.png)
.png)
Bắc Kinh đang chao đảo. Một kỷ nguyên mới vừa mở ra tại Đông Nam Á, nơi một doanh nghiệp Australia đã giáng đòn mạnh mẽ vào thế độc quyền đất hiếm của Trung Quốc – bức tường thép từng khiến phương Tây loay hoay suốt hàng thập kỷ. Trong khi Tổng thống Donald Trump tung ra những đòn áp thuế sắc bén, các cường quốc J7 đoàn kết để phá vỡ sự kìm kẹp địa chính trị của Trung Quốc, mở đường cho một trật tự kinh tế toàn cầu minh bạch và tự chủ. Đây không chỉ là chiến thắng công nghệ hay thương mại, mà là một bước ngoặt chiến lược, khẳng định rằng thế giới dân chủ có thể đứng vững trước tham vọng bá quyền của Bắc Kinh.
Ngày 16 tháng 5 vừa qua, tập đoàn Lynas Rare Earths của Australia đã viết nên lịch sử khi trở thành công ty đầu tiên ngoài Trung Quốc chế biến thành công dysprosium – một loại đất hiếm nặng chiến lược – tại nhà máy ở Malaysia. Theo Mining.com, dysprosium là thành phần cốt lõi trong sản xuất nam châm hiệu suất cao, không thể thiếu cho xe điện, turbine gió và các công nghệ quốc phòng tiên tiến. Trong nhiều năm, Trung Quốc, nước kiểm soát 70% sản lượng khai thác và gần như toàn bộ chuỗi chế biến đất hiếm toàn cầu, đã sử dụng tài nguyên này như một vũ khí kinh tế, hạn chế xuất khẩu để gây áp lực địa chính trị lên các đối thủ. Nhưng giờ đây, bức tường ấy đã rạn nứt.
Lynas, với mỏ Mt Weld ở Tây Australia chứa trữ lượng ước tính 2 triệu tấn oxit đất hiếm, đã đạt được kỳ tích mà phương Tây khao khát từ lâu. Nhà máy tại Malaysia, vận hành từ năm 2012, trước đây chỉ xử lý đất hiếm nhẹ. Nay, với dây chuyền tách đất hiếm nặng mới, công ty dự kiến đạt công suất 1.500 tấn mỗi năm. Lô dysprosium đầu tiên đã xuất xưởng đúng tiến độ, và terbium – một loại đất hiếm khác – sẽ ra mắt trong tháng tới. Amanda Lacaze, Giám đốc điều hành Lynas, tuyên bố: “Đây là bước tiến then chốt cho chuỗi cung ứng toàn cầu, mang lại lựa chọn minh bạch, không lệ thuộc vào Trung Quốc cho Mỹ, Nhật Bản và châu Âu.” Giá đất hiếm nặng của Lynas cao hơn mức chuẩn do Bắc Kinh áp đặt, phản ánh nhu cầu cấp bách từ phương Tây, nơi ngày càng cảnh giác trước các thủ đoạn thao túng thị trường của Trung Quốc.
Bắc Kinh không chỉ kiểm soát giá cả mà còn cấm xuất khẩu công nghệ chế biến đất hiếm, một động thái bị coi là âm mưu kìm hãm các quốc gia đối thủ. Nhưng thế cờ đã thay đổi. Chính phủ Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Trump, đã đầu tư 258 triệu USD để hợp tác với Lynas xây dựng nhà máy chế biến đất hiếm mới tại Texas. Đây là một phần trong chiến lược giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và bảo vệ an ninh quốc gia. Động thái này đến đúng lúc, khi Trung Quốc tạm đình chỉ lệnh hạn chế xuất khẩu đất hiếm lên 28 thực thể Mỹ vào ngày 14 tháng 5, một nỗ lực được cho là để xoa dịu căng thẳng thương mại. Nhưng các chuyên gia cảnh báo: Đây chỉ là chiến thuật tạm thời. Bắc Kinh có thể tái áp đặt hạn chế bất cứ lúc nào để phục vụ mục tiêu địa chính trị.
