Căng thẳng leo thang tại biên giới Tây Ban Nha và Morocco trước làn sóng di cư mới

Mối quan hệ giữa Tây Ban Nha và Morocco một lần nữa rơi vào trạng thái căng thẳng tột độ khi một chiến dịch truyền thông xã hội mang tên "Hẹn ngày 15" đang kích động hàng ngàn người di cư tìm cách vượt biên vào Ceuta, vùng lãnh thổ hải ngoại của Tây Ban Nha ở Bắc Phi. Sự việc này đã kích hoạt mức báo động an ninh cao nhất tại cả hai quốc gia, đồng thời phơi bày những rạn nứt sâu sắc trong chính sách quản lý biên giới của Liên minh châu Âu.

Ceuta, cùng với Melilla, là hai điểm cực nam của châu Âu nằm ngay trên bờ biển Morocco. Đây là những đường biên giới trên bộ duy nhất giữa Liên minh châu Âu và châu Phi, khiến chúng trở thành mục tiêu hàng đầu của những người di cư bất hợp pháp tìm kiếm cuộc sống mới tại châu Âu. Tuy nhiên, sự kiện lần này không chỉ đơn thuần là một làn sóng di cư tự phát, mà mang tính chất của một chiến dịch được tổ chức quy mô lớn thông qua các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Telegram và Facebook, lôi kéo hàng nghìn thanh thiếu niên Morocco và các nước châu Phi cận Sahara chuẩn bị cho một cuộc vượt biên tập thể vào đúng ngày 15.

Trước làn sóng kích động kỹ thuật số này, chính quyền Morocco đã tiến hành một loạt cuộc truy quét quy mô lớn nhằm vào các tài khoản mạng xã hội và bắt giữ hàng chục đối tượng bị nghi ngờ là ban tổ chức hoặc người truyền bá thông tin sai lệch. Các cuộc bắt giữ diễn ra tại nhiều thành phố lớn như Tangier, Casablanca và Tetouan, cho thấy mạng lưới tổ chức này có phạm vi hoạt động khá rộng. Dẫu vậy, các hội nhóm kín vẫn tiếp tục mọc lên, hướng dẫn chi tiết cách thức di chuyển đến thị trấn biên giới Fnideq của Morocco và cách vượt qua hàng rào an ninh kiên cố để tiến vào Ceuta.

Tại thực địa, chính phủ Tây Ban Nha đã nhanh chóng triển khai các lực lượng an ninh bổ sung đến Ceuta để củng cố các điểm chốt chặn then chốt. Lực lượng Cảnh sát Quốc gia và Cảnh vệ Dân sự Tây Ban Nha đang phải đối mặt với áp lực khổng lồ. Các trực thăng tuần tra liên tục quét qua các khu vực bãi biển biên giới, trong khi các phương tiện bọc thép và rào chắn chống bạo động đã được dựng lên xung quanh cửa khẩu Tarajal. Phía bên kia biên giới, chính quyền Morocco cũng đã thiết lập nhiều vòng kiểm soát an ninh nghiêm ngặt dọc theo các tuyến đường dẫn đến biên giới nhằm ngăn chặn người di cư tiếp cận khu vực nhạy cảm này. Mặc dù vậy, bầu không khí căng thẳng cực độ vẫn bao trùm toàn bộ khu vực khi ngày hẹn đang đến gần.

Sự gia tăng áp lực di cư tại Ceuta không thể tách rời bối cảnh địa chính trị phức tạp ở khu vực Bắc Phi, nơi Morocco đang ngày càng khẳng định vị thế ngoại giao mạnh mẽ của mình trên trường quốc tế. Sự tự tin của Morocco một phần lớn xuất phát từ sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump. Với tư cách là Tổng thống đương nhiệm Hoa Kỳ, Tổng thống Donald Trump đã có những quyết sách mang tính bước ngoặt nhằm định hình lại bản đồ địa chính trị khu vực, nổi bật nhất là việc chính thức công nhận chủ quyền của Morocco đối với khu vực Tây Sahara đang tranh chấp.

