Putin ra lệnh: Ngưng mở rộng NATO hoặc không có hòa bình ở Ukraine

Ngày 28 tháng 5 năm 2025, một tiết lộ gây sốc từ ba nguồn tin Nga có liên hệ mật thiết với điện Kremlin đã làm rung chuyển các nỗ lực ngoại giao quốc tế: Tổng thống Nga Vladimir Putin đặt điều kiện tiên quyết cho hòa bình ở Ukraine là một cam kết bằng văn bản từ các cường quốc phương Tây, đặc biệt là Hoa Kỳ, về việc chấm dứt mở rộng NATO về phía đông, cùng với việc dỡ bỏ một phần các lệnh trừng phạt kinh tế đối với Nga. Trong bối cảnh chiến tranh ở Ukraine tiếp tục gây tổn thất nặng nề và Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang thúc đẩy một giải pháp hòa bình, những yêu cầu cứng rắn của Putin không chỉ làm phức tạp các cuộc đàm phán mà còn đe dọa đẩy cuộc xung đột này vào một giai đoạn mới, nguy hiểm hơn. Động thái này, được mô tả như một tối hậu thư, không chỉ nhắm vào Ukraine mà còn là một thách thức trực tiếp đối với trật tự địa chính trị do phương Tây dẫn dắt, đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng về tương lai của an ninh toàn cầu.

Theo các nguồn tin được Reuters trích dẫn, Putin yêu cầu một “cam kết bằng văn bản” từ các quốc gia phương Tây, đặc biệt là các thành viên chủ chốt của NATO, để ngăn chặn việc mở rộng liên minh quân sự này về phía đông – một cụm từ ám chỉ việc chính thức loại bỏ khả năng kết nạp Ukraine, Gruzia, Moldova và các quốc gia thuộc Liên Xô cũ. Ngoài ra, Nga muốn Ukraine duy trì trạng thái trung lập, không liên kết với bất kỳ khối quân sự nào, đồng thời yêu cầu dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt kinh tế áp đặt lên Nga, giải quyết vấn đề tài sản có chủ quyền của Nga bị phương Tây phong tỏa, và bảo vệ quyền lợi của những người nói tiếng Nga tại Ukraine. Một nguồn tin cấp cao từ Kremlin nhấn mạnh: “Putin sẵn sàng hòa bình, nhưng không phải với bất kỳ giá nào.” Nếu các điều kiện này không được đáp ứng, nguồn tin cảnh báo, Putin sẽ sử dụng các chiến thắng quân sự để chứng minh rằng “hòa bình ngày mai sẽ còn đau đớn hơn.”

Những yêu sách này không phải là mới. Vào năm 2021, chỉ hai tháng trước khi Nga phát động cuộc xâm lược Ukraine, Moscow đã đề xuất một dự thảo thỏa thuận với NATO, trong đó Điều 6 yêu cầu liên minh “ngừng mọi hoạt động mở rộng, bao gồm việc kết nạp Ukraine và các quốc gia khác.” Tuy nhiên, Mỹ và NATO khi đó đã thẳng thừng bác bỏ, khẳng định rằng Nga không có quyền phủ quyết việc mở rộng liên minh. Lập trường của Putin xuất phát từ niềm tin rằng Nga đã bị phương Tây lừa dối sau khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989, khi Ngoại trưởng Mỹ James Baker cam kết với lãnh đạo Liên Xô Mikhail Gorbachev rằng NATO sẽ không mở rộng về phía đông. Dù cam kết này không được chính thức hóa, Putin dường như coi đó là một sự phản bội lịch sử, và yêu cầu cam kết bằng văn bản lần này là cách để đảm bảo rằng “lời hứa” của phương Tây sẽ không bị phá vỡ thêm lần nữa.

Tuyên bố của Putin đến vào thời điểm Tổng thống Donald Trump đang gia tăng áp lực để chấm dứt cuộc xung đột đẫm máu nhất ở châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai. Trump, người tự hào về mối quan hệ thân thiện với Putin, đã nhiều lần tuyên bố muốn “chấm dứt lằn ranh đỏ” ở Ukraine. Tuy nhiên, sự thất vọng của ông ngày càng rõ rệt. Trong một bài đăng trên Truth Social vào Chủ nhật, Trump gọi Putin là “hoàn toàn điên rồ” vì đã phát động một cuộc tấn công không kích lớn vào Ukraine, và vào thứ Ba, ông cảnh báo rằng Putin đang “đùa với lửa” khi từ chối tham gia các cuộc đàm phán ngừng bắn trong lúc lực lượng Nga tiếp tục đạt được những bước tiến trên chiến trường.

