.png)
.png)
Ngày 25 tháng 5 năm 2025, bức tranh địa chính trị toàn cầu đang rung chuyển bởi những động thái táo bạo và đầy toan tính từ Liên minh Châu Âu (EU), Nga, và Mỹ, trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraina tiếp tục đẩy thế giới vào lằn ranh nguy hiểm. EU, với sự quyết liệt chưa từng có, đã giáng một đòn kinh tế mạnh mẽ vào Nga và Belarus, áp thuế cao ngất ngưởng lên phân bón và nông sản nhập khẩu từ hai quốc gia này. Đây không chỉ là một hành động kinh tế mà còn là một nước cờ chiến lược, đánh thẳng vào nguồn tài chính nuôi dưỡng cỗ máy chiến tranh của Nga, khiến Tổng thống Vladimir Putin rơi vào thế bị động. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump, với phong cách lãnh đạo khó lường, bất ngờ thách thức EU bằng những tuyên bố gây sốc, đẩy căng thẳng xuyên Đại Tây Dương lên một tầm cao mới. Từ chiến trường Ukraina rực lửa đến hành lang ngoại giao Trung Đông, thế giới đang chứng kiến một cuộc chơi quyền lực đầy kịch tính, nơi mỗi quyết định đều có thể làm thay đổi trật tự toàn cầu.
Ngày 22 tháng 5, Nghị viện Châu Âu (EP) đã bỏ phiếu thông qua dự luật áp mức thuế nặng lên phân bón và một số mặt hàng nông sản từ Nga và Belarus, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1 tháng 6 sau khi được Hội đồng Châu Âu phê chuẩn. Động thái này diễn ra trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraina bước vào giai đoạn mới, với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraina nhắm vào lãnh thổ Nga, bao gồm cả thủ đô Moskva. EU lập luận rằng nguồn thu từ xuất khẩu phân bón và nông sản của Nga, đạt 1,5 tỷ USD vào năm 2023, là huyết mạch tài chính cho chiến dịch quân sự của Kremlin. Bằng cách áp thuế từ 40% đến 45 euro mỗi tấn, cùng mức thuế cơ bản 6,5%, EU không chỉ muốn làm suy yếu kinh tế Nga mà còn nhằm giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào hai quốc gia này, đồng thời thúc đẩy sản xuất nội địa và đa dạng hóa nguồn cung từ Brazil, Canada, và Trung Quốc. Tuy nhiên, Nga và Belarus phản pháo mạnh mẽ, cáo buộc EU chơi trò chính trị bẩn, phân biệt đối xử và cố ý cô lập họ trên trường quốc tế.
Hậu quả của quyết định này không hề đơn giản. Nga, nhà xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới với 25% thị phần nhập khẩu của EU, đối mặt với nguy cơ mất thị trường châu Âu, buộc phải chuyển hướng sang các nước như Ấn Độ và Trung Quốc. Nhưng các thị trường này đã có nhà cung cấp riêng, và chi phí logistics để thâm nhập không hề nhỏ. Belarus, với nền kinh tế nhỏ hơn, chịu thiệt hại nặng nề hơn khi xuất khẩu sang EU chỉ đạt 122 triệu euro vào năm 2023. Việc bị cắt nguồn thu từ phân bón kali, vốn chiếm 20% thị phần toàn cầu khi kết hợp với Nga, đẩy Belarus vào thế phụ thuộc nhiều hơn vào Moskva. Trong khi đó, nông dân châu Âu, vốn dựa vào phân bón giá rẻ từ Nga để giữ chi phí sản xuất thấp, đang đối mặt với cơn ác mộng giá cả leo thang. Ủy ban Châu Âu cam kết hỗ trợ, nhưng những lời hứa này chưa đủ để xoa dịu nỗi lo của nông dân, khi giá phân bón tăng có thể gây ra lạm phát lương thực, đe dọa an ninh kinh tế của cả khối.
Xa hơn, quyết định của EU còn làm rung chuyển chuỗi cung ứng phân bón toàn cầu, nơi Nga và Belarus chiếm tới 40% thị phần kali. Các nước đang phát triển, vốn phụ thuộc vào nguồn cung giá rẻ, giờ đây đứng trước nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng, đẩy giá nông sản tăng vọt và làm gia tăng rủi ro khủng hoảng lương thực toàn cầu. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đã gióng chuông cảnh báo, kêu gọi can thiệp khẩn cấp để ổn định thị trường. EU, dù đạt mục tiêu chiến lược là giảm phụ thuộc vào Nga, phải đối mặt với cái giá đắt: chi phí sản xuất tăng cao, nguy cơ bất ổn xã hội từ nông dân, và áp lực phải tìm nguồn cung thay thế từ Canada, Brazil hay Na Uy – một quá trình không thể hoàn thành trong một sớm một chiều.
Trong khi EU ra sức kiềm chế Nga, một liên minh mới giữa Moskva và Tehran đang hình thành, đe dọa làm đảo lộn trật tự địa chính trị. Ngày 17 tháng 5, Tổng thống Putin và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện tại Điện Kremlin, một văn kiện kéo dài 20 năm, đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ song phương. Hiệp ước này không chỉ củng cố hợp tác kinh tế, quốc phòng, và văn hóa mà còn là tuyên ngôn về một thế giới đa cực, thách thức sự thống trị của Mỹ và phương Tây. Với việc Nga và Iran cùng đối mặt với các lệnh trừng phạt khắc nghiệt, hiệp ước này tạo ra một mặt trận kinh tế và quân sự, từ việc sử dụng đồng nội tệ trong giao dịch đến hoàn thiện hành lang vận tải Bắc-Nam (INSTC). Iran cung cấp tên lửa và UAV, trong khi Nga chia sẻ công nghệ phòng không và kinh nghiệm không gian, tạo nên một liên minh đáng gờm.
