.png)
.png)
Ngày 25 tháng 5 năm 2025, từ những hành lang quyền lực của Điện Kremlin, Tổng thống Nga Vladimir Putin một lần nữa làm dậy sóng dư luận quốc tế khi tái khẳng định ý định thiết lập một “vùng đệm an ninh” dọc biên giới Ukraina. Lời kêu gọi này không chỉ là một tuyên bố chính trị mà còn là một động thái chiến lược, phủ bóng đen lên những nỗ lực hòa bình mong manh ở Đông Âu. Với giọng điệu cứng rắn, ông Putin nhấn mạnh rằng vùng đệm này là cần thiết để bảo vệ lãnh thổ Nga trước các cuộc tấn công xuyên biên giới từ Ukraina, đặc biệt sau những đợt tập kích ngày càng táo bạo của Kiev vào các khu vực như Belgorod, Kursk và Bryansk. Nhưng đằng sau lời lẽ bảo vệ an ninh quốc gia, liệu đây có phải là một kế hoạch nhằm củng cố tham vọng bành trướng của Nga, hay chỉ đơn thuần là một phản ứng trước áp lực quân sự từ phương Tây? Câu hỏi này đang làm nóng các phòng họp từ Washington đến Brussels, trong khi người dân Ukraina tiếp tục sống trong lằn ranh giữa sự sống và cái chết.
Ý tưởng về vùng đệm an ninh không phải là mới. Kể từ tháng 6 năm 2023, ông Putin đã nhắc đến nó ít nhất tám lần, thường kèm theo các đợt tấn công quân sự mới của Nga. Mỗi lần Ukraina mở rộng các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga – như ở khu vực Sumy giáp với Kursk – Điện Kremlin lại viện dẫn khái niệm này như một lá chắn hợp pháp hóa các chiến dịch quân sự. Tháng 5 năm 2024, ông Putin tuyên bố Nga đang tạo ra một vùng đệm để bảo vệ các khu vực biên giới, đặc biệt là Belgorod, trước hỏa lực của Ukraina. Lời khẳng định này được lặp lại vào tháng trước, khi ông nhấn mạnh rằng chỉ một vùng đệm đủ lớn mới có thể ngăn chặn các vũ khí do phương Tây cung cấp – như hệ thống pháo phản lực HIMARS – tấn công vào đất Nga. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev còn đi xa hơn, đe dọa rằng vùng đệm có thể mở rộng đến tận biên giới Ba Lan nếu phương Tây tiếp tục cung cấp vũ khí tầm xa cho Kiev.
Lời lẽ từ Điện Kremlin không chỉ dừng lại ở tuyên bố. Theo phát ngôn viên Dmitry Peskov, lực lượng Nga đang tích cực vô hiệu hóa các vị trí bắn của Ukraina, đẩy lùi quân đội Kiev khỏi một số khu vực ở Kursk từ tháng 4 năm 2025. Các chiến dịch này được hỗ trợ bởi máy bay không người lái, tên lửa và bom, tạo ra một vùng đất bị tàn phá nơi hàng chục nghìn người dân đã phải sơ tán. Chỉ riêng tại khu vực Sumy của Ukraina, hơn 52.000 người đã buộc phải rời bỏ nhà cửa trong tháng qua, theo cơ quan an ninh nhà nước Ukraina. Trong khi đó, truyền thông nhà nước Nga đưa tin rằng vùng đệm có thể bao gồm không chỉ các khu vực biên giới như Sumy, Kharkiv và Chernihiv, mà còn mở rộng đến sáu tỉnh khác của Ukraina, bao gồm Dnipro, Zaporizhzhia, Mykolaiv và Odessa. Một tham vọng như vậy không chỉ là một động thái phòng thủ mà còn là một lời tuyên chiến ngầm, nhằm kiểm soát các khu vực chiến lược ở miền Trung và Nam Ukraina.
Từ góc nhìn của Nga, vùng đệm an ninh được biện minh như một biện pháp bảo vệ các khu vực mà Moscow đã tuyên bố sáp nhập từ năm 2022, bao gồm Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia và Kherson. Tướng Nga Viktor Sobolev lập luận rằng vùng đệm phải đủ sâu – khoảng 100 km – để đưa các vũ khí tầm xa của Ukraina ra khỏi tầm bắn. Ông so sánh kế hoạch này với các vùng đệm mà Liên Xô từng thiết lập ở Afghanistan, nơi quân đội đối phương bị đẩy lùi để ngăn chặn các cuộc đột kích và pháo kích. Đại tá nghỉ hưu Anatoly Matviychuk còn gọi đây là một “vành đai phi quân sự”, không chỉ bảo vệ các tỉnh biên giới Nga mà còn đảm bảo an toàn cho các khu vực mà Moscow coi là “lãnh thổ mới”. Tuy nhiên, trong các vùng đệm này, người dân Ukraina có thể vẫn sinh sống, nhưng chính quyền Kiev sẽ bị loại bỏ – một viễn cảnh mà nhiều người coi là sự xâm lược trắng trợn.
