.png)
.png)
Một vùng đất khô cằn, nơi những ngọn núi đá trơ trụi vươn lên như những lưỡi dao sắc lạnh, giờ đây đã trở thành chiến trường địa chính trị khốc liệt nhất thế kỷ 21. Balochistan, tỉnh lớn nhất nhưng bị lãng quên của Pakistan, không chỉ là nơi giao thoa của các tuyến đường thương mại mà còn là tâm điểm của một cuộc nổi dậy đẫm máu, nơi những lời hứa về phát triển kinh tế của Trung Quốc biến thành cơn ác mộng của sự phản kháng và đổ máu. Với siêu dự án Hành lang Kinh tế Trung Quốc-Pakistan (CPEC) trị giá 62 tỷ USD, Bắc Kinh từng mơ về một con đường tơ lụa mới, một lối thoát chiến lược khỏi sự phong tỏa trên biển của Mỹ và Ấn Độ. Nhưng thay vì vinh quang, những gì Trung Quốc nhận được là một hành lang tử địa, nơi mỗi cây số đường được xây dựng đều thấm đẫm máu, nước mắt và sự phẫn nộ của người dân Baloch.
Từ những dãy núi hiểm trở của Balochistan, Quân Giải phóng Balochistan (BLA) đã phát đi thông điệp lạnh lùng đến Chủ tịch Tập Cận Bình: “Rút lui, hoặc đối mặt với thất bại thảm khốc.” Chỉ trong năm 2024, BLA thực hiện hơn 150 cuộc tấn công nhắm vào các công trình, tuyến đường và nhân sự của CPEC. Các kỹ sư Trung Quốc bị sát hại, công trường bị đánh bom, các đoàn xe trở thành mục tiêu phục kích. Tình hình căng thẳng đến mức Bắc Kinh phải điều động lực lượng an ninh riêng để bảo vệ công dân mình trên đất Pakistan, nhưng ngay cả điều đó cũng không thể ngăn cản cơn sóng dữ. BLA, với chỉ vài nghìn chiến binh, đã khiến hai cường quốc—Trung Quốc và Pakistan—chao đảo trong một cuộc chiến mà lòng dân là thứ không thể mua chuộc.
Balochistan không chỉ là một mảnh đất nghèo khó chiếm 44% diện tích Pakistan mà còn là kho báu tài nguyên với trữ lượng than đá, khí đốt, vàng và đồng trị giá hơn 1.000 tỷ USD. Nhưng sự giàu có đó không thuộc về người dân địa phương. Thay vào đó, nó chảy thẳng về Islamabad và Bắc Kinh qua các hợp đồng khai thác mỏ thiếu minh bạch. Mỏ Chagai, một trong những dự án khai thác vàng và đồng lớn nhất khu vực, là biểu tượng của sự bất công này. Từ năm 2002 đến 2017, Pakistan thu về gần 2 tỷ USD từ mỏ này, nhưng chỉ 2%—vâng, đúng 2%—được giữ lại cho Balochistan. 60% dòng tiền đổ về các công ty Trung Quốc, 38% thuộc về chính quyền trung ương Pakistan. Với người Baloch, đây không phải là hợp tác kinh tế mà là một vụ cướp bóc có giấy phép, với Trung Quốc đóng vai kẻ đồng lõa.
Cảng Gwadar, viên ngọc quý trong chiến lược CPEC, là một vết thương khác. Được quảng bá như biểu tượng của sự hợp tác Trung Quốc-Pakistan, Gwadar thực chất là một pháo đài quân sự hóa, nơi người dân địa phương bị tước đoạt quyền tiếp cận biển. Hơn 700 km bờ biển bị rào chắn bởi các trạm kiểm soát, hải quân, biên phòng và lực lượng đặc nhiệm. Ngư dân Baloch, những người từng sống nhờ biển, giờ đây bị biến thành những kẻ tị nạn trên chính quê hương mình. Trong khi đó, hàng nghìn công dân Trung Quốc được đưa đến định cư, hưởng các đặc quyền mà người dân địa phương không bao giờ mơ tới. Một quả bom nổ tại Gwadar năm 2010, do chính con trai của một chỉ huy BLA thực hiện, đã đánh dấu bước ngoặt: Trung Quốc không còn là đối tác mà là mục tiêu chính của cuộc nổi dậy.
Lịch sử của Balochistan là một chuỗi dài những lời hứa bị phản bội. Khi đế quốc Anh tan rã năm 1947, Kalat—trung tâm văn hóa và chính trị của Balochistan—đã tuyên bố độc lập. Nhưng chỉ 10 ngày sau, quân đội Pakistan xâm chiếm, buộc vị lãnh đạo tối cao Khan ký văn bản sáp nhập dưới áp lực. Từ đó, cuộc kháng chiến kéo dài 75 năm bắt đầu. Những lời thề về bình đẳng, phát triển và hòa nhập từ Islamabad đều tan biến như khói. Với người Baloch, Pakistan không phải là quê hương mà là một nhà tù áp bức. BLA, được thành lập vào khoảng năm 2000 bởi Balach Marri, con trai của nhà lãnh đạo dân tộc chủ nghĩa Khair Bakhsh Marri, đã biến cuộc đấu tranh từ kháng nghị thành một phong trào đòi độc lập toàn diện sau khi Balach bị ám sát năm 2007.