Trump đã thể hiện sự quyết tâm trong việc thúc đẩy hòa bình. Sau cuộc điện đàm kéo dài hơn hai giờ với Putin vào tuần trước, ông tuyên bố rằng cả hai đã đồng ý làm việc với Ukraine để soạn thảo một bản ghi nhớ về các nguyên tắc của một hiệp định hòa bình, bao gồm thời điểm và điều kiện của một lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, những yêu cầu mới nhất của Putin dường như làm phức tạp thêm nỗ lực này. Kyiv và các đồng minh châu Âu cáo buộc Moscow đang cố tình trì hoãn đàm phán để tận dụng lợi thế quân sự, khi Nga hiện kiểm soát gần một phần năm lãnh thổ Ukraine, bao gồm gần như toàn bộ Luhansk, hơn 70% Donetsk, Zaporizhzhia, Kherson, và một phần nhỏ của các vùng Kharkiv và Sumy.

Trong khi đó, Ukraine kiên quyết bác bỏ các điều kiện của Nga. Kyiv lập luận rằng việc từ bỏ tham vọng gia nhập NATO và nhượng bộ lãnh thổ tương đương với sự đầu hàng. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã nhấn mạnh rằng Ukraine cần một “bảo đảm an ninh mạnh mẽ” từ các cường quốc phương Tây để ngăn chặn bất kỳ cuộc tấn công nào từ Nga trong tương lai. NATO cũng giữ vững chính sách “cửa mở,” khẳng định rằng Moscow không thể áp đặt quyền phủ quyết đối với việc mở rộng liên minh. Tuy nhiên, việc liên minh này không phản hồi các câu hỏi của Reuters về yêu cầu của Putin cho thấy sự thận trọng trong cách tiếp cận của họ, khi các cuộc đàm phán hòa bình ngày càng trở nên mong manh.

Cuộc chiến ở Ukraine đã gây ra những tổn thất to lớn cho cả hai bên. Nga, dù đạt được một số bước tiến quân sự trong năm qua, đang phải đối mặt với những thách thức kinh tế nghiêm trọng. Theo Reuters, Putin ngày càng lo ngại về những biến dạng trong nền kinh tế thời chiến của Nga, với tình trạng thiếu hụt lao động và lãi suất cao được áp dụng để kiềm chế lạm phát. Giá dầu, nền tảng của kinh tế Nga, đã giảm đều đặn trong năm nay, làm gia tăng áp lực lên ngân sách quốc gia. Trong khi đó, Ukraine cũng chịu thiệt hại không kém, với hàng trăm tỷ USD cần thiết để tái thiết đất nước và những tổn thất nhân mạng không thể đong đếm.

Trump, nhận thức được điểm yếu kinh tế của Nga, đã gợi ý rằng sự sụt giảm giá dầu có thể khiến Putin sẵn sàng hơn cho một thỏa thuận hòa bình. Ông cũng đe dọa sẽ áp đặt thêm các lệnh trừng phạt nếu Moscow tiếp tục trì hoãn các nỗ lực hòa bình. Tuy nhiên, một nguồn tin Nga cảnh báo rằng Putin tin Nga có thể tiếp tục chiến đấu trong nhiều năm, bất chấp các lệnh trừng phạt và khó khăn kinh tế, và rằng ông sẽ tận dụng bất kỳ cơ hội chiến thuật nào trên chiến trường để củng cố vị thế đàm phán.

Các cuộc đàm phán hòa bình gần đây, đặc biệt là vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Nga và Ukraine kể từ tháng 3 năm 2022 tại Istanbul vào ngày 16 tháng 5, đã không mang lại bước đột phá như kỳ vọng. Putin từ chối gặp trực tiếp Zelenskyy, thay vào đó gửi một phái đoàn cấp thấp, điều mà Zelenskyy gọi là “sự thiếu tôn trọng” đối với cả Trump và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, người đã đề xuất tổ chức các cuộc đàm phán. Ukraine mô tả các yêu cầu của Nga trong cuộc họp này là “xa rời thực tế,” bao gồm việc yêu cầu Kyiv rút quân khỏi các vùng lãnh thổ của chính mình và cắt giảm quy mô quân đội.

Trong khi đó, các đồng minh châu Âu của Ukraine đang cố gắng duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ cho Kyiv. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đề xuất một tối hậu thư 24 giờ yêu cầu Putin chấm dứt các cuộc tấn công vào dân thường Ukraine, nếu không Berlin sẽ cung cấp tên lửa tầm xa Taurus cho Kyiv. Tuy nhiên, các đề xuất của Trump, được đại diện bởi đặc phái viên Steve Witkoff, dường như yêu cầu Ukraine nhượng bộ nhiều hơn Nga, bao gồm việc công nhận sự sáp nhập Crimea của Nga và chấp nhận quyền kiểm soát của Moscow đối với khoảng 20% lãnh thổ Ukraine. Điều này đã gây ra sự lo ngại trong số các đồng minh châu Âu, những người lo sợ rằng một thỏa thuận hòa bình thiên về Nga có thể làm suy yếu an ninh khu vực và khuyến khích các hành động xâm lược trong tương lai.