Phản ứng từ Ukraina là sự phẫn nộ không che giấu. Cố vấn chính trị của Tổng thống Volodymyr Zelensky, Mykhailo Podolyak, gọi tuyên bố của ông Putin là “bằng chứng rõ ràng” về ý định làm gia tăng căng thẳng. Ông nhấn mạnh rằng nếu Nga thực sự muốn hòa bình, các vùng đệm phải được thiết lập trên chính lãnh thổ Nga, chứ không phải ở Ukraina. Quan chức ngoại giao Heorhiy Tykhy lặp lại lập trường này, khẳng định rằng những lời lẽ của ông Putin là trở ngại lớn nhất đối với các nỗ lực hòa bình hiện nay. “Khi Mỹ, châu Âu và Ukraina đang kêu gọi một lệnh ngừng bắn kéo dài, những tuyên bố như vậy từ Moscow cho thấy Nga không quan tâm đến hòa bình,” ông Tykhy nói, giọng đầy quyết liệt. Tại Trung tâm Chống Thông tin Sai lệch của Ukraina, ông Andriy Kovalenko gọi kế hoạch vùng đệm là một phần trong chiến lược tấn công của Nga, được đưa ra ngay khi các sáng kiến ngừng bắn đang được thúc đẩy.
Trong bối cảnh chiến sự vẫn tiếp diễn, những nỗ lực hòa bình dường như chỉ là những tia sáng yếu ớt giữa bóng tối. Tuần trước, tại Istanbul, Nga và Ukraina đã đạt được một bước tiến hiếm hoi khi đồng ý trao đổi 1.000 tù binh – một động thái được xem là dấu hiệu tích cực sau các cuộc đàm phán trực tiếp. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump, người tuyên bố cuộc trao đổi này đã hoàn tất, dường như đã phóng đại kết quả. Cả Kiev và Moscow đều chưa xác nhận thông tin, và các nguồn tin quân sự Ukraina cho biết quá trình trao đổi vẫn đang diễn ra. Dù vậy, việc không đạt được thỏa thuận ngừng bắn – một đề xuất mà ông Trump đã thúc đẩy – cho thấy khoảng cách giữa hai bên vẫn là một vực thẳm không thể vượt qua.
Cuộc chiến ở Ukraina, đẫm máu nhất châu Âu kể từ Thế chiến II, đã cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn dân thường và khiến hàng trăm nghìn binh sĩ thương vong. Dù Moscow tuyên bố sẵn sàng đàm phán, yêu cầu của họ – nhượng bộ lãnh thổ, giải giáp quân sự và cam kết không gia nhập các liên minh phương Tây – bị Kiev coi là sự đầu hàng trá hình. Trong khi đó, các cuộc tấn công xuyên biên giới của Ukraina vào Nga, đặc biệt ở Kursk, cho thấy quyết tâm không khoan nhượng của Kiev trong việc tự vệ. Nhưng với mỗi đợt tấn công, viễn cảnh về một giải pháp hòa bình lại càng xa vời, trong khi người dân hai bên tiếp tục trả giá bằng máu và nước mắt.
Tuyên bố của ông Putin về vùng đệm an ninh không chỉ là một chiến lược quân sự mà còn là một thông điệp chính trị gửi đến phương Tây. Nó thách thức sự đoàn kết của NATO, đặt các nhà lãnh đạo châu Âu vào thế khó khi phải cân bằng giữa hỗ trợ Ukraina và nguy cơ leo thang xung đột. Trong khi đó, tại Mỹ, chính quyền của Tổng thống Trump dường như đang vật lộn để định hình một lập trường nhất quán. Lời kêu gọi ngừng bắn của ông Trump, dù đầy thiện chí, đã bị lu mờ bởi thực tế rằng Nga không có dấu hiệu rút lui, và Ukraina không sẵn sàng nhượng bộ.
Khi chiến sự tiếp tục kéo dài, câu hỏi không chỉ là ông Putin muốn gì, mà còn là thế giới sẽ trả giá bao nhiêu để ngăn chặn tham vọng của ông. Với hàng chục nghìn người mất nhà cửa, hàng triệu người sống trong sợ hãi, và một lục địa đứng bên bờ vực bất ổn, vùng đệm an ninh của Nga có thể là một bước đi để bảo vệ lãnh thổ – hoặc là một cái cớ để mở rộng cuộc chiến. Dù là gì, nó đã làm rõ một sự thật đau lòng: hòa bình, ở thời điểm này, vẫn là một giấc mơ xa xỉ.