Canada Muốn “Thoát Mỹ”: Nước Cờ Tối Của Mark Carney Có Thể Khiến Ottawa Trả Giá Trước Washington?

Mối quan hệ đồng minh lâu đời và sâu sắc nhất thế giới giữa Mỹ và Canada đang phải đối mặt với một cơn địa chấn địa chính trị chưa từng có. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại leo thang đến mức đỉnh điểm, chính phủ Canada dưới sự dẫn dắt của Thủ tướng Mark Carney đã quyết định thực hiện một bước đi mang tính lịch sử: tìm cách thoát khỏi tầm ảnh hưởng kinh tế quá lớn từ Washington. Đây được coi là một canh bạc chiến lược vô cùng mạo hiểm, một quyết định sinh tử có thể định hình lại toàn bộ tương lai kinh tế và vị thế quốc tế của Ottawa. Tuy nhiên, việc chủ động giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường khổng lồ phía Nam ngay trong nhiệm kỳ của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến quốc gia lá phong phải đối mặt với những tổn thất kinh tế vô cùng nặng nề và những rủi ro địa chính trị không thể lường trước.

Từ lâu, nền kinh tế Canada đã vận hành như một phần phụ thuộc hữu cơ vào Mỹ, với hơn 70% lượng hàng hóa xuất khẩu được chuyển sang biên giới phía Nam. Sự phụ thuộc này mang lại sự thịnh vượng trong nhiều thập kỷ nhưng cũng biến Ottawa thành một bên dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự thay đổi chính sách nào từ Nhà Trắng. Nhận thức được mối đe dọa này, Thủ tướng Mark Carney đã thúc đẩy một chiến lược đa dạng hóa thương mại mạnh mẽ, cố gắng hướng dòng chảy thương mại của Canada sang các thị trường mới nổi tại châu Á và châu Âu. Tuy nhiên, hành trình thoát Mỹ này không hề trải đầy hoa hồng. Việc phá vỡ một cấu trúc liên kết kinh tế đã tồn tại hàng thế kỷ ngay lập tức tạo ra những khoảng trống lớn trong chuỗi cung ứng và đẩy nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn của Canada vào tình trạng điêu đứng.

Trọng tâm của cuộc đối đầu hiện nay chính là chính sách bảo hộ thương mại nghiêm ngặt của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Với định hướng bảo hộ sản xuất trong nước, Tổng thống Trump liên tục gia tăng sức ép lên các đối tác thương mại, và Canada không phải là ngoại lệ. Những lời đe dọa áp thuế quan trừng phạt đối với các mặt hàng chủ lực của Canada như thép, nhôm, gỗ và nông sản đã không còn là suy đoán mà đang dần trở thành hiện thực. Trước một Tổng thống Donald Trump kiên quyết và thực dụng, canh bạc của Thủ tướng Mark Carney giống như một hành động thách thức trực diện. Washington không ngần ngại sử dụng đòn bẩy kinh tế khổng lồ của mình để trừng phạt bất kỳ nỗ lực nào của Ottawa nhằm đi chệch khỏi quỹ đạo ảnh hưởng của Mỹ, khiến giới phân tích lo ngại rằng Canada có thể phải trả một cái giá quá đắt trước khi đạt được sự tự chủ mong muốn.

Ngành công nghiệp ô tô, vốn là xương sống của mối liên kết kinh tế song phương, đang là chiến trường khốc liệt nhất. Chuỗi cung ứng ô tô giữa hai nước được tích hợp sâu sắc đến mức một linh kiện có thể đi qua biên giới Mỹ - Canada nhiều lần trước khi một chiếc xe hoàn chỉnh được xuất xưởng. Kế hoạch xoay trục của Thủ tướng Mark Carney đe dọa làm gián đoạn dòng chảy tinh vi này. Nếu Washington áp đặt các quy định nghiêm ngặt hơn về xuất xứ hàng hóa hoặc đánh thuế cao đối với xe hơi lắp ráp tại Canada, hàng trăm nghìn việc làm tại bang Ontario và các khu vực lân cận sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Các nhà sản xuất ô tô Canada đang đứng trước tình thế tiến thoái lưỡng nan giữa việc tiếp tục đầu tư vào một thị trường Mỹ đầy biến động dưới thời Tổng thống Donald Trump hay chấp nhận chi phí khổng lồ để tái cấu trúc chuỗi cung ứng sang các khu vực khác.