Sự hiện diện của Trung Quốc chỉ làm ngọn lửa phẫn nộ bùng cháy dữ dội hơn. Các hợp đồng khai thác mỏ và dự án hạ tầng của CPEC không mang lại lợi ích cho người dân địa phương mà chỉ củng cố quyền lực của Islamabad và Bắc Kinh. Người Baloch tin rằng họ không chỉ bị Pakistan chiếm đoạt mà còn bị Trung Quốc biến thành nạn nhân của một cuộc xâm lược kinh tế. BLA không chiến đấu vì tiền; họ chiến đấu vì danh dự, đất đai và quyền tự quyết. Với địa hình hiểm trở của dãy núi Suleiman, Jiwani và Kharan, BLA tận dụng chiến thuật du kích để đánh rồi rút, khiến quân đội Pakistan và lực lượng an ninh Trung Quốc bất lực. Một thế hệ chiến binh mới—gồm kỹ sư, bác sĩ, nhà báo và trí thức trẻ—đã tham gia BLA, mang theo không chỉ súng đạn mà còn tư duy hiện đại và niềm tin mãnh liệt vào lý tưởng.
Cuộc chiến ở Balochistan không chỉ là vấn đề nội tại của Pakistan mà đã trở thành một mặt trận địa chính trị toàn cầu. Gwadar, chỉ cách eo biển Hormuz 400 km—nơi 3,6 triệu thùng dầu đi qua mỗi ngày—là lối thoát chiến lược của Trung Quốc khỏi sự phụ thuộc vào các tuyến hàng hải do Mỹ và Ấn Độ kiểm soát. Bắc Kinh không chỉ muốn khai thác tài nguyên mà còn nhắm đến một căn cứ hậu cần hải quân ngay sát nách Ấn Độ. Nhưng tham vọng này đang bị đe dọa bởi BLA, một lực lượng nhỏ bé nhưng không thể bị khuất phục. Hơn 5.000 trường hợp mất tích được ghi nhận, với các tổ chức nhân quyền cảnh báo con số thực tế có thể lên tới 20.000. Những thi thể biến dạng được tìm thấy là minh chứng cho sự tàn bạo của chính quyền Pakistan, trong khi BLA đáp trả bằng các cuộc tấn công cảm tử nhắm vào kỹ sư, nhà ngoại giao và công trình Trung Quốc.
Năm 2022, một nữ sinh Baloch thực hiện vụ đánh bom liều chết, sát hại ba giáo sư Trung Quốc, gửi đi thông điệp rõ ràng: người Baloch không chấp nhận làm vệ tinh cho giấc mộng Trung Hoa. Đến năm 2024, một vụ đánh bom khác nhắm vào đoàn xe chở kỹ sư Trung Quốc khiến năm người thiệt mạng. BLA tuyên bố: “Trung Quốc đến Balochistan mà không có sự đồng thuận của chúng tôi, và những dự án này chắc chắn sẽ thất bại.” Thực tế đã chứng minh lời họ nói. Từ năm 2018 đến 2024, ít nhất 10 vụ tấn công lớn vào lợi ích Trung Quốc khiến 61 người chết, 35 người bị thương, phần lớn là nhân viên an ninh, tài xế và kỹ sư Pakistan—những người bị kẹt giữa lằn ranh của lợi ích địa chính trị và cuộc chiến giành tự do.
Cảng Gwadar giờ đây chỉ là một vỏ bọc trống rỗng, không có lưu lượng hàng hóa, không thương nhân, không dòng tiền. Pakistan buộc các bộ ngành chuyển một nửa hàng nhập khẩu qua Gwadar để tạo cảnh, nhưng Bắc Kinh không dễ bị đánh lừa. Trung Quốc đã chi hơn 200 triệu USD để bảo vệ an ninh, nhưng các vụ tấn công vẫn không ngừng gia tăng. Trong một động thái hiếm thấy, Bắc Kinh mở kênh đàm phán ngầm với BLA, nhưng lực lượng này từ chối mọi thỏa hiệp. “Chúng tôi không chiến đấu vì tiền, mà vì đất đai và danh dự,” một chiến binh BLA tuyên bố. CPEC, trên giấy là hành lang kinh tế, nhưng trên thực địa đã trở thành hành lang tử địa.
