.png)
.png)
Ngày 25/5/2025, bức tranh địa chính trị toàn cầu tiếp tục nóng lên với những diễn biến căng thẳng ở Biển Đông, nơi Philippines đối mặt với sự hung hăng ngày càng lộ liễu từ Trung Quốc. Trong khi đó, Đông Nam Á đang nổi lên như một cứ điểm chiến lược, không chỉ thách thức sự bành trướng của Bắc Kinh mà còn định hình lại chuỗi cung ứng toàn cầu, soán ngôi “công xưởng thế giới” từ tay Trung Quốc. Dưới sự dẫn dắt của Tổng thống Donald Trump, Hoa Kỳ đang siết chặt vòng vây, phối hợp với các đồng minh phương Tây và khu vực để đối phó với những chiêu trò thương mại và quân sự tinh vi của Bắc Kinh. Từ Manila đến Singapore, từ các căn cứ quân sự đến các trung tâm tài chính, một làn sóng thức tỉnh đang lan tỏa khắp châu Á, khẳng định quyết tâm tự chủ và bảo vệ luật pháp quốc tế.
Tại Biển Đông, căng thẳng leo thang khi Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh các hành vi gây hấn, bất chấp luật pháp quốc tế. Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày thứ Sáu đã lớn tiếng cáo buộc Philippines “xâm phạm và khiêu khích” tại khu vực tranh chấp, đe dọa sẽ có “phản ứng kiên quyết” nếu Manila không chấm dứt các hoạt động hợp pháp trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của mình. Tuyên bố này được đưa ra chỉ một ngày sau vụ va chạm giữa tàu bảo vệ bờ biển Philippines và các tàu dân quân biển Trung Quốc gần bãi Cỏ Mây, nơi Philippines đang thực hiện nhiệm vụ tiếp tế nhân đạo cho lực lượng đồn trú trên tàu BRP Sierra Madre. Đây không phải là sự cố đơn lẻ. Trong nhiều tháng qua, Trung Quốc liên tục sử dụng các tàu dân quân biển – một lực lượng tra hình nhưng được tổ chức chặt chẽ – để quấy rối, bao vây và cản trở các hoạt động chính đáng của Philippines, từ tiếp tế cho ngư dân đến tuần tra bảo vệ chủ quyền.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, bà Mao Ninh, ngang nhiên biện minh rằng các hành động của Bắc Kinh là “hợp pháp” để kiểm soát các tàu Philippines. Nhưng thực tế, đây là những hành vi vi phạm trắng trợn Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) và phán quyết năm 2016 của Tòa Trọng tài Quốc tế tại La Haye, vốn đã bác bỏ hoàn toàn yêu sách “đường lưỡi bò” vô căn cứ của Trung Quốc. Philippines không hề khiêu khích; Manila đang kiên định bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ luật pháp quốc tế và bảo vệ sự ổn định của một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. Sự hung hăng của Trung Quốc không chỉ đe dọa Philippines mà còn đe dọa an ninh hàng hải toàn cầu, khi hơn một phần ba thương mại thế giới đi qua Biển Đông.
Đáp lại, Hoa Kỳ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump đã thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho đồng minh Philippines. Đại sứ Mỹ tại Manila, bà MaryKay Carlson, đã lên tiếng chỉ trích các hành động “nguy hiểm” của Trung Quốc, gọi đây là sự leo thang căng thẳng “không thể chấp nhận được” đe dọa đến tính mạng con người và sự ổn định khu vực. Trong một bài đăng trên nền tảng X, bà Carlson nhấn mạnh rằng Washington sẽ không khoan nhượng trước các hành vi bá quyền của Bắc Kinh. Đáng chú ý, đầu tuần này, lực lượng tuần tra bờ biển Philippines và Hoa Kỳ đã tiến hành một cuộc tập trận chung quy mô lớn tại Biển Đông, với sự tham gia của hải quân và không quân hai nước. Đây là lời khẳng định dứt khoát rằng Philippines không đơn độc trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền. Sự hiện diện quân sự ngày càng mạnh mẽ của Mỹ, cùng với các đồng minh như Nhật Bản, Australia và các quốc gia NATO, đang tạo thành một lá chắn vững chắc trước tham vọng của Trung Quốc.
Trong khi đó, Đông Nam Á đang trải qua một sự chuyển mình ngoạn mục, từ một khu vực bị xem là “sân sau” của các cường quốc trở thành một trung tâm hợp tác quốc phòng và kinh tế toàn cầu. Với chính sách ngoại giao quốc phòng chủ động, các quốc gia như Philippines, Indonesia, Singapore và Thái Lan đang đẩy mạnh hợp tác với các cường quốc phương Tây, từ Mỹ đến Đức, Pháp và các thành viên NATO. Theo DW, các nước Đông Nam Á đang đa dạng hóa đối tác an ninh để giảm sự phụ thuộc vào Nga – quốc gia đang suy yếu vì chiến tranh – và thoát khỏi ảnh hưởng lấn át của Trung Quốc. Philippines, một đồng minh thân cận của Mỹ, đã ký thỏa thuận quốc phòng với Đức vào tháng 5/2025, mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược như an ninh mạng, hậu cần và gìn giữ hòa bình. Manila cũng đang đàm phán các thỏa thuận tương tự với Canada và Pháp, đồng thời cho phép quân đội Pháp đồn trú tại các căn cứ – một động thái tương tự như thỏa thuận với Mỹ.