Bên cạnh ô tô, lĩnh vực năng lượng cũng đang chịu áp lực nặng nề từ cuộc chiến địa chính trị này. Canada sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ nhưng hầu như toàn bộ hạ tầng đường ống xuất khẩu đều hướng về phía Mỹ. Việc Tổng thống Donald Trump thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động khai thác dầu khí nội địa của Mỹ nhằm đạt được sự độc lập năng lượng hoàn toàn đã làm giảm đáng kể vị thế độc tôn của dầu mỏ Canada. Trong bối cảnh đó, nỗ lực của Thủ tướng Mark Carney nhằm tìm kiếm các khách hàng mới ở nước ngoài gặp phải rào cản lớn về mặt cơ sở hạ tầng. Việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới ra bờ biển Thái Bình Dương để xuất khẩu sang châu Á đòi hỏi thời gian tính bằng thập kỷ và nguồn vốn khổng lồ, khiến Canada tiếp tục bị kẹt trong thế gọng kìm năng lượng của Mỹ khi chưa thể tìm ra lối thoát ngắn hạn.

Sự rạn nứt này còn làm dấy lên một nỗi lo ngại sâu sắc hơn về chủ quyền quốc gia của Canada. Nhiều học giả và chính trị gia tại Ottawa đã cảnh báo về nguy cơ Canada bị đối xử như một bang thứ 51 của Mỹ nếu tiếp tục nhượng bộ hoàn toàn trước các yêu sách kinh tế từ Washington. Quyết định cứng rắn của Thủ tướng Mark Carney chính là một nỗ lực nhằm bảo vệ lòng tự tôn dân tộc và quyền tự quyết của Canada. Thế nhưng, ranh giới giữa việc bảo vệ chủ quyền và sự tự sát về mặt kinh tế là rất mong manh. Khi đối đầu với một siêu cường kinh tế ngay sát vách do Tổng thống Donald Trump lãnh đạo, mọi tính toán sai lầm của Ottawa đều có thể dẫn đến sự sụp đổ của đồng đô la Canada, đẩy lạm phát tăng vọt và làm suy yếu nghiêm trọng mức sống của người dân nước này.

Để hiện thực hóa mục tiêu giảm phụ thuộc vào Mỹ, Canada đang cố gắng thắt chặt quan hệ thương mại với các quốc gia thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương và Liên minh Châu Âu. Dù vậy, việc dịch chuyển một nền kinh tế quy mô lớn sang các đối tác xa xôi về mặt địa lý là một thách thức cực kỳ gian nan. Chi phí vận tải biển cao, sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật và tính cạnh tranh khốc liệt tại các thị trường mới đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Canada không thể dễ dàng thay thế thị trường Mỹ chỉ trong một sớm một chiều. Nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, hành động vội vã của chính phủ Carney có thể khiến Canada mất đi những lợi thế sẵn có tại Mỹ mà vẫn chưa thể bám rễ vững chắc ở các thị trường mới.

Trong nội bộ Canada, làn sóng tranh cãi về nước cờ của Thủ tướng Mark Carney đang ngày càng gay gắt. Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và thống đốc nhiều bang lớn đang lên tiếng phản đối chiến lược này, cho rằng việc khiêu khích chính quyền Tổng thống Donald Trump vào thời điểm hiện tại là hành động thiếu thực tế. Họ kêu gọi chính phủ cần có một cách tiếp cận ngoại giao khôn khéo hơn, thay vì chọn con đường đối đầu trực diện đầy rủi ro. Tuy nhiên, phe ủng hộ Thủ tướng Carney lại lập luận rằng đây là thời điểm quyết định để Canada tự đứng trên đôi chân của mình, chấp nhận đau đớn ngắn hạn để đổi lấy sự độc lập chiến lược dài hạn.

Cuộc chiến cân não giữa Ottawa và Washington đang bước vào giai đoạn quyết định. Khi Tổng thống Donald Trump tiếp tục gia tăng các biện pháp trừng phạt kinh tế, thế giới đang đổ dồn sự chú ý vào khả năng chịu đựng của Canada. Canh bạc của Thủ tướng Mark Carney không chỉ là một phép thử đối với nền kinh tế nước này, mà còn là bài kiểm tra cho bản lĩnh của một quốc gia có dám bứt phá khỏi tầm ảnh hưởng của người láng giềng khổng lồ để tự định đoạt số phận của mình hay không. Kết quả của cuộc đối đầu này chắc chắn sẽ để lại những biến động sâu sắc cho bản đồ địa chính trị toàn cầu trong nhiều năm tới.