Nga đoạn tình đồng minh Slavic, chỉ trích Serbia vì cung cấp vũ khí cho Ukraine.

Theo SVR, Serbia đã cung cấp hàng trăm ngàn quả đạn pháo cho các hệ thống rocket đa nòng, lựu pháo và hơn một triệu viên đạn súng nhỏ cho Ukraine thông qua các quốc gia trung gian, bao gồm Cộng hòa Séc, Ba Lan, Bulgaria và một số quốc gia châu Phi không được nêu tên. Những cáo buộc này, được đưa ra vào thứ Năm, đã làm dấy lên một làn sóng tranh cãi, với Nga tuyên bố rằng các hoạt động chuyển giao vũ khí của Serbia được thực hiện thông qua các tài liệu giả mạo và các kênh liên kết với NATO. “Có vẻ như tham vọng kiếm lợi của các nhân viên ngành công nghiệp quốc phòng Serbia và những người bảo trợ họ đã khiến họ hoàn toàn quên mất ai là bạn thực sự và ai là kẻ thù,” tuyên bố của Nga nhấn mạnh, sử dụng ngôn ngữ mang tính khiêu khích để nhấn mạnh sự thất vọng của Moskva.

Phản ứng từ Belgrade là một sự cân bằng thận trọng nhưng không kém phần quyết liệt. Tổng thống Vučić, người từ lâu đã cố gắng duy trì mối quan hệ thân thiện với Nga trong khi theo đuổi tư cách thành viên EU, đã phủ nhận một phần các cáo buộc, khẳng định rằng Serbia vẫn giữ vững lập trường trung lập trong cuộc xung đột Nga-Ukraine. Tuy nhiên, ông đồng ý với đề nghị của Nga về một cuộc điều tra chung để làm sáng tỏ các cáo buộc, một động thái được xem là nỗ lực xoa dịu Moskva trong khi tránh làm leo thang căng thẳng. “Chúng tôi không có ý định làm tổn hại đến mối quan hệ với Nga, một đồng minh lịch sử của Serbia,” Vučić tuyên bố trong một bài phát biểu tại Belgrade, nhấn mạnh rằng bất kỳ hoạt động chuyển giao vũ khí nào, nếu có, đều không được chính phủ phê duyệt trực tiếp.

Tuy nhiên, những lời giải thích của Vučić khó có thể làm dịu cơn giận của Nga. Các bài đăng trên X phản ánh sự phẫn nộ từ một số người dùng Nga, với @InsiderGeo gọi hành động của Serbia là “sự phản bội,” cáo buộc Belgrade “trục lợi từ máu của anh em Slavic.” Một số ý kiến khác, như bài đăng của @Putinyahu, thậm chí còn kêu gọi Nga từ bỏ Serbia như một đồng minh, gọi nước này là “vô dụng” vì không công nhận Crimea là một phần của Nga. Những phản ứng này làm nổi bật sự thất vọng sâu sắc trong một số bộ phận ở Nga, nơi Serbia từ lâu được xem là một đồng minh trung thành ở Balkan, một khu vực vốn đã đầy rẫy những căng thẳng địa chính trị.

Sự việc này diễn ra trong bối cảnh Serbia đang phải đối mặt với những áp lực trong nước và quốc tế ngày càng gia tăng. Trong những tháng gần đây, đất nước này đã bị rung chuyển bởi các cuộc biểu tình do sinh viên dẫn đầu, bắt nguồn từ vụ sập mái nhà ga xe lửa mới được cải tạo ở Novi Sad vào tháng 11 năm 2024, khiến 16 người thiệt mạng. Các cuộc biểu tình này, được thúc đẩy bởi cáo buộc tham nhũng trong chính phủ, đã làm suy yếu quyền lực của Vučić, người bị chỉ trích vì các chính sách ngày càng độc đoán. Đồng thời, chuyến đi gần đây của ông tới Moskva để tham dự lễ diễu binh Ngày Chiến thắng của Nga vào ngày 9 tháng 5 đã gây tranh cãi trong EU, với các nhà ngoại giao như Kaja Kallas kêu gọi Serbia làm rõ lập trường chiến lược của mình nếu muốn tiến tới tư cách thành viên EU.

Mối quan hệ giữa Serbia và Nga từ lâu đã được định hình bởi các mối liên kết văn hóa, tôn giáo và lịch sử. Là hai quốc gia Slavic và Chính thống giáo, họ chia sẻ một di sản chung, được củng cố bởi sự hỗ trợ của Nga đối với Serbia trong các vấn đề như Kosovo, nơi Moskva ủng hộ yêu sách của Belgrade theo Nghị quyết 1244 của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, tham vọng gia nhập EU của Serbia đòi hỏi nước này phải điều chỉnh các chính sách đối ngoại, bao gồm việc áp dụng các biện pháp trừng phạt của phương Tây đối với Nga – điều mà Vučić đã kiên quyết từ chối. Sự cân bằng này ngày càng trở nên mong manh khi Nga gia tăng áp lực và EU yêu cầu sự rõ ràng.

Cáo buộc về việc cung cấp vũ khí cho Ukraine càng làm phức tạp thêm vị trí của Serbia. Các nhà phân tích chỉ ra rằng ngành công nghiệp quốc phòng của Serbia, một trong những ngành xuất khẩu lớn nhất của nước này, có thể đã chuyển giao vũ khí thông qua các bên thứ ba mà không có sự giám sát chặt chẽ của chính phủ. Một báo cáo từ Bloomberg lưu ý rằng các giao dịch này có thể liên quan đến hàng trăm ngàn quả đạn pháo và đạn dược, được chuyển qua các quốc gia NATO như Cộng hòa Séc và Ba Lan, trước khi đến tay Ukraine. Điều này đặt Serbia vào tình thế khó khăn, khi nước này vừa phải đối mặt với sự tức giận của Nga vừa phải đối phó với áp lực từ EU để làm rõ các hoạt động của mình.

Trong khi đó, phản ứng từ cộng đồng quốc tế rất đa dạng. EU, vốn đã cảnh báo Serbia về việc tham dự lễ diễu binh của Nga, có thể sẽ xem các cáo buộc này như một cơ hội để gây thêm áp lực lên Belgrade. Các bài đăng trên X từ @L_ThinkTank nhấn mạnh rằng nhà ngoại giao hàng đầu của EU, Kaja Kallas, đã nhắc nhở Serbia rằng con đường gia nhập EU phụ thuộc vào việc nước này đưa ra “những lựa chọn chiến lược rõ ràng.” Trong khi đó, các đồng minh của Nga, bao gồm lãnh đạo Republika Srpska của Bosnia, Milorad Dodik, tiếp tục củng cố mối quan hệ với Moskva, làm phức tạp thêm động thái địa chính trị ở Balkan.

Hành động của Nga trong việc công khai chỉ trích Serbia, thay vì giải quyết vấn đề thông qua các kênh ngoại giao kín, cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận của Moskva. Một số nhà phân tích cho rằng điều này phản ánh sự lo lắng của Nga về việc mất đi các đồng minh truyền thống ở châu Âu, đặc biệt khi các quốc gia như Serbia cố gắng cân bằng giữa Đông và Tây. Cuộc điều tra chung sắp tới có thể làm sáng tỏ quy mô của các hoạt động chuyển giao vũ khí, nhưng nó cũng có nguy cơ làm sâu sắc thêm rạn nứt trong quan hệ Nga-Serbia. Với áp lực từ các cuộc biểu tình trong nước, các yêu cầu từ EU và sự phẫn nộ từ Nga, Vučić đang đứng trước một thử thách lớn nhất trong 12 năm cầm quyền của mình.