Trong khi đó, kinh tế Trung Quốc đang chịu sức ép nặng nề từ chính sách thương mại cứng rắn của Tổng thống Trump. Chỉ vài tháng sau khi ông trở lại Nhà Trắng, Bắc Kinh buộc phải hạ lãi suất cho vay chuẩn và cắt giảm lãi suất tiền gửi trong nỗ lực tuyệt vọng để cứu vãn nền kinh tế. Ngày 20 tháng 5, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) giảm lãi suất cơ bản kỳ hạn 1 năm từ 3,1% xuống 3,0%, và kỳ hạn 5 năm – ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường bất động sản – xuống còn 3,5%. Năm ngân hàng quốc doanh lớn nhất đồng loạt giảm lãi suất tiền gửi từ 5 đến 25 điểm cơ bản, một dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự lúng túng của Bắc Kinh trước các rào cản thuế quan mới từ Mỹ. Các cuộc đàm phán thương mại tại Geneva vẫn bế tắc, và niềm tin thị trường Trung Quốc đang lao dốc.
Dữ liệu kinh tế tháng 4 cho thấy giá nhà tại Trung Quốc gần như không tăng, trong khi tăng trưởng tín dụng sụt giảm mạnh hơn dự kiến. Lĩnh vực bất động sản, từng là động lực tăng trưởng chính, tiếp tục kìm hãm nền kinh tế. Theo Tinh Lưu, chuyên gia tại Nomura, nếu Bắc Kinh không tung ra gói kích thích đủ mạnh, mục tiêu tăng trưởng 5% sẽ khó đạt được, đặc biệt khi xuất khẩu – từ công nghệ đến nguyên vật liệu – đối mặt với thuế quan mới từ Mỹ. Biên lợi nhuận ròng của hệ thống ngân hàng Trung Quốc đã chạm mức thấp kỷ lục 1,43% trong quý 1, phản ánh áp lực kép từ tăng trưởng chậm và trách nhiệm hỗ trợ kinh tế thực.
Trong bối cảnh này, các cường quốc J7 – bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Ý, Anh và Canada – đã nhóm họp tại Canada để củng cố mặt trận thống nhất trước Trung Quốc. Tổng thống Trump, với ưu tiên bảo vệ lợi ích kinh tế Mỹ, đã tuyên bố sẽ không ký vào bất kỳ tuyên bố J7 nào nếu thiếu các nguyên tắc chiến lược chống lại mô hình trợ cấp công nghiệp bất công và hành vi thao túng thị trường của Bắc Kinh. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen nhấn mạnh: “J7 cần đoàn kết để chống lại lối cạnh tranh không lành mạnh của Trung Quốc, vốn đe dọa công nhân, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng của các nền dân chủ.”
Dù các nước J7 đồng thuận về mối đe dọa từ Trung Quốc, họ vẫn thận trọng trước các biện pháp thuế quan quyết liệt của Mỹ. Đức, Nhật, Pháp và Ý có thể sớm đối mặt với thuế cao hơn, trong khi Anh đã chấp nhận mức thuế 10% trong thỏa thuận riêng với Mỹ. Ben Emons, một chuyên gia tài chính, nhận định rằng năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc đang bóp méo thương mại toàn cầu, làm tổn hại các ngành công nghiệp chiến lược của phương Tây. Ông ủng hộ chiến lược của Trump, kêu gọi J7 hành động thực chất thay vì chỉ dừng ở lời nói.
Bất chấp căng thẳng thương mại, J7 vẫn thống nhất trong các vấn đề cốt lõi như hỗ trợ Ukraine chống lại Nga và cải cách các định chế tài chính quốc tế như IMF và Ngân hàng Thế giới. Sự hiện diện của Bộ trưởng Tài chính Ukraine Serhiy Marchenko tại hội nghị là lời nhắc nhở về cam kết của phương Tây với Kyiv. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu vẫn là điểm bất đồng. Trong khi châu Âu thúc đẩy chính sách xanh, chính quyền Trump ưu tiên phát triển năng lượng trong nước và bảo vệ ngành công nghiệp Mỹ khỏi các quy định phi thực tế. Bất kỳ tuyên bố nào về khí hậu tại J7 nhiều khả năng sẽ được giữ ở mức chung chung để tránh mâu thuẫn với lập trường cứng rắn của Mỹ.
Thế giới đang chứng kiến một bước ngoặt. Đông Nam Á, với kỳ tích của Lynas, đã mở ra cánh cửa cho chuỗi cung ứng đất hiếm minh bạch, an toàn và không bị Bắc Kinh thao túng. Tổng thống Trump, với tầm nhìn quyết đoán, đang dẫn dắt phương Tây tiến tới một trật tự kinh tế mới, nơi các giá trị dân chủ và cạnh tranh công bằng được đặt lên hàng đầu. Thời kỳ ngây thơ với Trung Quốc đã chấm dứt. Nước Mỹ, cùng các đồng minh, đang cho thấy ai thực sự sẵn sàng hành động.