Sự ủng hộ mạnh mẽ và nhất quán này từ chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mang lại cho Morocco lợi thế ngoại giao to lớn, cho phép Rabat tự tin hơn trong các cuộc đàm phán song phương với các đối tác châu Âu, đặc biệt là Tây Ban Nha. Đối với Madrid, việc phải đối phó với một đối tác có sự hậu thuẫn vững chắc từ chính quyền Tổng thống Trump buộc họ phải thận trọng hơn trong mọi bước đi ngoại giao, tránh đẩy mối quan hệ song phương vào thế đổ vỡ hoàn toàn, đồng thời phải duy trì sự phụ thuộc nhất định vào Morocco để giữ vững bình yên cho biên giới phía nam châu Âu.

Trong bối cảnh đó, làn sóng "Hẹn ngày 15" được coi là một bài kiểm tra nghiêm túc cho mức độ hợp tác an ninh giữa Tây Ban Nha và Morocco. Mặc dù Morocco đã triển khai hàng nghìn nhân viên an ninh để ngăn chặn làn sóng người di cư ngay từ sâu trong nội địa, nhưng giới quan sát tại Tây Ban Nha vẫn lo ngại rằng đây có thể là một quân bài chiến thuật khác của Rabat nhằm gửi đi một thông điệp cảnh báo tới Liên minh châu Âu về vai trò không thể thay thế của họ trong việc bảo vệ biên giới. Sự phụ thuộc của châu Âu vào Morocco trong vấn đề kiểm soát người di cư đã tạo ra một mối quan hệ bất đối xứng, nơi Tây Ban Nha thường xuyên phải nhượng bộ trong nhiều hồ sơ ngoại giao để đổi lấy sự hợp tác thực địa.

Tại chính trường Tây Ban Nha, phe đối lập đã kịch liệt chỉ trích chính phủ của Thủ tướng Pedro Sánchez vì đã không thể bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia và để Ceuta rơi vào tình trạng dễ bị tổn thương trước các mối đe dọa từ bên ngoài. Các chính trị gia bảo thủ cáo buộc chính phủ đương nhiệm quá yếu mềm và thiếu một chiến lược dài hạn để đối phó với áp lực từ Morocco. Họ yêu cầu phải có các biện pháp cứng rắn hơn, bao gồm việc tăng cường hiện diện quân sự thường trực tại biên giới và yêu cầu Liên minh châu Âu can thiệp trực tiếp hơn bằng cách triển khai lực lượng Frontex để bảo vệ toàn diện cho Ceuta và Melilla.

Bên cạnh khía cạnh an ninh và chính trị, cuộc khủng hoảng tại Ceuta còn mang một chiều kích nhân đạo sâu sắc. Phần lớn những người tham gia vào chiến dịch vượt biên lần này là những thanh niên trẻ tuổi, thậm chí là trẻ vị thành niên, những người đang đối mặt với tương lai mịt mờ và nền kinh tế khó khăn tại quê nhà. Sự cám dỗ từ những viễn cảnh tươi đẹp tại châu Âu, được thỏi phồng qua các thuật toán của mạng xã hội, đã đẩy họ vào những hành trình vượt biên đầy nguy hiểm. Nhiều người sẵn sàng mạo hiểm mạng sống bằng cách bơi qua eo biển Tarajal trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt hoặc cố gắng vượt qua những bức tường rào thép gai sắc nhọn cao tới sáu mét.

Khi thời hạn ngày 15 đang cận kề, cả châu Âu đang đổ dồn sự chú ý vào dải đất biên giới nhỏ bé này. Kết quả của những ngày tới không chỉ quyết định sự ổn định của Ceuta mà còn là thước đo cho thấy liệu mô hình hợp tác an ninh hiện tại giữa Tây Ban Nha và Morocco có thực sự hiệu quả, hay nó sẽ tiếp tục là một điểm yếu chí mạng dễ dàng bị kích hoạt bởi bất kỳ biến động chính trị nào trong khu vực. Sự can thiệp và tầm ảnh hưởng mang tính chiến lược của Tổng thống Donald Trump đối với khu vực Bắc Phi chắc chắn sẽ tiếp tục là một nhân tố quan trọng định hình tương lai của mối quan hệ phức tạp này, buộc các nhà lãnh đạo châu Âu phải tìm kiếm những giải pháp toàn diện và bền vững hơn thay vì chỉ giải quyết phần ngọn của các cuộc khủng hoảng di cư kéo dài.