Ngày 6 tháng 5 năm 2025 – Một cơn địa chấn kinh tế đang làm rung chuyển trật tự toàn cầu, và tâm điểm của nó không đâu khác ngoài chính sách thương mại cứng rắn của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump. Với các mức thuế quan chưa từng có, Mỹ đang buộc các nền kinh tế từ Châu Á, Châu Âu đến Trung Đông phải điều chỉnh chiến lược, trong khi Trung Quốc – gã khổng lồ từng được coi là không thể lay chuyển – đang rơi vào thế cô lập chưa từng thấy. Bắc Kinh, dù lớn tiếng trên mặt trận truyền thông, đã âm thầm rút lui trước áp lực quốc tế, để lại một thế giới đang nhanh chóng tái định hình chuỗi cung ứng, đặt lợi ích của Mỹ lên hàng đầu.
Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump, với mức thuế lên tới 145% áp dụng cho hàng hóa Trung Quốc, đã giáng một đòn mạnh vào nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu của Bắc Kinh. Các doanh nghiệp Trung Quốc, từ những gã khổng lồ công nghệ đến các công ty vừa và nhỏ, đang đối mặt với sự lựa chọn khắc nghiệt: hoặc rút khỏi thị trường Mỹ, hoặc chấp nhận chi phí không thể chịu nổi. Theo khảo sát mới nhất từ BMI, quyết định xóa bỏ quy chế miễn thuế cho hàng hóa dưới 800 USD của Washington đã đánh sập “cứu cánh” của thương mại điện tử giá rẻ Trung Quốc, đẩy hàng loạt công ty ra khỏi các nền tảng như Amazon và eBay. Capital Economist báo cáo rằng Trung Quốc đang chứng kiến tháng sụt giảm sản xuất nghiêm trọng nhất trong 16 tháng, với hàng trăm nghìn container hàng hóa tồn kho và xuất khẩu sang Mỹ giảm hơn 50%. Hàng loạt nhà máy đóng cửa, hàng chục triệu công nhân mất việc, và bóng ma bất ổn xã hội đang lởn vởn trên bầu trời Trung Nam Hải.
Trong khi Trung Quốc chật vật, các nền kinh tế khác đang nhanh chóng thích nghi. Ấn Độ, với mức thuế ưu đãi từ Mỹ, đang nổi lên như một trung tâm cung ứng mới, sẵn sàng thay thế Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Các công ty phương Tây như Electrolux, Logitech và J&J đang chuyển hướng đơn hàng sang các quốc gia thân thiện hơn với Mỹ, như Hàn Quốc, Nhật Bản và Việt Nam. Ngay cả các cường quốc công nghiệp Châu Âu, như Anh và Đức, cũng đang cảm nhận sức ép. Anh ghi nhận tốc độ sụt giảm xuất khẩu mạnh nhất trong gần 5 năm, trong khi Đức, dù tạm thời tăng trưởng nhờ đẩy mạnh xuất khẩu trước khi thuế quan có hiệu lực, được cảnh báo sẽ đối mặt với “cú sốc ngược” khi đơn hàng cạn kiệt. Chuyên gia CUS de Robia của HBUS Commercial Bank nhấn mạnh: “Châu Âu, vốn phụ thuộc vào xuất khẩu, sẽ càng yếu thế nếu không cải cách cấu trúc nội khối và gỡ bỏ rào cản thương mại.”
Trung Đông, nơi các trung tâm logistics như Dubai và Doha từng hưởng lợi từ luồng hàng hóa Châu Á, cũng đang đối mặt với sự gián đoạn. Các nhà phân tích đã hạ dự báo tăng trưởng khu vực do tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ. Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán tích cực giữa Washington và các quốc gia như Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản để tránh thuế quan càng khiến Trung Quốc bị bỏ rơi. Bắc Kinh, trong nỗ lực đáp trả, đã áp thuế 125% lên hàng hóa Mỹ, nhưng động thái này không thể che giấu thực tế rằng các công ty toàn cầu đang rời bỏ Trung Quốc để tìm bến đỗ an toàn hơn.