Hiệp ước này không chỉ là vấn đề song phương mà còn mang ý nghĩa khu vực và toàn cầu. Sau sự sụp đổ của chính quyền Assad ở Syria, Nga và Iran đang phối hợp chặt chẽ để duy trì ảnh hưởng tại Trung Đông, từ chống khủng bố đến đảm bảo an ninh Biển Caspian. Chuyên gia Faiz Ibrahim từ Câu lạc bộ Valdai nhận định rằng quan hệ Nga-Iran đã đạt đến tầm cao mới, với tầm nhìn chung về một trật tự thế giới không còn bị chi phối bởi Washington. Tuy nhiên, động thái này cũng làm dấy lên lo ngại ở phương Tây, đặc biệt khi Mỹ cáo buộc Iran cung cấp tên lửa đạn đạo cho Nga – một cáo buộc mà Tehran kiên quyết phủ nhận. Dù không có điều khoản phòng thủ chung, hiệp ước này gửi thông điệp mạnh mẽ rằng Nga và Iran sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau trước bất kỳ mối đe dọa nào.
Trên chiến trường Ukraina, tình hình càng trở nên căng thẳng. Từ ngày 20 đến 23 tháng 5, Bộ Ngoại giao Nga báo cáo 788 máy bay không người lái của Ukraina tấn công vào lãnh thổ Nga, nhắm vào cả các mục tiêu dân sự ở Moskva. Những cuộc tấn công này, được Nga cáo buộc là có sự hậu thuẫn của phương Tây, nhằm phá hoại các cuộc đàm phán hòa bình mới được nối lại tại Istanbul. Tổng thống Volodymyr Zelensky, với sự quyết đoán hiếm thấy, đã khiến thế giới sững sờ khi đẩy mạnh các chiến dịch tấn công, từ đột kích bằng xe máy tại làng Novu Lenipka đến phá hủy tuyến phòng thủ của Nga tại Bahati. Những thành công chiến thuật này không chỉ làm suy yếu lực lượng Nga mà còn cho thấy quyết tâm của Ukraina trong việc giành lại thế chủ động. Tuy nhiên, Nga cảnh báo sẽ đáp trả cứng rắn, dù cam kết chỉ nhắm vào các mục tiêu quân sự.
Trong bối cảnh đó, Tổng thống Trump, với phong cách ngoại giao khó đoán, đang làm rung chuyển liên minh phương Tây. Chỉ vài giờ sau khi tuyên bố Mỹ sẽ không tăng trừng phạt Nga, Trump bất ngờ đe dọa áp thuế 50% lên hàng hóa EU từ ngày 1 tháng 6, khiến thị trường chứng khoán châu Âu chao đảo. Hành động này không chỉ phản ánh sự rạn nứt trong quan hệ Mỹ-EU mà còn cho thấy nỗ lực của Trump trong việc định hình lại chính sách đối ngoại của Mỹ, ưu tiên lợi ích quốc gia hơn là đoàn kết với các đồng minh truyền thống. Vương quốc Anh, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Keir Starmer, đã chọn con đường độc lập hơn, phối hợp với EU để áp thêm trừng phạt Nga và chỉ trích mạnh mẽ chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza. Động thái này đánh dấu sự thay đổi trong lập trường của London, tìm cách thoát khỏi cái bóng của Washington.
Tại Gaza, tình hình nhân đạo ngày càng thảm khốc. Báo cáo của Tổ chức Phân loại Giai đoạn An ninh Lương thực Tổng hợp (IPC) ngày 12 tháng 5 cho thấy hơn 500.000 người, tương đương 20% dân số Gaza, đang đối mặt với nạn đói nghiêm trọng. Anh, Pháp, và Canada đã cùng lên tiếng kêu gọi Israel chấm dứt chiến dịch quân sự và mở đường cho viện trợ nhân đạo, đe dọa áp đặt trừng phạt nếu Thủ tướng Benjamin Netanyahu không tuân thủ. Phản ứng lại, Netanyahu cáo buộc các nước này “đứng sai phía lịch sử” và ủng hộ Hamas, làm gia tăng căng thẳng giữa Israel và các đồng minh phương Tây.
Cùng lúc đó, vụ ám sát cố vấn cấp cao Ukraina Andriy Portnov tại Madrid đã làm dấy lên những câu hỏi về an ninh của các chính trị gia lưu vong. Portnov, từng là nhân vật quyền lực dưới thời cựu Tổng thống Viktor Yanukovych, bị bắn chết chỉ vài ngày sau khi bí mật trở về Ukraina. Vụ việc này không chỉ làm phức tạp thêm quan hệ Nga-Ukraina mà còn đặt ra thách thức cho châu Âu trong việc bảo vệ những nhân vật nhạy cảm về chính trị.
Từ Bắc Cực đến Trung Đông, từ chiến trường Ukraina đến hành lang thương mại xuyên Đại Tây Dương, thế giới đang đứng trước một ngã rẽ lịch sử. EU, với tham vọng định hình trật tự kinh tế và chính trị, đang đối mặt với những hệ lụy không lường trước từ chính các quyết định của mình. Nga, dù bị dồn ép, vẫn tìm cách củng cố vị thế qua liên minh với Iran và các thị trường châu Á. Trong khi đó, Trump, với tư cách tổng thống đương nhiệm, tiếp tục làm xáo trộn các liên minh truyền thống, đẩy các đồng minh vào thế phải tự định đoạt số phận. Trong cơn bão địa chính trị này, không ai có thể đoán trước được nước cờ tiếp theo sẽ thuộc về ai.