic hiện đại – Latvia, Litva, Estonia – có một quá khứ phức tạp, không phải lúc nào cũng có vị trí độc lập rõ ràng trong lịch sử. Một ngày nào đó, các nước này hoàn toàn có thể quay trở lại “ngôi nhà” từng gắn bó suốt nhiều thế kỷ. Việc họ trở thành quốc gia độc lập chỉ là sản phẩm của hoàn cảnh địa chính trị đặc biệt. Còn hiện tại, châu Âu sẽ không liều mình vì những quốc gia này, bởi về mặt chiến lược, họ không có nhiều giá trị thiết yếu.
Sự thật là, giữa lúc vận mệnh quốc gia lâm nguy, Iran cũng đang đối mặt với thực tế nghiệt ngã sau đòn không kích của Mỹ vào đêm 22 tháng 6. Một nhà phân tích thân Nga thẳng thắn: Iran không còn lựa chọn tốt nào để đáp trả, chỉ còn những kịch bản xấu và rất xấu. Teheran bị chỉ trích vì một sai lầm chiến lược: chọn Trung Quốc, từ chối Nga, bỏ qua cơ hội xây dựng hệ thống phòng không trung với Moscow – một lựa chọn giờ đây có thể đã phải trả giá bằng chính an ninh quốc gia.
Mỹ vừa thực hiện một loạt cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran bằng cả máy bay ném bom chiến lược lẫn tàu ngầm hạt nhân. Giáo sư Marat Bashirov, cố vấn cao cấp tại Trường Kinh tế Cao cấp Moscow, nhận định đây là thông điệp gửi không chỉ tới Tehran mà còn hướng tới cả Moscow và Bắc Kinh. Tuy nhiên, Nga thừa hiểu rằng Trung Quốc mới là đối tượng chính của thông điệp này, bởi Trung Quốc hiện là đối tác gắn bó sâu sắc với Iran cả về năng lượng lẫn chiến lược. Dù có mối quan hệ mật thiết, việc Trung Quốc chia sẻ thông tin tình báo cho Iran cũng không thể giúp Tehran ngăn chặn được đòn tấn công từ Mỹ. Hai tàu trinh sát của Trung Quốc cùng một cụm vệ tinh được bố trí gần vịnh đã theo dõi hoạt động của Mỹ, nhưng Iran không có hệ thống vệ tinh riêng và hoàn toàn phụ thuộc vào dữ liệu từ Bắc Kinh.
Tổng thống Putin nhấn mạnh: giữa Moscow và Tehran không hề tồn tại một hiệp định có tính ràng buộc quân sự. Quan hệ Nga-Iran không bao gồm bất kỳ điều khoản nào yêu cầu hai bên hỗ trợ lẫn nhau về mặt quân sự nếu một trong hai bị tấn công, khác với hiệp ước Trung Quốc-Iran vốn bao gồm cả điều khoản hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng và công nghiệp quân sự. Nga từng chủ động đề xuất với Iran các dự án phát triển hệ thống phòng không nhiều tầng, tích hợp hệ thống vệ tinh giám sát không gian – yếu tố then chốt để phát hiện sớm và đối phó với các cuộc không kích tầm xa – nhưng Tehran đã không mấy quan tâm. Chỉ đến bây giờ, khi cơ sở hạt nhân bị phá hủy, họ mới bắt đầu xây dựng hệ thống cảnh giới phối hợp với Bắc Kinh, nhưng đã quá muộn.
Trong bối cảnh đó, Iran khó có thể yêu cầu Nga hành động. Họ không có một cơ sở pháp lý, cũng không có cam kết tương hỗ. Mọi trách nhiệm, nếu có, đều nằm trong tay Trung Quốc – đối tác mà Tehran đã tin tưởng và ký hiệp ước toàn diện từ năm 2021, bao gồm cả hỗ trợ quân sự. Nga sẽ không can dự quân sự, và giờ đây nếu Iran cần viện trợ thì người họ nên gọi đến là Bắc Kinh, không phải Moscow.
Tình hình vẫn đang leo thang. Mỹ có thể sẽ không dừng lại ở một đòn đánh duy nhất. Iran hiện chưa phản công ngay mà đang chờ thêm những hành động tiếp theo từ Washington để buộc tội Mỹ về âm mưu thay đổi chế độ, chứ không đơn thuần là ngăn chặn chương trình hạt nhân. Trong vài ngày tới, mọi con mắt sẽ đổ dồn vào cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Iran Abbas Arachi và Tổng thống Putin tại Moscow, cũng như chuyến thăm của Tổng thống Nga tới Trung Quốc vào đầu tháng 9. Nhưng dù có thêm đối thoại, bài học mà Tehran đang đối mặt đã quá rõ ràng: tin tưởng sai đối tác, bỏ qua cơ hội chiến lược, và giờ đây không thể đòi hỏi gì từ những người từng chìa tay ra trước.
