Ngày 16 tháng 4 năm 2025, tại cung điện quốc gia Istana Negara ở Kuala Lumpur, hình ảnh ông Tập Cận Bình, lãnh đạo tối cao của Trung Quốc, c...
.png)
Hình ảnh ông Tập phụ thuộc vào cuốn sổ tay không chỉ là một khoảnh khắc ngượng ngùng, mà là biểu tượng của một hệ thống kiểm soát ngột ngạt tại Bắc Kinh. Đoạn video do CCTV công bố, cho thấy ông liên tục cúi đầu, đọc từng câu như một học sinh trả bài, đã lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội. Người ta đặt câu hỏi: Làm sao một nguyên thủ quốc gia, lãnh đạo một cường quốc tỷ đô, lại không thể nói một câu chào hỏi mà không cần kịch bản? Phải chăng ông Tập không còn là chính mình, hay quyền lực tối cao mà ông nắm giữ đã trở thành một chiếc lồng kính, giam cầm cả ý chí và lời nói của ông?
Sự tương phản giữa ông Tập và các nhà lãnh đạo khác càng làm nổi bật sự bất thường. Ở bên kia bán cầu, Tổng thống Mỹ Donald Trump, dù thường bị chỉ trích vì phát ngôn bộc phát, luôn thể hiện sự tự tin và khả năng ứng biến đáng kinh ngạc, như tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos năm 2020, khi ông khiến cả hội trường bật cười với một câu nói hài hước về biến đổi khí hậu. Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn, với phong cách điềm tĩnh và sắc sảo, thường xuyên đối đáp trực tiếp với báo chí quốc tế mà không cần kịch bản. Ngay cả người kế nhiệm bà, ông Lại Thanh Đức, cũng nổi tiếng với những bài phát biểu đầy cảm hứng, không phụ thuộc vào giấy tờ. Trong khi đó, tại Malaysia, ông Tập lại để lộ sự lúng túng, như thể mỗi lời nói đều phải được kiểm duyệt trước bởi một thế lực vô hình.
Khoảnh khắc này không chỉ gây sốc vì sự phụ thuộc của ông Tập vào cuốn sổ tay, mà còn vì phản ứng của Quốc vương Ibrahim. Đoạn video cho thấy ánh mắt bối rối của Quốc vương, lúc nhìn ông Tập, lúc liếc xuống cuốn sổ, như thể đang chứng kiến một vở kịch vụng về. Đó là ánh mắt của một người kỳ vọng gặp một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, tự tin, nhưng thay vào đó chỉ thấy một con người bị kiềm tỏa, không còn tự do để bày tỏ suy nghĩ. Với Malaysia, một đối tác chiến lược của Trung Quốc với kim ngạch thương mại song phương đạt 212 tỷ đô la Mỹ trong năm 2024, hình ảnh này là một cú sốc. Cuộc gặp, đáng lẽ là biểu tượng của sự hợp tác và tôn trọng lẫn nhau, lại trở thành một minh chứng cho sự gò bó của hệ thống chính trị Trung Quốc.
Vậy tại sao ông Tập lại bị kịch bản giam cầm? Có ba lý do chính. Thứ nhất, đó là sự kiểm soát từ Trung Nam Hải. Sau Đại hội 20 năm 2022, dù ông Tập trên danh nghĩa vẫn nắm quyền lực tuyệt đối, thực tế cho thấy ông bị giới hạn bởi một nhóm quan chức cấp cao trong nội bộ đảng. Tin đồn về việc ông bị đột quỵ tại Hội nghị Trung ương 3 tháng 5 năm 2023 và mất dần quyền lực quân sự càng làm dấy lên nghi vấn. Mỗi lời nói của ông phải qua nhiều tầng kiểm duyệt, được soạn thảo bởi một đội ngũ thuộc Ủy ban Trung ương dưới sự giám sát chặt chẽ của văn phòng tuyên truyền. Cuốn sổ tay, vì thế, không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà là sợi xích vô hình buộc ông tuân theo kịch bản đã được phê duyệt. Nếu trước đây ông Tập có thể phát biểu ngẫu hứng, thì nay, ngay cả một lời chào ngoại giao cũng phải được kiểm soát chặt chẽ.
Thứ hai, đó là nỗi sợ sai lầm. Trong bối cảnh Trung Quốc đối mặt với khủng hoảng kinh tế và áp lực quốc tế, mỗi lời nói của ông Tập đều trở thành tâm điểm chú ý. Một câu lỡ lời, dù nhỏ, cũng có thể bị đối thủ khai thác. Năm 2023, chiến lược “tuần hoàn kép” của Trung Quốc bị truyền thông phương Tây diễn giải là dấu hiệu giảm phụ thuộc vào thị trường quốc tế, dẫn đến làn sóng bán tháo cổ phiếu. Cuốn sổ tay, vì thế, trở thành lá chắn để ông tránh những sai lầm không đáng có, nhưng đồng thời cũng phơi bày sự thiếu tự tin của một nhà lãnh đạo từng được xem là bất khả chiến bại.
Thứ ba, đó là dấu hiệu của sự suy giảm. Dù không có bằng chứng cụ thể, tin đồn về sức khỏe của ông Tập đã lan truyền từ năm 2022. Trong chuyến thị sát Quý Châu gần đây, ông công khai nhắc đến chuyện nghỉ hưu, ám chỉ vấn đề sức khỏe có thể buộc ông thoái lui. Cuốn sổ tay, trong trường hợp này, có thể là công cụ để duy trì hình ảnh ổn định trước công chúng, nhưng lại vô tình làm lộ sự mong manh của ông.