Sự rút lui của Trung Quốc không chỉ diễn ra trên mặt trận kinh tế mà còn ở hậu trường ngoại giao. Trong một diễn biến gây sốc, Tổng thống Trump tiết lộ rằng Chủ tịch Tập Cận Bình đã đích thân gọi điện đến Nhà Trắng để thương lượng về thuế quan. Một phái đoàn Trung Quốc cũng được phát hiện bí mật xuất hiện tại Bộ Tài chính Hoa Kỳ vào sáng sớm ngày 24 tháng 4, với động thái nhượng bộ rõ ràng: Bắc Kinh lặng lẽ gỡ bỏ thuế trừng phạt đối với 131 mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ. Dù chính quyền Trung Quốc công khai phủ nhận, các nhà phân tích cho rằng sự xuống nước này xuất phát từ tình trạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng trong nước. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Benn cảnh báo rằng nếu tình trạng này kéo dài, từ 10 đến 20 triệu lao động Trung Quốc có thể mất việc chỉ trong vài tuần tới, làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội – một viễn cảnh mà giới lãnh đạo Bắc Kinh không thể xem nhẹ.
Trong khi đó, Tổng thống Trump tiếp tục đẩy mạnh thông điệp “Nước Mỹ trên hết”. Ông công khai chỉ trích hàng nhập khẩu giá rẻ từ Trung Quốc, gọi chúng là “rác rưởi độc hại” đe dọa sức khỏe người tiêu dùng và nền sản xuất nội địa. Trong chương trình Meet the Press của NBC, ông tuyên bố: “Một bé gái 11 tuổi không cần 30 con búp bê làm từ sơn chì độc hại. Hai con búp bê chất lượng cao, sản xuất tại Mỹ, là đủ.” Cố vấn chính sách Stephen Miller bổ sung rằng nhiều sản phẩm đồ chơi Trung Quốc chứa chất độc, và người tiêu dùng Mỹ xứng đáng với những sản phẩm an toàn, chất lượng. Trump bác bỏ lo ngại về khan hiếm hàng hóa, khẳng định rằng chính sách thuế quan không chỉ bảo vệ kinh tế Mỹ mà còn tạo cơ hội để người dân sử dụng hàng hóa “bền hơn, tốt hơn, và do người Mỹ sản xuất.”
Tổng thống Trump cũng không ngần ngại đáp trả chỉ trích từ truyền thông. Khi bị chất vấn về giá cả, ông thẳng thừng gọi đó là “cuộc phỏng vấn không trung thực”. Ông chỉ ra rằng giá xăng trung bình tại Mỹ hiện chỉ 3,17 USD/gallon, thấp hơn đáng kể so với thời chính quyền Biden, và giá hàng tiêu dùng đang giảm. “Nước Mỹ đang hướng đến nền kinh tế vĩ đại nhất trong lịch sử,” ông tuyên bố, bác bỏ mọi lo ngại về suy thoái. Ông nhấn mạnh rằng tăng trưởng GDP âm trong quý 1 năm 2025 là do các công ty ồ ạt nhập khẩu trước khi thuế quan có hiệu lực – một minh chứng cho sự nghiêm túc của chính quyền ông.
Chiến lược của Trump không chỉ dừng ở kinh tế. Ông thể hiện tầm nhìn dài hạn khi chuẩn bị cho một thế hệ lãnh đạo mới, ca ngợi Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio như những người kế thừa tiềm năng. Ông cũng bác bỏ ý tưởng tranh cử nhiệm kỳ ba, khẳng định: “Bốn năm là đủ để làm điều gì đó thực sự ngoạn mục.” Trong lĩnh vực đối ngoại, Trump để ngỏ khả năng hợp tác với Greenland vì an ninh chiến lược, đồng thời nhấn mạnh thỏa thuận khoáng sản với đồng minh là “thắng lợi kép” trong cạnh tranh công nghệ và quốc phòng. Về xung đột Nga-Ukraine, ông tiết lộ các cuộc đàm phán đang tiến triển, thể hiện sự khéo léo trong ngoại giao.
Tổng thống Trump kết thúc bằng thông điệp mạnh mẽ về sức mạnh quân sự và tinh thần dân tộc. Ông tuyên bố lễ diễu binh ngày 14 tháng 6, trùng sinh nhật ông và kỷ niệm 250 năm thành lập quân đội Mỹ, sẽ là dịp để “ăn mừng sức mạnh của chúng ta” với xe tăng, tên lửa và tàu ngầm – biểu tượng của một nước Mỹ hùng mạnh, không khoan nhượng.
Trong cuộc chơi toàn cầu này, Mỹ đang dẫn đầu, Trung Quốc đang thụt lùi, và thế giới đang xoay trục theo quỹ đạo của Tổng thống Trump. Bắc Kinh, dù từng tự hào là trung tâm kinh tế, giờ đây đang trở thành ngoại lệ trong trật tự thương mại mới – một thực tế mà ngay cả những lời lẽ cứng rắn nhất cũng không thể che giấu.