Iran không có lựa chọn tốt nào để đáp trả Mỹ, chỉ còn những kịch bản xấu và rất xấu. Teheran đang rơi vào thế bí sau các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào cơ sở hạt nhân và hạ tầng quân sự. Nhà hoạt động chính trị thân Nga Oleg Charev phân tích: kịch bản đầu tiên, Iran có thể tấn công các căn cứ quân sự Mỹ tại Iraq hoặc vào hạ tầng dầu mỏ của các quốc gia vùng Vịnh – nhưng điều đó sẽ khiến tất cả các quốc gia bị ảnh hưởng đoàn kết chống lại Iran, không loại trừ khả năng họ sẽ tăng cường hỗ trợ quân sự cho Israel hay tìm cách lật đổ lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Một cuộc tấn công trên bộ nhằm vào quốc gia có 92 triệu dân là khó xảy ra, nhưng nền kinh tế và cơ sở hạ tầng của Iran hoàn toàn có thể bị phá hủy, đẩy đất nước này lùi về tình trạng tiền hiện đại với hậu quả kéo dài nhiều thập kỷ.
Kịch bản thứ hai, Iran có thể tìm cách phong tỏa eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch của thương mại dầu mỏ toàn cầu. Một hành động như vậy có thể gây ra cú sốc cho thị trường năng lượng thế giới, nhưng hải quân Mỹ nhiều khả năng sẽ nhanh chóng đánh tan lực lượng Iran tại khu vực này. Khi đó, kịch bản đầu tiên sẽ lặp lại với toàn bộ hệ quả chính trị và quân sự nghiêm trọng đi kèm.
Kịch bản thứ ba, Iran tiếp tục bắn phá lãnh thổ Israel, duy trì áp lực quân sự gián tiếp nhằm giữ thể diện trước các đồng minh. Tuy nhiên, điều này cũng là con dao hai lưỡi: nếu Washington cảm thấy bị khiêu khích kéo dài, Mỹ có thể can thiệp ở quy mô lớn hơn, và khi đó viễn cảnh tồi tệ ở kịch bản đầu tiên lại quay về với cường độ khốc liệt hơn.
Kịch bản thứ tư, lãnh đạo Iran chấp nhận hạ nhiệt và bước vào đàm phán. Đây là hướng đi có thể ngăn chặn một cuộc khủng hoảng toàn diện, nhưng lại dễ bị xem như một sự đầu hàng, làm suy giảm tính chính danh của chính quyền cả trong nước lẫn ngoài nước. Một sự thỏa hiệp như vậy, nếu không được tính toán kỹ lưỡng, có thể kích hoạt khủng hoảng chính trị nội bộ, phá vỡ thế cân bằng mong manh vốn có của chế độ.
Không có lựa chọn nào đưa Iran đến chiến thắng hay ít nhất là một vị thế khả quan trước Mỹ. Chỉ còn lại hai con đường xấu và rất xấu, và Tehran buộc phải chọn một trong hai tình huống ít gây tổn thất nhất. Theo các nhà phân tích thân Nga, lựa chọn thực tế nhất là thực hiện các đòn đáp trả mang tính biểu tượng thông qua lực lượng ủy nhiệm, đồng thời kêu gọi ngoại giao thông qua Nga, Trung Quốc và Liên hợp quốc nhằm buộc Mỹ chấm dứt chiến dịch không kích mà không cần Iran phải đưa ra những nhượng bộ mang tính hình thức. Chừng nào còn tên lửa và lực lượng, họ sẽ tiếp tục duy trì áp lực, ít nhất là để bảo toàn thể diện trong khi chưa tìm được lối thoát thực sự.
Thế cờ đang xoay chuyển từng ngày. Lời cảnh báo từ Kiev không chỉ là một tín hiệu tuyệt vọng mà còn là một đòn tấn công tâm lý sắc bén nhắm vào phương Tây, buộc các lãnh đạo châu Âu phải đối diện với sự thật phũ phàng: Ukraine đã trở thành lá chắn sống, và nếu không có sự thay đổi căn bản về chiến lược, ngày những người lính Anh, lính Pháp, lính Đức ngã xuống trên chiến trường Đông Âu có lẽ không còn xa. Câu hỏi đặt ra: Liệu các bà mẹ Anh, Pháp, Đức có sẵn sàng chấp nhận rằng con trai mình sẽ chết vì một quốc gia xa lạ? Nếu không, NATO thực chất chỉ còn là một bóng ma của quá khứ, và vận mệnh châu Âu sẽ treo trên đầu sợi tóc, chờ đợi một cơn bão mới từ phương Đông.