.png)
.png)
Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, từ lâu đã tự khoác lên mình tấm áo “quốc gia đang phát triển” để tận hưởng những đặc quyền tài chính mà các tổ chức quốc tế dành cho những nước nghèo hơn. Với GDP danh nghĩa đạt 19,4 nghìn tỷ đô la Mỹ vào năm 2023, chiếm 18% tổng GDP toàn cầu, Bắc Kinh vẫn ngang nhiên tiếp cận các khoản vay ưu đãi từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB). Những khoản vay này, với lãi suất thấp từ 1-2% và thời hạn dài đến 30 năm, đáng lẽ phải dành cho các quốc gia thực sự cần hỗ trợ để xây dựng cơ sở hạ tầng, giảm nghèo, và phát triển kinh tế. Thế nhưng, trong một nghịch lý trơ trẽn, Trung Quốc vừa tự nhận mình là siêu cường kinh tế, vừa không ngần ngại đứng trong hàng ngũ các nước nghèo để nhận tiền trợ cấp. Hành vi này không chỉ gây phẫn nộ mà còn làm dấy lên câu hỏi: Làm thế nào một quốc gia giàu có như vậy lại có thể lợi dụng hệ thống tài chính toàn cầu để trục lợi hàng trăm tỷ đô la trong nhiều thập kỷ? Và quan trọng hơn, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang làm gì để chấm dứt trò hề này?
Trong suốt hàng chục năm, Trung Quốc đã khéo léo tận dụng vị thế kép của mình: một siêu cường kinh tế với sức mạnh địa chính trị áp đảo, nhưng đồng thời là một “quốc gia đang phát triển” trong mắt các tổ chức tài chính quốc tế. Kể từ khi gia nhập ADB vào năm 1986, Bắc Kinh đã nhận được khoảng 36 tỷ đô la Mỹ dưới dạng các khoản vay và tài trợ, chủ yếu phục vụ các dự án cơ sở hạ tầng như đường cao tốc, đường sắt, và năng lượng tái tạo. apple Tương tự, Ngân hàng Thế giới đã cung cấp khoảng 60 tỷ đô la Mỹ cho Trung Quốc thông qua Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế (IBRD) tính đến năm 2020. Tổng cộng, con số vay ưu đãi từ các tổ chức tài chính quốc tế vượt quá 100 tỷ đô la Mỹ – một khoản tiền khổng lồ lẽ ra phải được dành cho những quốc gia thực sự cần hỗ trợ.
Điều đáng kinh ngạc hơn là Trung Quốc không chỉ nhận các khoản vay ưu đãi này mà còn sử dụng chúng để mở rộng ảnh hưởng địa chính trị thông qua các sáng kiến như “Vành đai và Con đường” (BRI). Dự án này, thường bị phương Tây chỉ trích là “ngoại giao bẫy nợ,” đã đẩy ít nhất 13 quốc gia vào khủng hoảng nợ, trong khi Trung Quốc củng cố quyền lực kinh tế và chính trị ở các khu vực chiến lược. Bắc Kinh không chỉ vay tiền với lãi suất thấp mà còn sử dụng chính nguồn vốn này để cho các quốc gia khác vay lại với lãi suất cao hơn, qua đó gia tăng lợi ích kinh tế và ảnh hưởng toàn cầu. Hành động này không khác gì một tỷ phú đội lốt hộ nghèo để nhận trợ cấp xã hội, trong khi dùng số tiền đó để đầu tư sinh lời.
Tuy nhiên, thời kỳ “ăn mày quốc tế” của Trung Quốc đang đối mặt với một bức tường thành mang tên Donald Trump. Từ nhiệm kỳ đầu tiên (2017-2021), chính quyền Trump đã nhận ra sự bất hợp lý trong việc các tổ chức tài chính quốc tế tiếp tục đối xử với Trung Quốc như một quốc gia đang phát triển. Năm 2019, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ khi đó là Steven Mnuchin đã gây áp lực để Ngân hàng Thế giới cắt giảm đáng kể các khoản vay ưu đãi cho Bắc Kinh, từ 2,4 tỷ đô la Mỹ năm 2017 xuống còn 1,3 tỷ đô la vào năm 2019. Mnuchin từng tuyên bố thẳng thừng: “Tại sao Ngân hàng Thế giới lại cho Trung Quốc vay tiền? Trung Quốc có rất nhiều tiền, và nếu họ không có, họ sẽ kiếm được.” Động thái này đã buộc Ngân hàng Thế giới ngừng cung cấp các khoản vay ưu đãi từ IDA cho Trung Quốc kể từ năm 2019, khi Bắc Kinh được xếp vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao.