Sức ép ngày càng lớn buộc Trung Quốc phải thay đổi chiến lược. Bắc Kinh không còn chỉ dựa vào ngoại giao hay tiền bạc mà bắt đầu gây sức ép nặng nề lên Islamabad để bảo vệ lợi ích của mình. Một bài báo trên Business Recorder vào tháng 5 năm 2024 tiết lộ rằng Trung Quốc yêu cầu Pakistan phát động một chiến dịch quân sự quy mô lớn tương tự chiến dịch Zarb-e-Azb để trấn áp BLA. Bài báo nhanh chóng bị gỡ bỏ, nhưng sự thật không thể che giấu mãi. Islamabad sau đó công bố chiến dịch “Azm-e-Istehkam,” tuyên bố là nỗ lực ổn định đất nước, nhưng người dân Baloch gọi đó là một cuộc đàn áp mới. Trung Quốc cung cấp công nghệ nhận diện khuôn mặt, chia sẻ dữ liệu tình báo và tài trợ cho các nhóm nổi dậy để mua chuộc, nhưng tất cả đều thất bại.
Ngày 26 tháng 10 năm 2024, một vụ nổ gần sân bay quốc tế Karachi giết chết nhiều công dân Trung Quốc. Chỉ một tháng sau, một nhân viên bảo vệ tại một nhà máy dệt bất ngờ nổ súng, làm hai người Trung Quốc bị thương. BLA nhận trách nhiệm ngay lập tức. Dù đối mặt với hàng chục ngàn binh lính Pakistan và lực lượng an ninh từ bốn công ty bảo vệ Trung Quốc, BLA—với chỉ 1.000 đến 1.500 chiến binh—vẫn như bóng ma bất khả chiến bại. Địa hình hiểm trở là lợi thế, nhưng sức mạnh thực sự của BLA nằm ở lý tưởng. Họ không chỉ là một đội quân mà là biểu tượng của một dân tộc không chịu khuất phục.
Cuộc nổi dậy của Balochistan đang bước vào một kỷ nguyên mới, với những gương mặt như Mira Baloch, một nhà báo trẻ tuổi, công khai tố cáo Pakistan tại các diễn đàn quốc tế như Liên Hợp Quốc. Anh không cầm súng mà xây dựng một mạng lưới toàn cầu, nguy hiểm hơn cả vũ khí đối với Islamabad. BLA cũng được cho là sử dụng vũ khí Mỹ bỏ lại sau khi rút khỏi Afghanistan năm 2021, cùng với nguồn tài chính từ các hoạt động ngầm như buôn lậu và khai thác than đá trái phép. Dù Pakistan cáo buộc Ấn Độ đứng sau BLA, nhưng không có bằng chứng rõ ràng. Taliban ở Afghanistan, với biên giới tiếp giáp Balochistan, là một nghi vấn khác, nhưng vẫn chưa được xác minh.
Ngày 11 tháng 5 năm 2025, BLA tấn công đoàn tàu Jaffar Express, bao vây hơn 400 hành khách và phát đi tối hậu thư đòi thả tù nhân chính trị. Vụ việc kết thúc trong máu, với 31 người thiệt mạng, gồm 21 nhân viên an ninh, bốn binh sĩ và sáu dân thường. Chỉ vài ngày sau, BLA thực hiện 71 cuộc tấn công đồng loạt tại 51 điểm chiến lược, chứng minh họ không còn là một nhóm nổi dậy mà là một lực lượng quân sự bán chính quy. Tuyên bố táo bạo của BLA nhắm vào Ấn Độ, kêu gọi tiêu diệt “nhà nước khủng bố” Pakistan, đã khiến khu vực chấn động, nhưng truyền thông Pakistan im lặng một cách đáng ngờ.
Pakistan hiện nợ Trung Quốc hơn 29 tỷ USD, nhưng Bắc Kinh tuyên bố sẽ không rót thêm tiền nếu CPEC không sinh lời. Balochistan không chỉ là một vấn đề địa phương mà là một điểm gãy chiến lược cho toàn bộ sáng kiến Vành đai và Con đường. Các quốc gia Trung Á bắt đầu nghi ngờ, Iran siết chặt hợp tác, còn Ấn Độ chuyển từ thế phòng thủ sang chủ động. Một báo cáo tuyệt mật từ Bắc Kinh cảnh báo: nếu Trung Quốc không kiểm soát được Balochistan trước năm 2026, CPEC có thể sụp đổ hoàn toàn. Nhưng vấn đề không chỉ là địa lý hay chiến tranh. Vấn đề là niềm tin—thứ mà Trung Quốc không thể mua bằng tiền hay cưỡng chế bằng vũ lực.
Balochistan không phải là một bài toán đầu tư mà là một dân tộc với ký ức lịch sử bị phản bội. Mỗi viên gạch của CPEC đều là mảnh vỡ của giấc mộng siêu cường Trung Hoa. Từ tháng 11 năm 2024 đến cuối tháng 1 năm 2025, hơn 60% dự án CPEC ở Balochistan phải dừng thi công. Hàng chục kỹ sư Trung Quốc rút lui, hàng trăm container mắc kẹt. Các công ty Trung Quốc âm thầm chuyển hướng sang châu Phi, nơi ít tiếng súng hơn. Balochistan không chỉ là thất bại của Trung Quốc mà là lời cảnh báo: không có con đường tơ lụa nào được xây trên máu và sự áp bức.