Không chỉ Philippines, Indonesia cũng đang hiện đại hóa quân đội với tốc độ chóng mặt. Jakarta đã cử quân nhân đến Ý để huấn luyện trên các tàu hộ vệ tối tân, với chiếc đầu tiên dự kiến được bàn giao vào tháng 6/2025. Singapore, trung tâm tài chính của khu vực, đã ký hợp đồng mua vũ khí trị giá 1,2 tỷ euro từ các nhà sản xuất châu Âu như Naval Group của Pháp và Fincantieri của Ý. Đức, một đồng minh NATO, đã cung cấp khí tài hiện đại cho Indonesia và bán tên lửa không đối không IRIS-T cho Thái Lan. Những động thái này không chỉ củng cố năng lực quốc phòng của Đông Nam Á mà còn gửi một thông điệp rõ ràng đến Bắc Kinh: khu vực này sẽ không khuất phục trước sức ép.
Sự trỗi dậy của Đông Nam Á không chỉ dừng ở quốc phòng. Khu vực này đang nhanh chóng trở thành trung tâm sản xuất thay thế Trung Quốc, nhờ vào sự minh bạch, năng động và tôn trọng luật lệ quốc tế. Trong bối cảnh Tổng thống Trump áp đặt các biện pháp thuế quan mạnh mẽ lên hàng hóa Trung Quốc, Bắc Kinh đang tìm cách lách luật thông qua các chiêu trò thương mại tinh vi. Theo các chuyên gia, nhiều công ty Trung Quốc sử dụng chiến thuật giao hàng “đã nộp thuế” (DDP), khai gian giá trị hàng hóa, ghi nhãn sai và sử dụng các công ty vỏ bọc để né thuế nhập khẩu vào Mỹ. Những công ty bình phong này chỉ tồn tại trên giấy tờ, đủ để đánh lừa hải quan, và khi bị phát hiện, chúng biến mất không dấu vết, để lại các doanh nghiệp Mỹ đối mặt với rủi ro pháp lý và tài chính.
Luật sư David Fogger nhận định rằng các biện pháp thuế quan của Tổng thống Trump đang phát huy hiệu quả, buộc Trung Quốc phải lách luật để duy trì lợi thế cạnh tranh phi pháp. Trên mạng xã hội Trung Quốc, các từ khóa như “thông quan” và “bao gồm tất cả thuế” trở thành điểm nóng, với hàng loạt lời mời chào bán hàng giá rẻ không tưởng, từ tủ lạnh đến nội thất. Nhưng chiêu trò này không thể qua mắt Washington. Tổng thống Trump đã cảnh báo các doanh nghiệp Mỹ phải tỉnh táo trước những mánh khóe “rẻ tiền” của Bắc Kinh, đồng thời thúc đẩy các đối tác thương mại công bằng tại Đông Nam Á. Việt Nam, Thái Lan, Malaysia và Indonesia đang nổi lên như những điểm đến đáng tin cậy, thay thế mô hình sản xuất gian lận của Trung Quốc.
Tại Singapore, trung tâm tài chính của châu Á, các quan chức cấp cao đang kêu gọi khu vực theo đuổi tự chủ kinh tế và quốc phòng. Ông Ravi Menon, Phó Giám đốc điều hành Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), nhấn mạnh rằng châu Á không thể trở thành bàn cờ cho tham vọng của các cường quốc. Trong bối cảnh thuế quan từ Mỹ gia tăng, ông Menon cảnh báo rằng các chính sách bảo hộ sẽ chỉ làm tổn hại tất cả các bên. Thay vào đó, ông kêu gọi tăng cường hội nhập thương mại khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực như thương mại kỹ thuật số và đầu tư. Singapore, dù chịu mức thuế cơ bản 10% từ Mỹ, vẫn kiên định thúc đẩy thương mại tự do và minh bạch, khẳng định vai trò dẫn đầu trong trật tự kinh tế mới.
Dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump, Hoa Kỳ đang định hình lại trật tự toàn cầu, với Đông Nam Á là tâm điểm của sự thay đổi. Từ các cuộc tập trận chung trên Biển Đông đến các thỏa thuận quốc phòng với châu Âu, từ các biện pháp thuế quan cứng rắn đến sự trỗi dậy của các chuỗi cung ứng thay thế, khu vực này đang chứng minh rằng họ không còn là những con tốt trên bàn cờ địa chính trị. Châu Á đã thức tỉnh, và với sự ủng hộ của Washington, họ đang vươn mình để bảo vệ tự do, chủ quyền và luật pháp quốc tế.