Bước sang nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền Trump 2.0 đang đẩy mạnh chiến dịch loại bỏ tư cách “quốc gia đang phát triển” của Trung Quốc trong các tổ chức tài chính quốc tế. Ngày 26 tháng 4 năm 2025, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Bessent đã gặp Chủ tịch ADB Masatsugu Asakawa, yêu cầu tổ chức này chấm dứt các khoản vay ưu đãi cho Bắc Kinh. Trong một thông cáo báo chí, Bessent nhấn mạnh rằng ADB cần “thúc đẩy Trung Quốc tốt nghiệp” khỏi các tiêu chuẩn vay dành cho các quốc gia nghèo. Ông cũng chỉ trích các tổ chức như IMF và Ngân hàng Thế giới vì tiếp tục coi Trung Quốc là quốc gia đang phát triển, gọi đó là “một sự vô lý” không tương xứng với sức mạnh kinh tế của Bắc Kinh. Bessent kêu gọi các tổ chức này tập trung nguồn lực cho những quốc gia thực sự cần hỗ trợ, thay vì để Trung Quốc lạm dụng hệ thống tài chính quốc tế.
Song song với nỗ lực cải tổ các tổ chức tài chính, Tổng thống Trump đang mở rộng cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, vốn đã gây chấn động từ năm 2018. Không chỉ áp thuế cao đối với hàng hóa Trung Quốc, chính quyền Trump 2.0 còn nhắm đến các quốc gia trung gian như Việt Nam, Thái Lan, và Indonesia – những nơi Bắc Kinh sử dụng để “tẩy xuất xứ” hàng hóa nhằm né thuế Mỹ. Bằng cách áp thuế lên cả các quốc gia này và yêu cầu họ đánh thuế hàng hóa Trung Quốc để được hưởng ưu đãi từ Mỹ, Trump đang bịt kín mọi kẽ hở mà Bắc Kinh có thể lợi dụng. Hơn thế nữa, Hoa Kỳ đang cân nhắc một đòn chí mạng: hủy niêm yết 286 công ty Trung Quốc trên các sàn chứng khoán Mỹ, với tổng giá trị thị trường lên đến 1,1 nghìn tỷ đô la. Nếu điều này xảy ra, các công ty Trung Quốc sẽ mất nguồn vốn nước ngoài, kế hoạch mở rộng toàn cầu bị đình trệ, và niềm tin của nhà đầu tư sẽ sụp đổ. Đây không chỉ là một cú đánh vào kinh tế mà còn là một đòn trực tiếp vào giới quyền quý Bắc Kinh – những người sở hữu phần lớn cổ phiếu của các công ty này.
Cuộc chiến của Trump không dừng lại ở lĩnh vực tài chính. Ông còn sử dụng các lá bài khác như nhân quyền, trách nhiệm về đại dịch Covid-19, và áp lực ngoại giao để buộc Trung Quốc phải “mở cửa.” Trong một phát biểu trên chuyên cơ Air Force One ngày 25 tháng 4 năm 2025, Trump tuyên bố: “Tôi sẽ không hủy bỏ thuế quan trừ khi họ mang lại cho chúng tôi điều gì đó đáng kể. Mở cửa Trung Quốc cho chúng tôi vào làm ăn, đó là điều chúng tôi muốn.” Yêu cầu này không chỉ dừng ở việc tiếp cận thị trường mà còn ám chỉ một sự cải tổ toàn diện hệ thống kinh tế, chính trị, và xã hội của Trung Quốc. Bắc Kinh từ lâu đã hạn chế các doanh nghiệp nước ngoài thông qua các chính sách kiểm soát gắt gao, từ danh sách tiêu cực về đầu tư đến việc ép buộc thành lập chi bộ đảng trong các công ty tư nhân và nước ngoài. Những hành động này không chỉ cản trở đầu tư mà còn gây lo ngại về việc Trung Quốc áp đặt các giá trị độc tài lên các doanh nghiệp toàn cầu.
Áp lực từ Trump đang đẩy Bắc Kinh vào thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, Trung Quốc có thể nhượng bộ và cải cách, dẫn đến những thay đổi sâu rộng trong hệ thống chính trị và kinh tế. Mặt khác, nếu tiếp tục đối đầu, Bắc Kinh sẽ đối mặt với nguy cơ bất ổn nội bộ, khi các doanh nghiệp nhà nước đóng cửa, thanh niên thất nghiệp, và xã hội rơi vào hỗn loạn. Những dấu hiệu nhượng bộ đã bắt đầu xuất hiện, với việc Trung Quốc âm thầm xóa bỏ thuế quan cho hơn 100 mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ và cử đoàn đàm phán bí mật đến Hoa Kỳ. Tuy nhiên, liệu Bắc Kinh có thực sự khuất phục hay chỉ đang chơi một ván cờ dài hơi? Cuộc chiến thương mại và tài chính giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước vào giai đoạn quyết liệt, và thế giới đang nín thở chờ xem ai sẽ là người chiến thắng.