Hình ảnh ông Tập không chỉ bị cuốn sổ tay làm lu mờ, mà còn bị bao bọc bởi một pháo đài an ninh chưa từng có. Khi đáp xuống sân bay Kuala Lumpur, ông được bảo vệ bởi 378 cảnh sát Malaysia, 136 con đường bị phong tỏa, và một đội vệ sĩ Trung Nam Hải chạy bộ hai bên chiếc xe bọc thép Hồng Kỳ N701. Thiết bị chống khủng bố tối tân, bao gồm máy gây nhiễu điện tử, được triển khai, biến Kuala Lumpur thành một chiến trường an ninh. Cảnh tượng này khiến nhiều người liên tưởng đến các chuyến công du của lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un. Tại sao một quốc gia thân thiện như Malaysia lại khiến ông Tập sợ hãi đến vậy?
Nỗi sợ ám sát của ông Tập không phải là vô căn cứ. Lịch sử Trung Quốc hiện đại ghi nhận nhiều âm mưu chính trị và thanh trừng nội bộ. Vụ án Lâm Bưu năm 1971, khi người được xem là kế vị Mao Trạch Đông bị cáo buộc âm mưu đảo chính và chết trong tai nạn máy bay, là một ví dụ. Dưới thời ông Tập, chiến dịch chống tham nhũng đã đưa hàng chục ngàn quan chức vào tù, từ Chu Vĩnh Khang đến Bạc Hy Lai, tạo ra vô số kẻ thù. Các phe đối lập ngầm, đặc biệt là những người thuộc phe Giang Trạch Dân, vẫn âm thầm xem ông là cái gai trong mắt. Tại Thành Đô, ngay khi ông đến Malaysia, ba biểu ngữ phản đối xuất hiện, với khẩu hiệu đòi cải cách chính trị và dân chủ, gợi nhớ đến sự kiện cầu Tứ Thông năm 2022, khi một người đàn ông treo biểu ngữ chỉ trích chế độ trước Đại hội 20.
Malaysia, với truyền thông tự do và cộng đồng Hoa kiều đông đảo chiếm 23% dân số, là một môi trường tiềm tàng nguy cơ. Chính quyền Malaysia đã tăng cường kiểm soát cộng đồng Hoa kiều trước chuyến thăm, giám sát các tổ chức văn hóa và cấm tụ tập đông người để ngăn chặn biểu tình từ những người ủng hộ dân chủ Hồng Kông hoặc các nhóm bất đồng chính kiến. Tuy nhiên, những biện pháp này lại gây bất mãn, làm sâu sắc thêm khoảng cách giữa ông Tập và người dân Malaysia.
Chuyến công du còn bị lu mờ bởi những sự kiện bất thường. Hai tờ báo lớn của Malaysia, Tinh Châu Nhật Báo và Quang Hoa Nhật Báo, mắc sai lầm nghiêm trọng khi loại bỏ biểu tượng mặt trăng lưỡi liềm khỏi quốc kỳ Malaysia trong các bài viết liên quan đến chuyến thăm. Sự việc này, dù được quy cho lỗi AI, vẫn bị xem là xúc phạm quốc thể, làm dấy lên nghi ngờ về sự can thiệp của Bắc Kinh. Cùng lúc, cái chết đột ngột của cựu Thủ tướng Abdullah Badawi ngay trước chuyến thăm bị lu mờ trên mặt báo, khi hình ảnh ông Tập và quốc kỳ Trung Quốc chiếm trọn trang nhất. Nhiều nhà báo Malaysia cáo buộc Bắc Kinh yêu cầu kiểm duyệt, biến chuyến thăm thành một màn trình diễn quyền lực hơn là ngoại giao.
Chuyến công du Malaysia của ông Tập, thay vì củng cố hình ảnh một siêu cường, lại phơi bày những góc khuất của Bắc Kinh. Cuốn sổ tay và pháo đài an ninh, dù khác nhau về hình thức, đều kể cùng một câu chuyện: ông Tập, người đứng ở đỉnh cao quyền lực, lại bị giam cầm trong chính hệ thống mà ông tạo ra. Cuốn sổ tay là biểu tượng của sự kiểm soát, còn vòng an ninh thép là lời thì thầm của nỗi sợ – sợ kẻ thù vô hình, sợ những vết nứt trong bộ máy, và có lẽ, sợ cả những sai lầm của chính mình. Trong ánh mắt nghi ngờ của Quốc vương Ibrahim, người ta thấy một nhà lãnh đạo không còn tự do, không còn tự tin, và không còn là chính mình.
Giấc mơ về một vòng tròn bạn bè của ông Tập, cũng như nỗ lực ký kết các thỏa thuận hợp tác tại Đông Nam Á, đang tan biến. Các quốc gia như Việt Nam và Malaysia bắt đầu kiểm tra chặt chẽ hàng hóa Trung Quốc để tránh bị liên lụy trong cuộc chiến thương mại với Hoa Kỳ. Sự phô trương an ninh và những sự kiện bất thường – từ quốc kỳ bị sai đến cựu thủ tướng bị lãng quên – khiến nhiều người tự hỏi: Đây có thực sự là một chuyến công du ngoại giao, hay là một màn trình diễn quyền lực đầy toan tính? Ông Tập đã trở về Bắc Kinh, nhưng câu chuyện về cuốn sổ tay và pháo đài an ninh sẽ còn được kể lại, như một lời nhắc nhở rằng quyền lực, dù lớn đến đâu, cũng có thể trở thành nhà tù của chính người nắm giữ.
.png)
